گفتوگوى «ایران» با ناظم دباغ نماینده اقلیم کردستان عراق
پ.ک.ک در قلمرو ممنوعه
هرمز برادران
مقدمه:
تنور جنگ در بغداد و مرکز عراق تا حدى سرد شده، اما دامنه جنگ دومى که از اوایل پائیز در مرزهاى شمال عراق و ترکیه شروع شد، رو به گسترش است. گزارش اغلب منابع خبرى حاکى از آن است که ارتش ترکیه عملیات خویش را براى آنچه برچیدن پایگاههاى پکک در شمال عراق مىخواند آغاز کرده است. این عملیات که مطبوعات آنکارا از آن به عنوان فصلالخطاب یا حمله آخر تعبیر مىکنند، مجوز دولت و پارلمان تحت رهبرى اردوغان و عبدالله گل را دریافت کرده است. اما ژنرالها علاوه بر داشتن جواز نهادهاى داخلى این بار مجوز قدرتها و بازیگران خارجى را نیز در آستین دارند. خبرها حاکى از آن است که یک اجماع سه جانبه میان واشنگتن، بغداد و آنکارا براى انجام این حمله شکل گرفته است تا به حضور طولانى گروه تروریستى پکک در ارتفاعات شمال عراق پایان داده شود. با این حال هنوز بسیارى از مسائل درباره آینده این عملیات مبهم مانده و خبرهاى ضد و نقیضى از پشت صحنه این جنگ شنیده مىشود. دامنه این شایعات تا آنجاست که برخى حتى از سوءقصد گروه پ ک ک به بارزانى و آسیب دیدن این چهره متنفذ شمال عراق گزارش دادهاند. در گفتوگویى با ناظم دباغ نماینده حکومت اقلیم کردستان عراق کوشیدیم تا این پرسشها و ابهامها را واکاوى کنیم.
**پ.ک.ک یک نیروى کردى در ترکیه است که از سالیان دور فعالیت خود را آغاز کرده است اما بر اثر سیاستها و رفتارهاى غیرواقعى و نادرست گروه مذکور، این تصور در ذهن مردم شکل گرفته که پ.ک.ک یک حزب تروریستى است. این حزب ساخته ما و یا دیگران نیست، بلکه وضعیت کردها در ترکیه بستر فعالیت این گروه را فراهم کرده است. به عبارتى پ.ک.ک پشت تابلوى شعارهایى از مردم ترکیه قرار گرفته که از طریق آن در پى احقاق حقوق خود باشند. کردهاى عراقى در شکلدهى به سیاست رهبرى پ.ک.ک هیچ نقشى ندارند. آنها در اتخاذ سیاستهایشان مختارند. ضمن اینکه ما از رویکردهاى منفىشان انتقاد مىکنیم.
به طور کلى، حضور پ.ک.ک در شمال عراق به حکومت اقلیم کردستان مربوط نمىشود و نمىتوان گفت که این حزب در سایه این حکومت به شمال عراق آمده است.
پیش از انتفاضه مردم کردستان علیه رژیم صدام در اوایل دهه ۱۹۹۰ و آزادى مناطق کردستان عراق، پ.ک.ک در عراق و در مرزهاى ایران و ترکیه حضور داشته است. پس از سقوط رژیم صدام نیز برخى مناطق صعبالعبور همچنان مأمن برخى گروههاى مسلح ماند که پ.ک.ک از آن جمله است. پیش از این نه فقط کردستان عراق، بلکه بغداد نیز از مراکز فعالیت آنها بوده است. اما بغداد شهرى کردى نیست بلکه مرکز حکومت عراق است. پس از قیام کردستان عراق شرایط ایجاب کرد که پ.ک.ک در مقر خود در شمال عراق بماند.
ولى رسانهها و محافل ترکیه در سطح گستردهاى این موضوع را مطرح مىکنند که پشتوانه فعالیت امروز پ.ک.ک حکومت اقلیم کردستان در شمال عراق است.
نه، این یک ادعا است و دلایل زیادى براى غیرواقعى بودن آن وجود دارد. به دنبال قیام کردهاى عراق ما همواره به مناسبات دوجانبه با جمهورىاسلامى ایران، ترکیه و سوریه پایبند بودهایم و به طور کلى با هرگونه مبارزه مسلحانه مخالفیم زیرا بر این باوریم که دوران مبارزه مسلحانه به سر رسیده است. در همین حال از هر اقدام نظامى از طریق خاک کردستان جلوگیرى مىکنیم و مانع از حمله به خاک ایران یا ترکیه از طریق خاک خود مىشویم. علاوه بر این، به صورت داوطلبانه و طبق خواستههاى خود توافقنامههایى با ترکیه و ایران بستهایم که براساس آنها این دو کشور و ما متعهد شدهایم که اجازه ندهیم از طریق خاک آنها به اقلیم کردستان و بالعکس یورشى صورت گیرد و یا تروریستها به منطقه ما وارد شوند. باز هم تأکید مىکنم که پ.ک.ک به خواسته ما در مرز با ترکیه و ایران قرار نگرفته و فعالیت نظامى و مسلحانه آن با اطلاع ما صورت نمىگیرد. ما همواره بر این باور بودهایم که حضور پ.ک.ک در مرزها به زیان روابط ما با همسایگان خواهد بود. اما در زمانى که حکومت مرکزى عراق ضعیف بوده و یا حکومت اقلیم کردستان توانایى کافى براى رفع نقصانها و کمبودهاى امنیتى نداشته است، پ.ک.ک توانست جایگاه خود را در مناطق مرزى مستحکم سازد. پس از کنفرانس استانبول و گفتوگو با مقامات ترکیه توافق کردیم که درباره این معامله با یکدیگر همکارى کنیم و اجازه ندهیم که هیچ گروه مسلحى علیه هر یک از طرفین، فعالیت مخرب انجام دهد.
*مقامات کردستان عراق چه نقطه نظرى در نقد رفتارهاى گروه پ.ک.ک دارند ؟
**گذشته از این که مصالح ناشى از اصل همجوارى و احترام به حاکمیت ملى کشورهاى همسایه حکم مىکند که ما از گروههاى معارض همسایگانمان تبرى جوییم و به سود ما نیست که با ایجاد و حمایت یک گروه مسلح تجربه حکومتدارى خود در شمال عراق را به خطر اندازیم. ما براساس تجارب خود در کردستان عراق به این نتیجه رسیدهایم که دوران مبارزه مسلحانه پایان یافته و اکنون دوران فعالیت سیاسى و پارلمانى است و باید از طریق دیپلماسى و اعلام رأى و نظر خود خواستههاى ملت مان را مطرح سازیم.
*برداشت عمومى آن است که رهبران کردستان، بغداد و آمریکا به این اجماع رسیدهاند که بهتر است پ.ک.ک از شمال عراق خارج شود. آیا این تلقى درست است؟
**ما همواره گفتهایم که نباید خاک کردستان و به طور کلى خاک عراق مأمن گروههاى مسلحى باشد که درصدد حمله به خاک کشور همسایه هستند. حال فرقى نمىکند که مأمن آنها، بصره، کربلا، نجف، دیاله یا کردستان باشد. اگر آمریکا خواهان ریشهکنى فعالیتهاى تروریستى در اقلیم کردستان است باید به طور جدى با ما همکارى کند. ما آشکارا و به روشنى گفتهایم هر گروهى که در پى احقاق حقوق خود است باید به کشورش بازگردد. زیرا ما نمىپذیریم که گروهى براى عملیات نظامى وارد خاک همسایگان شود و سپس به مقر و جایگاه امن خود در خاک ما باز گردد. در همین چارچوب فعالیتها و عملیاتهاى پ.ک.ک در حمله به سربازان ترکیه را از ابتدا غیرقابل قبول خواندیم. از طرفى امروز هرگونه تلاشى در قالب مبارزه مسلحانه برچسب تروریستى مىخورد چراکه از این طریق هرگز نمىتوان به حقوق خود دست یافت و نتیجه آن تنها کشتن طرف مقابل است. ما در کردستان عراق تجارب زیادى در فعالیتهاى مسلحانه داریم اما این فعالیتها نتیجه چندانى در بر نداشته است. دولت ترکیه نیز باید راهى جدید براى تأمین خواستههاى کردها در پیش گیرد. آنکارا که اکنون پ.ک.ک را یک گروه تروریستى مىداند باید این نکته را بپذیرد که کردهاى آن کشور تروریست نیستند. از طرفى طیفى از حاکمان این کشور نگاه شان را نسبت به شهروندان کرد اصلاح کنند. اگر ترکیه پ.ک.ک را تروریست معرفى مىکند نباید اجازه دهد که این گروه به حامى و مدافع حقوق کردهاى ترکیه مبدل شود. حکومت ترکیه مىتواند با تأمین آن بخش از مطالبات مردم که در قانون اساسى آمده مانند آزادى تکلم به زبان کردى یا نامگذارى فرزندان با نامهاى کردى زمینه بروز گروههاى مسلح را از بین ببرد.
*ترکیه عملیات نظامى جدید خودش علیه پ.ک.ک در شمال عراق را آغاز کرده است. به نظر شما دامنه این عملیات تا کجا پیش خواهد رفت و اساساً ارتش ترکیه دراین مرحله چه اهدافى را دنبال مىکند؟
**من هنوز اطلاعاتى در باره این که عملیاتهاى ترکیه در خاک کردستان شروع شده باشد، ندارم. زیرا سخنگوى حکومت اقلیم کردستان گزارش داده که عملیات اخیر به خاک کردستان عراق کشیده نشده است. اما اقدام اخیر آنکارا، بیست و پنجمین عملیات ترکیه علیه پ.ک.ک بود که ظاهراً فقط در خاک آن کشور صورت گرفت. اما در مجموع معتقدم که این غائله راهحل نظامى ندارد و چنان که از روش و طریق سیاسى حل نشود ممکن است که ترکیه ۲۵ عملیات نظامى دیگر نیز انجام دهد اما همچنان به نتیجهاى نرسد. واقعیت این است که مهار جنگهاى پارتیزانى در کوهستانها سخت است که افغانستان نمونه گویاى آن است. لذا اگر به راهحلى سیاسى براى حل مشکلات کردهاى ترکیه نپردازیم این عملیات فایدهاى در بر نخواهد داشت. ترکیه باید قضیه کردى را از قضیه پ.ک.ک جدا کند. اگر نیازها و مشکلات مناطق کردنشین ترکیه برطرف شود آنان هرگز با پ.ک.ک همراه نخواهندشد.
*برخى گزارشها حاکى از آن است که دولتمردان عراق بویژه کردستان عراق اقدام به کنترل و اخراج پ.ک.ک کردهاند. آیا شما صحت این اخبار را تأیید مىکنید ؟
**پ.ک.ک تحت اختیار ما نیست که بتوانیم آن را برچینیم. اما راههایى را که این حزب از طریق آن رفت و آمد میکند مسدود میکنیم. براى نمونه، فعالیت همه شاخه سیاسى و دفاتر و گروههایى که با پ.ک.ک در ارتباط بودند منع شده است. این اقدام تحت فشار آمریکا صورت نگرفته بلکه صلاحدید خود ماست. ما طبق پروتکلهایى که با همسایگان داریم این اقدام را انجام دادهایم. اما در مجموع اقدامات ما براى جلوگیرى از فعالیت مسلحانه پ.ک.ک تشدید شده است.
*عثمان اوجالان اعلام کرد که (پ.ک.ک) از پایگاههاى خود در شمال عراق خارج شده و نیروهاى تروریست دیگرى مانند پژاک جاى آنها را گرفتهاند.
**پ. ک. ک و پژاک اساساً یک گروه متحد هستند. به اعتقاد ما پ.ک.ک و پژاک دو گروه مجزا نیستند که با رفتن یکى دیگرى به جاى آن قرار گیرد.
پس از دستگیرى عبدالله اوجالان (رهبر پ. ک. ک) این گروه به ۳ شاخه تقسیم شد و براى آن که گروه کار خود را با شعار دیگرى ادامه دهد هر شاخه نام جدیدى براى خود برگزید.
*در اینجا مىخواهم به موضوع دیگرى بپردازیم که هنوز اطلاعات دقیقى درباره آن منتشر نشده است. اخیراً مسعود بارزانى رئیس حکومت اقلیم کردستان از سوى پ.ک.ک مورد سوءقصد قرار گرفته و مجروح شده. اصل این ماجرا چه بوده است؟
**به نظر من این مسأله در چارچوب تبلیغاتى است که علیه بارزانى صورت گرفته است و ما تا به این لحظه خبرى درباره سوءقصد به جان وى یا زخمى شدن او نشنیدهایم.
*ولى خبرها حاکى از این بود که وى پس از سوء قصد حتى سفرى به اسرائیل و اتریش داشته است.
**وى اخیراً به اروپا، سفرى داشته و در آنجا با نماینده عراقىهاى مقیم اتریش دیدارى داشت. شاید شایعه سوءقصد به این دلیل منتشر شده که وى مدتى است با رسانهها گفتوگویى انجام نمىدهد. خبر مربوط به سفر وى به اسرائیل براى معالجه نیز در چارچوب همین تبلیغات است و صحت ندارد. البته بارزانى در سالیان اخیر سفرهایى به اروپا براى معالجه داشته است.
*اما گزارشها حاکى از این است که رژیم صهیونیستى در کردستان عراق فعالیتهاى اقتصادى انجام مىدهد تا جایى که حتى چندى پیش نیز سیمور هرش روزنامهنگار آمریکا در مجله نیویورکر از آموزش پیشمرگهاى کرد توسط نظامیان اسرائیلى خبر داد. حضور اسرائیل در شمال عراق چه توجیهى دارد؟
**این مسأله باید به دقت روشن شود. مصر و اردن میزبان سفارتخانههاى اسرائیل هستند و تلآویو دفتر بازرگانى در قطر ایجاد کرده است. اما موضوع کردستان عراق اندکى متفاوت است. پیش از این یهودیان بسیارى از کردستان به اسرائیل رفتند و امروز براى دید و بازدید با بستگان و انجام فعالیتهاى اقتصادى به کردستان بازگشتهاند. مطالبى که درباره نقش اسرائیل نقل شده ساخته و پرداخته برخى منابع خبرى است که مىخواهند توجه مخاطبان را به خود جلب کنند اما من به شما اطمینان مىدهم که اسرائیل هیچ پایگاه رسمى در شمال عراق ندارد و به آموزش پیشمرگهاى کرد نپرداخته است. هر ارتباطى که با اسرائیل برقرار شود در چارچوب سیاست رسمى حاکمیت عراق صورت خواهد گرفت و سیاست خارجى حکومت و اقلیم کردستان همان سیاست خارجى حکومت مرکزى عراق خواهد بود.
*ولى اسنادى منتشر شده که بخشى از روابط خارجى کردستان با خارج به طور مجزا تنظیم مىشود. مثلاً قراردادهاى نفتى حکومت اقلیم کردستان با طرفهاى خارجى که با انتقادات وزارت نفت حکومت مرکزى مواجه شده است. اما مقامات کردى از این قراردادها حمایت مىکنند و آن را در چارچوب قانون اساسى حکومت مرکزى مىدانند. پس علت این انتقادات چیست؟
**آقاى شهرستانى وزیر نفت عراق گاهى دیدگاههاى شخصى خود را بیان مىکند و تحلیلهایى ارائه مىدهد که متأسفانه دیدگاهها و طرز تفکرش نسبت به کردها، درست نیست. او باید نظراتش را در محافل و نشستهاى رسمى براساس دیدگاههاى دولت بیان کند. او نباید برخلاف قانون اساسى اظهارنظر کند و نباید تفاسیر شخصى از قانون اساسى بدهد. او مىگوید که با کشورهاى همسایه به توافق رسیده که مانع از صدور نفت کردستان عراق از خاک آنها شود. اما هیچ وزیر و مقامى از این توافقات خبر ندارد. بنابراین اظهارات شهرستانى خلاف قانون اساسى است. او مىتواند به طور رسمى خواستهها و دیدگاههایش را بیان کند.
*آمریکا اخیراً مدعى شده که پس از انجام عملیاتهایى علیهالقاعده در مناطق سنىنشین عراق، این گروه به سوى شمال حرکت کرده و جایگاه جدیدى براى خود در مناطق کردنشین ایجاد کرده است. این ادعا را چگونه تحلیل مىکنید؟
**به اعتقاد من القاعده نمىتواند به سادگى در اندیشه ایجاد پایگاهى در کردستان عراق باشد. حکومت اقلیم کردستان با حکومت مرکزى همکارى کامل دارد و تا زمانى که مردم نیز همکارى کنند هیچ گروه بیگانهى قادر نخواهد بود در این حوزه رخنه کند.
*از مدتها پیش خود آمریکا نیز در صدد ایجاد پایگاهى در شمال عراق است. آیا کردستان عراق با ایجاد آن موافقت خواهد کرد؟
**آمریکا طبق تفاهمنامهها و پیمانهایى که با حکومت فدرال امضا کرده است، همان گونه که مىتواند در بصره و بغداد پایگاه ایجاد کند در کردستان نیز مىتواند چنین پایگاهى تأسیس کند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
