آمریکا باید از عراق خارج شود

* انتخابات پارلمانی عراق برگزار شد و این کشور اکنون به سوی تشکیل دولت دائمی می‌رود. این در حالی است که آنکار چندی پیش درباره احتمال تجزیه عراق هشدار داده بود. ارزیابی ترکیه از شرایط جدید بغداد چیست و چه سیاستی را در قبال آن دنبال خواهد کرد.
** درباره خطر تجزیه عراق باید گفت که این موضوع تنها دغدغه ترکیه نیست و جامعه جهانی نیز نگرانی‌هایی از این بابت دارد ترکیه و دیگر همسایگان عراق برای یکپارچگی این کشور اهمیت ویژ‌ه‌ای قائل‌اند. اگر خاطر‌تان باشد،‌ ترکیه پیش از جنگ عراق، ‌حرکت‌هایی را برای برگزاری نشست همسایگان عراق به قصد کمک به عراقی‌ها شروع کرد. تأکید روح اصلی این اجلاس و نشست‌های پس از آن همه بر حفظ یکپارچگی عراق بود. اکنون نیز مهم‌ترین اصلی که ترکیه بر آن اصرار می‌ورزد، همین موضوع است و همچنین لزوم برقراری صلح میان عراق و همسایگان و کشورهای منطقه. سیاست آنکارا در قبال عراق، ‌حمایت از روند سیاسی و سیر دموکراسی در این کشور است و ما امیدوارم بغداد بتواند این مسیر را به سلامت طی کند. از این رو،‌ ترکیه به طور مداوم تمام قومیت‌ها و گروه‌های عراقی را به شرکت در انتخابات پارلمانی فرا خواند و نسبت به بیرون ماندن هر یک از گروه‌ها از گود هشدار داد. خواست آنکارا این است که همه گروه‌ها به طورعادلانه بتوانند در پارلمان عراق یکپارچه شود.
* ترکیه نگرانی‌هایی در مورد شمال عراق دارد. برخی شایعاتی نیز این مدت در رسانه‌های ترک جای گرفت، مبنی بر اینکه مسعود بارزانی رهبر حزب دموکرات کردستان و رئیس حکومت اقلیم کردستان عراق به کردها ترکیه گذرنامه و شناسنامه کردستان عراق می‌دهد. آنکار چه واکنشی نسبت به این مسائل دارد و آیا اساسا صحت آن را تأیید می‌کند؟
** هر وقت موضوع کردها مطرح می‌شود، ‌به طور خودکار پای ترکیه به میان می‌آید اما باید گفت که تحرکات در هر جای عراق برای تمام منطقه نگرانی‌هایی را به همراه می‌آورد و تنها ترکیه نیست که حساسیت‌هایی درباره این مسائل دارد. اما در مورد شایعات هم معتقدم نباید چندان به بازی‌های رسانه‌ای اهمیت داد و البته چون اطلاعی از موضوعی که شما درباره پیشنهاد بارزانی گفتند. ندارم، نمی‌توانم به وضوح درباره‌اش اظهارنظر کنم. اینها مسائل حساسی هستند که متاسفانه برخی رسانه‌ها فقط بر اساس شنیده‌هایشان آن را بازتاب می‌دهند.
* برخی ناظران معتقدند که پس از همه پرسی قانون اساسی و انتخابات در عراق،‌ ترکیه در سیاستش نسبت به کردهای عراق تغییراتی داده و چرخشی داشته و در حال نزدیک شدن و برقراری ارتباط نزدیک با ایشان است. نظر شما چیست؟
** سیاست آنکارا در قبال کردهای عراق تغییری نکرده است،‌ نه دور شده‌ایم و نه نزدیک ترکیه به مدت 10 سال از کردهای شمال عراق حمایت کرد و حتی به رهبرانشان گذرنامه داد در زمان جنگ خلیج فارس، بیش از 500 هزار کرد به ترکیه آمدند و تحت حمایت قرار گرفتند. ببنید عراق همسایه ماست و ما با آنها حتی روابط خویشاوندی نیز داریم. پس باید نسبت به ساکنانش گرم‌تر هم برخورد کنیم. بنابراین سخن گفتن از چرخش،‌ چندان واقعی نیست.
* درباره کرکوک و سرنوشت آن چه می‌گویید.
** به نظرما، عراق مدل کوچکی از خاورمیانه است و کرکوک را نیز ماکتی از عراق به حساب می‌آوریم. یعنی آنجا گروه‌های متفاوت و بسیاری وجود دارند که سالها کنار هم زندگی کرده‌اند. پس اگر کسی بخواهد ساختار تاریخی آن را به هم بریزد، تمام تعادل‌ آن منطقه نیز دگرگون می‌شود حتی در مقیاس بزرگ‌تر، این آشفتگی به کل عراق هم می‌تواند سرایت کند. به همین دلیل،‌ترکیه در مورد کرکوک حساس است و اعتقاد دارد که این شهر باید تحت کنترل دولت مرکزی عراق باشد. این نگرانی جدی است چرا که از دیدگاه آنکارا،‌بازی با توازن موجود در کرکوک می‌تواند خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
* آنکارا در مورد فعالیت حزب کارگران کرد ترکیه «پ.ک.ک) در شمال عراق هم نگرانی‌هایی دارد و بارها‌ آمریکا درخواست کمک کرده است،‌آیا تاکنون آمریکا به جز وعده‌های لفظی به ترکیه ،‌گام‌های عملی هم در این راه برداشته است؟ در عین حال مذاکرات با بغداد در این باره به کجا انجامیده است؟
** آنکارا و واشنگتن معاهده همکاری علیه تروریسم امضا کرده‌اند و مطابق آن،‌آمریکا باید در این راه به ترکیه کمک کند. از سوی دیگر،آمریکا جزو اولین کشورهایی است که «‌پ.ک.ک» را به عنوان گروهی تروریستی شناخت. البته صادقانه می‌گویم که همکاری میان دو کشوردر حال حاضر به حدی که برایمان مطلوب باشد،‌نیست. اما خود مقامات آمریکا نیز از «‌جورج‌بوش» گرفته تا دیگر مقامات تاکید کرده‌اند،‌که باید گام‌های موثرتری در این راه برداشته شود و به عنوان مثال، منابع مالی این گروه‌ها در عراق قطع می‌شود،‌در هر حال پ.ک.ک در درجه اول دل مشغولی ترکیه است. ما حفظ امنیت خودمان را به کسی واگذار نمی‌کنیم و در این راه هرچه لازم باشد انجام می‌دهیم. اما به هر صورت پایان دادن به این مجادله،‌زمان زیادی می‌خواهد. در مورد دولت مرکزی عراق نیز،‌ما نشست‌هایی سه گانه‌ای با حضور آمریکایی‌ها داریم،‌همچنین روابط دو سویه‌ای با دولت عراق در این باره داریم. هم کارشناسان و هم مقامات ارشد عراق و آمریکایی معتقدند که پ.ک.ک باید هر طور که شده از عراق اخراج شود، اما مساله اصلی اینجاست که عراقی‌ها و آمریکایی‌ها خود با مشکلات عدیده‌ای مواجهند و توان رسیدگی به حفظ امنیت دیگران را ندارد.
* نگرش ترکیه به خروج نیرو‌های آمریکایی از عراق چیست؟ آیا آنکارا تمایل دارد در عراق هم نقشی مانند آنچه در افغانستان برعهده گرفت،‌ایفا کند؟ آیا اساسا چنین درخواستی از ترکیه شده است یا نه؟
** آمریکا به هر حال باید از عراق خارج شود. ترکیه هم علاقه دارد این اتفاق زودتر صورت گیرد، اما اول باید امنیت در این کشور برقرار شود،‌موضوعی که در شرایط آشفته کنونی قابل پیش‌بینی نیست.
ترکیه در حال حاضرکمکهای مالی بسیاری به عراقی‌ها می‌کند. روزانه دهها کامیون حامل مواد سوختی و غذایی از ترکیه روانه عراق می‌شود، ولی درباره برعهده گرفتن امنیت آنجا،فعلا بحثی مطرح نشده است چرا که اصلا هنوز کسی نمی‌داند در عراق چه خواهد شد. معلوم نیست چه سازمانی پس از خروج نیروهای ائتلاف امنیت آن کشور را برعهده خواهد گرفت. تاتویا سازمان ملل متحد؟ هرگاه زمانش برسد و درخواستی مطرح شود ترکیه نیز این امکان را بررسی خواهد کرد.
* با توجه به تشدید فشارهای خارجی بر سوریه و احتمال بروز بحران در این کشور همسایه ترکیه، آنکارا چه موضعی اتخاذ کرده است؟
**این موضوع خیلی مهم است. خاورمیانه به حد کافی مشکل دارد و اگر مشکلی برای دمشق پیش بیاید، هیچ‌کس نمی‌تواند گریبانش را از آن برهاند. ترکیه معتقد است که در این باره باید در درجه اول راهکارهای صلح‌آمیز مد‌نظر قرار گیرد. آتش‌‌خانه همسایه می‌تواند به همسایگان دیگر هم سرایت کند پس باید از آن پیشگیری کرد. از این رو، ‌دیپلماسی باید حرف اول را بزند.
روابط آنکار و دمشق هم در سالهای اخیر خیلی گرم‌تر شده وبرخی کدورتهای گذشته به دست فراموشی سپرده شده است. به همین دلیل، ترکیه از همان ابتدای بحران برای سوریه به ویژه پس از ترور « رفیق حریری» دیپلماسی فعالی را آغاز کرد. «‌عبدالله گل» به دمشق رفت و مذاکرات مهمی را با بشار اسد و دیگر مقامات سوری انجام داد و پیامهای مهمی را به ایشان رساند. در واقع، پس از آن بود که سوریه بازجویی‌هایی توسط کمیته بین‌المللی تحقیق را پذیرفت و مکانی امن برای انجام آن در نظر گرفته شد. تمام این تلاشها به این دلیل است که ترکیه و دیگر کشورهای منطقه نمی‌خواهند در منطقه اتفاق تازه‌ای رخ دهد.
* اخیرا ترافیک دیپلماتیک خاصی در آنکارا به جریان افتاده و رفت‌وآمدهای مقامات غربی به ویژه آمریکایی به ترکیه افزایش یافته است. براساس برخی اخبار در این دیدارها، ‌واشنگتن سعی داشته است مقامات ترکیه را درباره سیاستهای آمریکا در قبال سوریه و ایران با خود همراه کند.
** (تان سؤال را قطع می‌کند و جواب می‌دهد) ببینید اول باید درباره رابطه با ایران بگویم که ایران و ترکیه روابطی تاریخی دارند و بیش از 400 سال است که هیچ مشکلی باهم نداشته‌اند. پس در روابط دوستانه دو کشور تردیدی وجود ندارد. اما در مورد برنامه هسته‌ای ایران،‌ترکیه بر این باور است که تهران باید همکاری‌اش با جامعه بین‌المللی را ادامه دهد و هر اندازه این همکاری‌ها شفاف باشد،‌به نفع هر دو طرف خواهد بود. ما این را در تمام دیدارهایمان با مقامات ایرانی به زبان می‌آوریم اما در مورد سفرهای اخیر مقامات آمریکایی به آنکارا، به نظر می‌رسد برخی گروهها به طرز ساده لوحانه‌ای دوست دارند بحران ایجاد کنند. مقامات ترکیه به طور مکرر گفته‌اند که در تمام دیدارها سخنی از سوریه و ایران به میان نیامده است. در ضمن هیچ کس نمی‌تواند در روابط ترکیه با دیگر کشورها دخالت کند. به ویژه اینکه این کشورها همسایه‌مان باشند. ما نظر خود را به تهران بازگومی کنیم و اگر حرفی داشته باشیم به طور مستقیم با مقامات ایران در میان می‌گذاریم، ‌نه پیغام رسان کسی هستیم و نه کسی را در روابط‌‌ مان با همسایگان خود دخالت می‌دهیم. باز‌هم می‌گویم در شرایط کنونی مهم این است به شایعات بحران زا که هیچ پایه حقیقی ندارد، ‌توجه و اعتماد نکرد.
* نگرش خود مقامات ترکیه درباره برنامه هسته‌ای ایران چیست؟
** معتقدم که استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای حق هر کشوری است . آنچه در روند فعلی مهم است حفظ روابط ایران با آژانس بین‌المللی هسته‌‌ای است تا مساله به طور منطقی حل و نگرانی‌ها برطرف شود.
با اصرار می‌گویم ما بدون تبعیض و استثنا،‌خواهان عاری بودن تمام منطقه از سلاح‌ اتمی هستیم.
* برخی اخبار در رسانه‌های مختلف درباره درخواستهای آمریکا و اسرائیل برای استفاده از پایگاه‌های ترکیه جهت هرگونه برخورد احتمالی با ایران و سوریه منتشر می‌شود با توجه به اینکه آنکارا با تل‌آویو پیمان امنیتی دارد و عضو ناتو نیز هست،‌ ترکیه چه سیاستی را در مورد هرگونه درخواست در این خصوص در پیش خواهد گرفت؟
** متأسفانه این اخبار وجود دارد و برخی رسانه‌ها مایل به شیطنت در این میدان هستند و به قولی آتش بیشار معرکه می‌شوند،‌اما ترکیه هر قرار‌دادی هم داشته باشد و عضو هرجایی هم که باشد باز خود تصمیم گیرنده نهایی است. تا وقتی ترکیه اجازه ندهد، هیچ‌کس نمی‌تواند از پایگاههای این کشور استفاده کند. به ویژه اینکه آنکارا در این مورد حساسیتهای ویژه‌ای دارد و باز تکرار می‌کنم آتش‌خانه همسایه به خانه دیگران هم سرایت می‌کند و ترکیه تمایل ندارد منطقه‌ای که خود جزئی از آن است، ‌دوباره دستخوش تنش شود، چون خودش بیشتر متضرر خواهد شد. در عین حال مجدداً تأکید می‌کنم که نباید در چنین برهه‌ای، ذهن مردم منطقه را با اخبار و شایعات مبهم و کذب بر آشفت مهم کارکرد دیپلماسی است . حل صلح‌آمیز مناقشات سیاست ترکیه نیز در این راستاست خاورمیانه، ‌تاب معضل دیگری را ندارد و در صورت وقوع فرو می‌پاشد و این موضوع به زیان همه جامعه بین‌المللی است.