دشواری‌های آمریکا در خاورمیانه

امیرعلی ابوالفتح
این روزها منطقه خاورمیانه تحولات پرشتابی را پشت‌سر می‌گذارد. از یک سو تنشهای دیرینه میان تهران و واشنگتن شدت گرفته و از سوی دیگر موفقیت جنبش اسلامی حماس در فلسطین، دولت امریکا را با یک چالش جدی مواجه کرده است. این در حالی است که انتشار کاریکاتورهای توهین‌آمیز به ساحت پیامبر اسلامص و همچنین وقوع انفجار توریستی در حرم امامان معصوم در سامرا، نفرت از غرب از جمله ایالات متحده امریکا در خاورمیانه را به بالاترین حد خود رسانده است.
از این رو تعجب‌برانگیز نیست که کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه امریکا در سفر دوره‌ای خود به خاورمیانه نتوانست به اهداف از پیش تعیین شده خود دست یابد. مقامات ارشد وزرات خارجه امریکا 3 هدف عمده را برای سفر رایس به خاورمیانه برشمرده بودند: اشاعه دموکراسی، قطع کمکهای مالی به جنبش حماس و نهایتا بررسی برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران.
به استثنای موضوع اشاعه دموکراسی در خاورمیانه که بخش تشریفاتی سفر رایس را تشکیل می‌داد. وزیر امور خارجه امریکا در 2 موضوع دیگر با پاسخهای منفی میزبانان خود مواجه شد. در زمینه ادامه کمکهای کشورهای اسلامی به حماس، رهبران مصر و عربستان به عنوان 2 عضو موثر اتحادیه عرب و سازمان کنفرانس اسلامی، اعلام کردند که در صورت قطع کمکهای اولیه غرب؛ جهان اسلام نیازهای مالی تشکیلات خودگردان فلسطین و دولت تشکیل شده از سوی حماس را جبران خواهد کرد. سازمان کنفرانس اسلامی وعده داده است که ماهیانه 50 میلیون دلار کمک مالی در اختیار فلسطینیان قرار دهد.
بی‌تردید در صورت جایگزینی کمکهای کشورهای اسلامی به جای کمکهای کشورهای غربی، سناریوی امریکا به منظور وادار کردن جنبش حماس برای به رسمیت شناختن اسرائیل محقق نخواهد شد. واشنگتن امیدوار است فشارهای مالی بر دولتمردان آتی حماس، آنان را به تغییر مواضع علیه اسرائیل وادار نماید. چرا که امریکا به دلیل وعده‌های مکرر خویش در مورد مردم‌سالاری و گسترش دموکراسی در خاورمیانه نمی‌تواند به طور آشکار و علنی با رای اکثریت ملت فلسطین برای برگزیدن جنبش حماس مخالفت کند.
از سوی دیگر، رایس برخلاف انتظار نتوانست نظر مثبت میزبانان خود را برای خطرناک اعلام کردن برنامه‌های هسته‌ای ایران جلب کند. سعود الفیصل، همتای عربستانی رایس در یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرد که هیچ نشانه‌ای از انحراف برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به سوی مقاصد نظامی یافت نشده ‌است. پیش از این نیز بارها عمروموسی دبیر کل اتحادیه عرب که مواضعش به دیدگاه‌های قاهره نزدیک است، زرادخانه اتمی اسرائیل و نه برنامه‌های غنی‌سازی هسته‌ای ایران را خطر برای کل خاورمیانه اعلام کرده بود.
به هر حال سفر رایس به خاورمیانه نشان داد که شکاف میان کشورهای منطقه با امریکا درخصوص اصلی‌ترین موضوعات مورد بحث رو به افزایش گذاشته است. این تحولات از سخت‌تر شدن تحقق برنامه‌های میان مدت امریکا در خاورمیانه با وجود کسب پیروزی نظامی این کشور در افغانستان و عراق به منظور تغییر نظامهای سیاسی خبر می‌دهد.