مرجان توحیدی: اگر اصولگریان در حال بحث و بررسی برای رسیدن به انسجام و یکدستی هستند، اصلاحطلبان نیمی از راه را که همان ایجاد وحدت و همبستگی است، طی کردهاند.
در حقیقت انتخابات 24آذر در مقدمۀ خوبی بود تا اصلاحطلبان با استفاده از تجارب انتخابات گذشته و بررسی شرایطی که در آن قرار داشتند به فهم مشترکی از «وحدت» برسند.
این فهم مشترک در قالب ائتلاف تجسم پیدا کرد و نتیجه آن هم فهرست واحدی بود که در انتخابات شوراها از سوی اصلاحطلبان ارایه شد. به بیان دیگر، اگر ائتلاف در آن مقطع زمانی به عنوان مهمترین و کاراترین تاکتیک اصلاحطلبان برای ورود به عرصۀ انتخابات شوراها برگزیده شد، این تاکتیک اکنون در جمع اصلاحطلبان چندان مقبول افتاده که رفتهرفته به استراتژی و راهبرد اصلی جریان اصلاحطلب تبدیل شده است. بنابراین اصلاحطلبان دو نکته را در برنامههای خود مورد توجه قرار میدهند:
1- تحکیم و تداوم ائتلاف برای حضور در انتخابات مجلس هشتم. 2- تبیین و تدوین برنامههایی که فارغ از نتایج انتخابات پیشرو، راهبرد اصلی جریان اصلاحطلب را تعیین میکند. در مورد نکتۀ اول باید تأکید کرد که اصلاحطلبان در مورد نحوۀ ورودشان به انتخابات هیچ تردیدی ندارد و ائتلاف را به عنوان بهترین گزینه در نظر گرفتهاند. بنابراین در حال بررسی شرایطی هستند که به این ائتلاف استحکام میبخشد. در این میان بهره جستن از تجارب چهرههای شاخص اطلاحطلب و چهرههای شاخص ملی نظیر خاتمی، کروبی و هاشمی از جمله برنامههایی است که اصلاحطلبان برای تقویت ائتلاف آن را در دستور کار خود قرار دادهاند. اگرچه این مساله به معنی نفی کار تشکیلاتی و حزبی و نقش احزاب اصلاحطلب در مسیر انتخابات مجلس هشتم نیست. به طوری که شورای هماهنگی جبهۀ اصلاحات که اغلب گروهها و احزاب اصلاحطلب عضو آن هستند، رایزنی و تعامل با گروههای اصلاحطلب را برای حضور در رقابتهای مجلس در دستور کار خود قرار داده است. علاوه بر این دیدار با سیدمحمد خاتمی و حضور پررنگ و ملموس وی به عنوان محوریت ائتلاف از دیگر برنامههای احزاب اصلاحطلب است. به طوری که اغلب گروههای عضو جبهۀ اصلاحات از این که شخصیتهایی چون سیدمحمد خاتمی در ایجاد ائتلاف به اصلاحطلبان کمک کنند، استقبال کردهاند. در همین راستا بسیاری از گروههای اصلاحطلب برنامۀ دیدار با خاتمی و دیگر چهرههای شاخص از جمله کروبی و هاشمی را در دستور کار خود قرار دادهاند.
در همین راستا، حسین کاشفی از اعضای شورای مرکزی جبهۀ مشارکت چندی پیش با بیان این که تمامی گروههای اصلاحطلب با محوریت خاتمی خاتمی به دنبال رسیدن به ائتلاف برای شرکت در انتخابات مجلس هشتم هستند، از تشکیل مجمع مشورتی 22نفرهای خبر داد که با نظر خاتمی تشکیل شده است. این جمع 22نفره که ترکیبی از نمایندگان برخی از احزاب اصلاحطلب، نمایندگان سابق مجلس و وزرا یا معاونین وزرای دولت اصلاحات هستند، به انتخاب شخص سیدمحمد خاتمی برگزیده شده و قرار است بدون آن که وظیفه اجرایی فعالیتهای انتخاباتی را برعهده داشته باشند تنها در جایگاه مشاوره، به رایزنی با گروههای اصلاحطلب پرداخته و آنها را برای حضور در ائتلاف و چشمپوشی از برخی اختلاف سلیقهها در آستانه رقابتهای انتخاباتی ترغیب کنند. بنابراین، این جمع 22نفره که به گفته محمدرضا راهچمنی، دبیرکل حزب همبستگی چهرههایی چون حجتالاسلام موسویلاری، محمد سلامتی، مجید انصاری، صفدر حسینی، محسن صفاییفراهانی، مرتضی حاجی، حبیبالله بیطرف، اشرف بروجردی، شهربانو امانی، حسین مرعشی، حسین کمالی، مهدی صحراییان، رسولی، مهدی علیخانی، محمدرضا ظفرقندی، مرتضی مبلغ، زمانی، رضا نوروززاده، جواد اطاعت، احمد بورقانی و ... در آن حضور دارند؛ بیشتر جنبۀ مشورتی داشته و قرار نیست که فعالیتهای احزاب اصلاحطلب را برای حضور و نحوۀ حضور در انتخابات محدود کنند. برخی منابع مطلع از حضور چهرههایی همچون هادی خانیکی و محسن امینزاده نیز در تیم مشورتی 22نفره نام میبرند.
نحوۀ تشکیل مجمع 22نفره
انتخاب این جمع 22نفره به اواخر سال گذشته باز میگردد. هدایت آقایی از اعضای حزب کارگزاران سازندگی در گفتوگو با «سرمایه» با بیان این مطلب میگوید: «دستاندرکاران و فعالان سیاسی اصلاحطلب به دعوت خاتمی جلساتی را قبل از پایان سال گذشته برگزار کردند.» وی میافزاید: «این جمع نیز از میان خود تعدادی را انتخاب کرده و به خاتمی معرفی کردند و به این شکل این مجمع 22نفره تشکیل شد.» اما این که فلسفه و علت تشکیل این مجمع مشورتی چه بوده؛ آذر منصوری، رییس کمیتۀ سیاسی جبهۀ مشارکت در گفتوگوی خود با «سرمایه» چنین پاسخ میدهد: «هر ائتلافی ممکن است با اشکالات یا ایرادهایی مواجه باشد. با توجه به این که یکسری گلایه در خصوص انتخابات شوراها و بحث ائتلاف وجود داشت، این مجمع با هدف جلوگیری از اشکالات انتخابات گذشته و حضور مؤثر در انتخابات و ایجاد ائتلافی قویتر در رقابتهای مجلس هشتم تشکیل شده است.»
به گفته منصوری، این مجمع با هدف ائتلاف، شکل گرفته و قرار است، کاری مشورتی انجام داده و در زمینۀ شکلگیری ستاد ائتلاف برنامهریزی داشته باشد. راه چمنی، دیگر فعال اصلاحطلب نیز با بیان این که «خاتمی به دلیل احساس وظیفه، شخصاً تصمیم گرفته تا هیأتی را به عنوان هیأت مشورتی انتخاب کند»، به «سرمایه» میگوید: «برگزاری جلسات دیدار با احزاب اصلاحطلب، رایزنی با این گروهها و تشویق و ترغیبشان به حضور پررنگ در ائتلاف مهمترین وظیفۀ این مجمع است.» به عقیدۀ راهچمنی معیار خاتمی برای انتخاب این مجمع، صرفاً حزبی نداشته است. وی در توضیح مطلب خود میافزاید: «یعنی خاتمی در انتخاب این مجمع و اعضای آن سهمیهای را برای هر یک از احزاب اصلاحطلب در نظر نگرفته است.» وی ادامه میدهد: «برخی افرادی که ارتباط بیشتری با خاتمی داشتند و نیز شناختی که شخص خاتمی و یا مشاورین وی نسبت به برخی از چهرهها داشتند، به این نتیجه رسیدهاند که هیأتی را با این ترکیب برای رایزنی با احزاب اصلاحطلب تعیین کنند.» راهچمنی اضافه میکند: «اگر حاصل این مجمع ترکیبی درآمده است که احتمالاً به یکی از طیفهای جریان اصلاحطلب نزدیک است، این به مفهوم آن نیست که خاتمی خواسته باشد سهمیه خاصی را برای یک طیف اصلاحطلب در نظر گرفته باشد.»
وظیفۀ مجمع مشورتی و نقش مشاورهای آن
فعالان اصلاحطلبی که در این گفتوگو شرکت کردند، کمی بر این مسأله تأکید داشتند که مجمع مشورتی یا همان جمع 22نفره، کار اجرایی انتخاباتی به عهده نداشته و تنها وظیفۀ آنها دیدار با احزاب اصلاحطلب و دعوت از آنها برای حضور پررنگ در انتخابات است. به طوری که هدایت آقایی در اینباره تأکید میکند: «احزاب و گروههای اصلاحطلب به فعالیتهای خود پرداخته و تنها در مواقعی که نیاز به داوری و با مشورت داشته باشند میتوانند از کمک این گروه بهرهمند شوند.» به گفتۀ آقایی چنین جمعی در آستانۀ رقابتهای شوراها نیز تشکیل شده بود و وظیفۀ آنها این بود که اگر در بستن فهرست اختلافاتی ایجاد شده این اختلافات با حاکمیت این عده مرتفع شود که خوشبختانه در آن مقطع هیچ اختلافی در این زمینه بروز نکرد. بنابراین این مجمع نیز با این هدف که اگر زمانی نیاز به حکمیت پیدا شد این جمع بتواند در این زمینه کمک کند، اما نقش مهمتر این هیأت یا مجمع، تبیین و تدوین راهبرد جریان اصلاحطلب است و همان طوری که در خبرها آمده بود، منشور اصلاحطلبان برای انتخابات مجلس هشتم توسط این جمع تدوین شده و قرار است که به نظرخواهی گذاشته شود. آذر منصوری نیز در اینباره میافزاید: «قرار نیست این مجمع کار اجرایی انجام دهد.» وی در پاسخ به این سؤال که «آیا ممکن است وظایف این مجمع با فعالیتهای شورای هماهنگی جبهۀ اصلاحات مغایرت داشته و یا احتمالاً موازی کاری صورت بگیرد»، خاطرنشان میکند: «شورای هماهنگی جبهۀ اصلاحات و مجمع مشورتی کار مجزایی را انجام نخواهند داد به طوری که نشستها و برنامههایی هم که تاکنون برگزار شده، موید این است که اگر هم قرار است کاری انجام شود، باید به صورت هماهنگ باشد.»
مجمع مشورتی نافی حضور کروبی و هاشمی نیست
حضور مستقیم سیدمحمد خاتمی و نظارت وی بر این مجمع، نافی حضور و بهرهمندی از سایر چهرههای مطرح چون آقای کروبی و هاشمی در جمع اصلاحطلبان نیست. به طوری که آذر منصوری با تأکید بر بهرهمندی از چهرههای ملی در ائتلاف اصلاحطلبان میگوید: «در بخش نظارت و اجرا، اصلاحطلبان همچنان با دغدغه مواجه بوده و باید از حضور چهرههای ملی در این دو بخش کمک گرفته شود.» هدایتالله آقایی نیز معتقد است که این کار خاتمی نافی فعالیتهای سران دیگر جبهۀ اصلاحات مثل کروبی، هاشمی، موسویخویینیها و... نیست. هر فردی در حد و توان خود قدمی را برای ائتلاف اصلاحطلبان برمیدارد، خاتمی به شکلی و دیگران به شکل دیگر.
مجمع مشورتی مخل کار تشکیلاتی نیست
آنچه از برآیند صحبتهای فعالان سیاسی برمیاید این است که فعالیت این جمع 22نفره نفیکنندۀ تلاشهای احزاب و گروههای اصلاحطلب برای حضور در انتخابات مجلس هشتم نیست. در حقیقت این مجمع به دلیل جایگاه مشاورهای خود نمیتواند فعالیتهای سازمانی و تشکیلاتی احزاب را تحتالشعال قرار دهد و به گفتۀ راهچمنی در مراحل مختلف نظیر تعیین نامزدهای اصلاحطلب دخالت داشته باشد. به طوری که حزب اعتماد ملی هم در اوایل تشکیل جلسات این مجمع حضور پیدا کرد اما رفتهرفته از این جلسات کناره گرفته است. اگرچه به گفتۀ فعالان این حزب چون رسول منتجبنیا، «حضور ما در انتخبات مجلس هشتم با آرام اعتمادملی به این معنا نیست که از جبهۀ اصلاحات بیرون بیاییم و جدا از آنها عمل کنیم. بلکه برای جا انداختن حزب خودمان با آرام حزب اعتمادملی در انتخابات شرکت میکنیم.» راهچمنی هم در این باره خاطرنشان میکند که احزاب اصلاحطلب عضو شورای هماهنگی جبهۀ اصلاحات، اعتمادملی و گروههایی که خارج از شورای هماهنگی هستند، در رابطه با انتخابات خود باید تصمیم بگیرند و مجمع دخالتی در رأی و نظر گروههای اصلاحطلب ندارد. بنابراین فعالیتی هم که در قالب هیأت 22نفره انجام میپذیرد تنها در راستای تحکیم و تداوم ائتلاف اصلاحطلبان صورت میگیرد.