نقش ترکمنها در اقتصاد افغانستان
هادی مجیدی
عشقآباد روابط ترکمنستان و افغانستان دو کشور همسایه که حدود ۸۰۰ کیلومتر با یکدیگر مرز مشترک دارند همواره از روابط رو به رشدی برخوردار بوده است. ترکمنستان برخلاف سایر کشورهای همجوار افغانستان پذیرای اتباع این کشور نبوده و به همین دلیل در این کشور آسیای مرکزی تعداد اندکی از اتباع افغانستانی زندگی میکنند. با این وجود، عشقآباد هرسال کمکهای به مردم افغانستان به ویژه ترکمنهای ساکن در شمال این کشور ارسال میکند یا این که در صادرات انرژی برق تخفیفهای برای این کشور فقیر لحاظ میکنند.
ترکمنستان در این راستا، میزان صادرات برق به افغانستان را از اوایل سال ۱۳۸۳به دو برابر افزایش داد و این افزایش صادرات پس از آن صورت گرفت که خط انتقال برق سرحدآباد این کشور به استان هرات افغانستان به بهرهبرداری رسید. این خط انتقال برق ۱۰۲کیلومتر است که با بهرهبرداری از آن سالانه ۲۰۰ میلیون کیلووات ساعت برق به ارزش چهار میلیون دلار به استان هرات منتقل میشود.
ترکمنستان از طریق خط انتقال دیگری نیز انرژی برق را به مناطق شمالی افغانستان صادر میکند و در تابستان سال گذشته قیمت برق صادراتی به این کشور را یک سنت کاهش داد.
خط انتقال برق امام نظر در ترکمنستان به آند خوی، شبرغان و مزار شریف در شمال افغانستان به طول ۷۰ کیلومتر در نیمه اول سال ۲۰۰۲میلادی به بهرهبرداری رسید. احداث خط انتقال برق به شهرهای کابل و قندهار افغانستان و ادامه آن به پاکستان و هند از برنامههای آینده ترکمنستان در خصوص انتقال انرژی برق به افغانستان و شبه قاره هند محسوب میشود.
به هر حال، مجموع انرژی برق صادراتی ترکمنستان به افغانستان سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون کیلووات ساعت است. با این وجود، اسماعیل خان وزیر انرژی و اقتصاد آب افغانستان در سفر خرداد ماه پارسال به ترکمنستان خواستار افزایش واردات برق از این کشور شد. در سفر اسماعیل خان به عشقآباد، در زمینه احداث طرحهای خطوط جدید انتقال انرژی برق از نیروگاه مرو ترکمنستان به افغانستان بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
ترکمنستان اواخر سال ۸۵ نیز حدود چهار میلیون دلار بدهی افغانستان از محل واردات انرژی برق این کشور را به خاطر وجود رابطه دوستی بخشید. در سفر تیرماه پارسال حامد کرزای به عشقآباد نیز، رییسجمهوری ترکمنستان وعده صدور رایگان برق به ارزش بیش از ۳۰۰ هزار دلار به این کشور داد. در اوج فصل سرمای سال گذشته نیز ترکمنستان چندین محموله مواد غذایی و سوخت به مردم کشور افغانستان ارسال کرد.
ترکمنستان همچنان به عنوان یکی از کشورهایی که مسیر ترانزیت کمکهای ارسالی به افغانستان است کمکهای خود را در چارچوپ توافقات سازمان ملل انجام میدهد.
در این راستا، از فرودگاههای مرو و عشقآباد برای سوختگیری و کنترلهای فنی هواپیماهای ناتو در ماموریت به کشور افغانستان استفاده میشود. البته در گذشته نیز کاروانهای کمکهای انساندوستانه اتحادیه اروپا از ترکمنستان در چارچوب برنامه اتحادیه اروپا موسوم به توسعه راه گذر حملونقل عازم افغانستان میشد. بیش از۴۰ درصد از کمکهای انساندوستانه مناطق مختلف جهان به مردم افغانستان در دو سال پس از سقوط طالبان از طریق ترکمنستان صورت میگرفت.
از طرف دیگر موضوع طرح ترانس افغان که انتقال گاز ترکمنستان از طریق افغانستان ـ پاکستان ـ هند را در نظر دارد، موضوع مهم مذاکرات بین روسای جمهوری دو کشور است. این طرح دو هزار و ۲۰۰کیلومتری که براساس جدیدترین برآوردها هزینه اجرای آن بیش از ۱۰ میلیارد دلار است از حدود ۱۰ سال پیش مطرح شده ولی تاکنون جنبه عملی به خود نگرفته است. اجرای این طرح که قرار است در مرحله اول روزانه ۳۰ میلیون مترمکعب و در مرحله بعد روزانه بیش از۹۰ میلیون مترمکعب گاز ترکمنستان به سه کشور افغانستان، پاکستان و هند صادر شود، به دلیل مشکلات امنیتی در افغانستان همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. تاکنون تنها بانک توسعه اسلامی مبلغ چهار میلیون دلار به عنوان کمک فنی در اجرای این طرح سرمایهگذاری کرده است. به هر حال به نظر میرسد بردی محمداف برای متنوعسازی خطوط انتقال گاز ترکمنستان به دیگر کشورها رایزنی گستردهای با همتای افغان خود انجام خواهد داد. اگر چه برخی معتقدند عشق آباد هیچ سرمایهگذاری در خطوط لوله گاز در افغانستان یا دو کشور دیگر متقاضی گاز این کشور انجام نمیدهد.
گفته میشود، گروههای فنی از هر چهار کشور تشکیل شده تا ابعاد مختلف این طرح را بررسی و در نشست فصل پاییز آینده در دهلی پایتخت هند بررسی کنند.
علاوه بر این ترکمنستان و افغانستان که حدود ۸۰۰ کیلومتر مرز مشترک با یکدیگر دارند همواره با معضل ترانزیت مواد مخدر مواجه هستند. براساس آمارهای موجود بیش از ۴۷ درصد از ترانزیت مواد مخدر تولیدی در افغانستان از طریق کشورهای آسیای مرکزی به ویژه ترکمنستان انجام میشود.
گفته میشود هماکنون مرز جدید ترانزیت مواد مخدر از طریق افغانستان، ترکمنستان، گرجستان اروپا ایجاد شده و در این راستا و به منظور جلوگیری از قاچاق مواد مخدر نیازمند همکاری بیش تر کشورهای ساحلی خزر و قفقاز است. در مرداد ماه سال گذشته پایانه جدید گمرک امام نظر در استان لباب واقع در مرز افغانستان و ترکمنستان با حضور برخی مقامهای آمریکایی که در آن یک فرمانده ارتش آمریکا نیز حضور داشت، گشایش یافت. هدف از ایجاد این پایانه گمرکی که با پشتیبانی مالی آمریکا ایجاد شد، تامین امنیت منطقه و برقراری صلح در افغانستان و همکاری ترکمنستان و آمریکا در زمینه مبارزه با مواد مخدر عنوان شده است.
وجود مرزهای طولانی ترکمنستان با افغانستان کار مبارزه با پدیده قاچاق مواد مخدر را با مشکل مواجه کرده است و هر از چند گاهی منابع غیررسمی از درگیری نیروهای مسلح ترکمنستان با قاچاقچیان در مرزهای این کشور با افغانستان خبر میدهند.
ترکمنستان همواره از افغانستان که گفته میشود حدود سه میلیون ترکمن در مناطق شمالی آن زندگی میکند به عنوان کشوری برادر و دوست یاد میکند.
به همین منظور ترکمنستان تاکنون کمکهای آموزشی زیادی به ترکمنهای افغانستان انجام داده که در برخی مواقع با واکنش منفی دولتمردان افغانستانی به دلیل آنچه که تحمیل مطالب کتب درسی یک کشور به کشور دیگر عنوان شده، مواجه شده است. ترکمنستان در سال گذشته اعلام کرد که مقادیر زیادی از کتابهای درسی ویژه کودکان و نوجوانان را برای ترکمنهای مقیم افغانستان اهدا کرده است این کتابها به همراه کمکهای مادی از قبیل مواد غذایی، سوخت و لباس سنتی ترکمن در اختیار جوانان افغانستان قرار گرفت. ترکمنهای افغانستان بیشتر در استانهای جوزجان، میمنه، بلخ و قندوز زندگی میکنند.
براساس آمارهای اعلام شده از سوی رسانههای ترکمنستان، تاکنون تعداد زیادی از اتباع افغانستان در مراکز آموزش عالی ترکمنستان و در رشتههای فنی دانشآموخته شدهاند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
