از مهرورزی تبلیغاتی تا پیروزی قانونمند

سام غفارزاده
مهرورزی یکی از شعارهای چهارگانه محمود احمدی‌‌نژاد رئیس‌جمهور است که همراه عدالت‌گستری نمود بیشتری یافت. گرچه ممکن است این شعار که پس از رئیس‌جمهور شدنش بیشتر تکرار شد، عکس‌العملی به تبلیغات منتقدانش باشد ولی از شعائر محوری او شد. او در اولین جلسه هیات دولتش در بارگاه امام هشتم شیعیان، تلاش کرد اصرارش به مهرورزی را نمایان کند. به همین خاطر نخستین مصوبه دولت نهم جمهوری اسلامی تاسیس صندوقی به نام مهر رضا(ع) بود. هدف از تاسیس این صندوق هم تامین هزینه‌های مسکن، ازدواج و اشتغال جوانان اعلام شد. سپس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مامور شد تا در لایحه‌ای مقدمات تاسیس صندوق مهر رضا را فراهم و احمدی‌نژاد را در نیل به شعر مهرورزی موفق کند. گرچه وقتی لایحه تدوین شد به اهداف اولیه موارد دیگری اضافه شد اما همچنان روح مهرورزی در آن حفظ شد و به مجلس رفت. احمدی‌نژاد در دوران حضور در شهرداری تهران مکانیسمی برای پرداخت وامی یک میلیون تومانی برای ازدواج جوانان طراحی کرده بود. او این رویه خود را که در راستای شعار مهرورزی است در دوران ریاست جمهوری‌اش تداوم بخشید و برای تسهیل ازدواج جوانان نیز صندوقی پیش‌بینی کرد. صندوقی که مانند مهر رضا در قالب یک لایحه نیاز به تصویب مجلس داشت پس مانند مهر رضا به بهارستان رفت. براساس لایحه‌ای که برای تسهیل ازدواج جوانان تهیه شد توانمندسازی جوانان برای ازدواج هدف اصلی عنوان شد. طبق آن باید به مزدوجین نیازمند به اجاره مسکن حسب تشخیص کمیته «سامان ازدواج» وام ودیعه مسکن پرداخت شود. تصحیح باورها و آداب مزاحم ازدواج از طریق برپایی جشن‌های گروهی و همچنین طرح مباحث صحیح همسرگزینی از طریق صدا و سیما، آموزش و پرورش عالی از وظایف جدید دولت شد. اما نمایندگان مجلس هفتم تحقق وعده مهرورزی احمدی‌نژاد را تصویب نکرده‌اند. اول از همه این که در پی ادغام دو لایحه تاکنون از اجرایی شدن صندوق مهر رضا ممانعت کرده‌اند و اجازه تبلیغات بیشتر بر روی آن را به دولت مهرورزی نداده‌اند.
تامین منابع مهر رضا از موضوعات چالشی این صندوق بود. دولت مهرورزی قصد داشت 200 میلیارد تومان از سود ویژه شرکت‌های دولتی، هزار میلیارد تومان از فروش نفت خام (11 در هزار) و 30 درصد مانده حساب ذخیره ارزی تا پایان دی 1384 را سرمایه صندوق مهر رضا قرار دهد. اما نمایندگان مجلس (که بعضا متاثر از کارشناسان مستقل بودند) برداشت از ذخیره ارزی را تورم‌زا دانستند. همچنین پرداخت از سود ویژه شرکت‌های دولتی مترادف با کاهش فعالیت عمرانی و توسعه سرمایه‌گذاری گرفته شد. از آن گذشته لایحه تشکیل صندوق مهر رضا مواردی را برای پرداخت وام در نظر داشت که به زعم نمایندگان دارای ایراد بود. چون نه شرایط واجدین دریافت آن و نه سودش مشخص شده بود. اما شاید ناگوارترین بخش کار دور شدن صندوق مهر رضا از مهرورزی بود. لایحه‌ای که به مجلس آمد کمتر از یک پنجمش به مسائل جوانان متعلق بود و به یک صندوق اقتصادی دولتی بزرگ و جدید تبدیل شد. صندوق مهر رضا بنا داشت در هر استان شعبه و تشکیلاتی راه‌اندازی کند که در ذیل هیاتی مرکب از رئیس‌ سازمان مدیریت، نماینده‌ای از سوی ولی‌فقیه، رئیس سازمان مدیریت، نماینده‌ای از سوی ولی‌فقیه، رئیس سازمان ملی جوانان، وزیر کشور و سه معتمد با تایید رئیس‌جمهور کار کنند. اما در کمیسیون‌های مجلس این مناسبات تغییراتی یافت و 4 هدف برای آن تعیین شد: 1- تامین هزینه‌های ازدواج،‌ اشتغال، مسکن و تحصیل جوانان 2- عدالت‌گستری به ویژه در مناطق محروم 3- توسعه استان‌ها با حمایت از طرح‌های زود بازده و 4- فقرزدایی. اما قرارشد منابع هدف اول را صندوق‌های اشتغال نیازمندان، اشتغال روستایی، فرصت‌های شغلی، اندوخته ازدواج، رفاه دانشجویی، بانک مسکن و کمیت امداد تامین‌کنند، این کار عملا نشان داد صندوق‌هایی با هدف مشابه مهر رضا در کشور فراوانند. ولی تاکنون رفع معضلی نکرده‌اند. مهر رضا هم پس از کارکردهای تبلیغاتی‌اش به جمع آنها اضافه خواهد شد. ضمن آنکه در کل برداشت از حساب ذخیره ارزی برای مهر رضا منتفی شد مگر برای پروژه‌هایی که قبلاً‌ هم امکان دریافت وام از ذخیره ارزی را داشتند. مجلس، وزرای کار، رفاه و اقتصاد، رئیس کل بانک مرکزی، رئیس‌جمهور و سه نماینده مجلس را هم به شورای سیاست‌گذاری صندوق اضافه کرد.
تاکنون نه منتقدان احمدی‌نژاد بلکه همراهان او در ذیل تابلو «آبادگران» و در بهارستان مانع از تحقق پرآب و تاب برنامه‌های مهرورزی او شده‌اند. نمایندگان مجلس هفتم پس از سوم تیر 1384 اصولگرایی خود را نه با مواضعی شبیه احمدی‌نژاد (مانند قبل از 3 تیر) که با رفتاری مبتنی بر خردورزی به نمایش گذاشته‌اند. مجلسیان با این منش لوایح مهرورزانه را چنان چکش‌کاری می‌کنند که شبیه دیگر مصوبات قانونی می‌شود و به عکس مصوباتی نظیر «تثبیت قیمت‌ها» فرصت تبلیغات را از دولت مهرورز می‌گیرد. این روزها مسئله هسته‌ای هم حتی فرصت سخن گفتن از مهرورزی را از رئیس‌جمهور گرفته است.