انگاره «دولت وحدت ملی» در عراق

حشمت‌الله رضوی
انگاره‌سازی و پیشبرد اهداف مورد نظر بر آن مبنا از ویژگی‌های بارز سیاست خارجی آمریکاست. به انگاره‌های زیر در رسانه‌های غربی توجه کنید: «جامعه بین‌المللی» از حماس انتظار دارد اسرائیل را به رسمیت بشناسد؛ آمریکا حماس را یک «گروه تروریستی» می‌داند؛ آمریکا بر ترویج «دموکراسی» در خاورمیانه تاکید دارد.
اکنون سه سال پس از حمله آمریکا و انگلیس به عراق و طی شدن روند ملت‌سازی در این کشور، انگاره‌های جدیدی در عراق مطرح می‌شود؛ انگاره‌هایی که طرح آنها حاکی از پیشبرد اهداف جدیدی در سیاست خارجی آمریکا و انگلیس است. این تازه‌ترین انگاره چیزی نیست جز «دولت وحدت ملی» در عراق. این انگاره جدید از آن رو مطرح می‌شود که انگاره‌های پیشین نتایج مورد نظر را به بار نیاورده و به پیروزی احزاب مورد نظر آمریکا نینجامیده است.
در اینکه انگاره «دولت وحدت ملی» بسیار جذاب است تردید نمی‌توان کرد همچنان که واژه «دموکراسی»‌ با بار معنایی مثبت و «تروریسم» با بار معنایی منفی آن را نمی‌توان انکار کرد. اما «دولت وحدت ملی»‌ اگرچه بار معنایی مثبتی دارد اما منظور آمریکا و انگلیس از این انگاره‌سازی دستیابی به اهدافی است که در قالب انگاره «دموکراسی» نتایج مورد نظر را به بار نیاورد.
در اینکه تشکیل «دولت وحدت ملی» راه حل مشکلات عراق است تردیدی نیست. اما دولت وحدت ملی چگونه شکل می‌گیرد؟ آیا جز با تشکیل دولتی که احزاب برخوردار از اکثریت پارلمانی آن را تشکل می‌دهند؟ آیا اگر جمهوری‌خواهان در آمریکا مایل به اعطای پست‌های دولتی به دموکرات‌ها نباشند، وحدت ملی این کشور خدشه‌دار شده است؟
آیا اگر حزب محافظه‌کار انگلیس پی در پی از کسب قدرت محروم بماند بدان معناست که وحدت ملی در این کشور با بحران روبرو است؟ و آیا اگر در عراق احزاب مذهبی پیروز خواه در ائتلاف با کردها و یا احزاب سنی و یا حتی احزاب لائیک آرای پارلمانی لازم را برای تشکیل دولت به دست آورند چرا باید وحدت ملی عراق خدشه‌دار اعلام شود و احزاب پیروز انتخابات به بهانه تاکید بر ایجاد «دولت وحدت ملی» تحت فشار قرار گیرند؟ آیا قاعده دموکراتیک تشکیل دولت بدان معناست که همه احزاب فارغ از وزن سیاسی‌شان لزوما در دولت شرکت داشته باشند؟
بر این اساس می‌توان حدس زد که در ورای انگاره تشکیل «دولت وحدت ملی» نیاتی نهفته است که با اهداف آمریکا و انگلیس در منطقه مربوط است. واقعیت این است که آمریکا و انگلیس سه سال پس از حمله به عراق و پیشبرد پروژه ملت‌سازی در این کشور به این نتیجه رسیده‌اند که آب در هاون می‌کوبیده‌اند. از قضا پیروزی احزاب مذهبی در عراق که در آستانه تشکیل دولت هستند با پیروزی حماس به عنوان یک گروه اسلامگرا هم زمان شده است.
در این شرایط که دموکراسی و انتخابات آزاد در خاورمیانه نردبان صعود احزاب دینی شده و انگاره «دموکراسی» به تحقق اهداف سیاست خارجی آمریکا در منطقه کمکی نکرده است باید در پی انگاره دیگری بود که همه پنبه‌ها را رشته و آب رفته را به جوی بازگرداند.
به نیات آمریکا و انگلیس از رهگذر این انگاره توجه کنید: جک استراو، وزیر خارجه انگلیس یک روز پیش از انفجار در سامرا در بغداد اعلام داشت دولت عراق نباید تحت سلطه احزاب مذهبی باشد بلکه عراق به «دولت وحدت ملی» نیازمند است.
زلمای خلیل‌زاد سفیر آمریکا در عراق می‌گوید اگر «دولت وحدت ملی» در عراق تشکیل نشود این کشور تجزیه خواهد شد و رایس وزیر خارجه آمریکا اعلام می‌دارد، عدم تشکیل «دولت وحدت ملی»‌ در عراق کشورهای منطقه را درگیر جنگ خواهد کرد.
یک بار دیگر تاکید می‌شود که در لزوم تشکیل دولت وحدت ملی در عراق تردیدی نیست و دولتی که توسط احزاب برخوردار از اکثریت پارلمانی تشکیل می‌شود، عین وحدت ملی نیز خواهد بود. از قضا روند تشکیل چنین دولتی به گونه‌ای بسیار مسالمت‌آمیز در رایزنی احزاب شیعی، اهل تسنن و کردها در جریان است.
اما اکنون که تشکیل دولت تحت رهبری احزاب مذهبی در عراق با نظام مورد نظر آمریکا و انگلیس تفاوت ماهوی می‌یابد ، واشنگتن و لندن مایلند آنچه را در عراق می‌گذرد مغایر با «وحدت ملی» ارزیابی و با دامن زدن به تنش‌های فرقه‌ای و بر هم زدن روند دموکراتیکی که تاکنون طی شده است، بازی دیگری را آغاز کنند.
برای آمریکا تشکیل دولت تحت رهبری احزاب مذهبی در عراق در عین پیروزی اسلامگرایان در فلسطین، دشوار می‌نماید. آمریکا در بازی با انگاره «دموکراسی» در خاورمیانه بازنده است و حالا می‌خواهد قواعد بازی را بر هم بزند. این انگاره «دولت وحدت ملی» بهانه‌ای است تا زلمای خلیل‌زاد، سفیر آمریکا در عراق- که می‌کوشد نقشی شبیه به سفرای انگلیس و آمریکا در ایران در دوران قاجار و پهلوی ایفا کند. احساسات اهالی تسنن را در عراق تحریک کند، به ناامنی در این کشور –مانند انفجار حرمین عسگریین(ع)- دامن بزند، ابعاد تنش‌های فرقه‌ای را به ورای مرزهای عراق بکشاند، اسلامگریان را که فارغ از شیعه و سنی بودن از نردبان دموکراسی بالا رفته و از ایران تا فلسطین دست در دست یکدیگر در برابر آمریکا ایستاده‌اند با یکدیگر درگیر کند و در پس این تفرقه عرصه را بر ایران، عراق، سوریه، لبنان و فلسطین تنگ کند.
انگاره «دولت وحدت ملی» آمریکا و انگلیس در عراق شعاری است بسیار زیبا با ظرفیت‌های بی‌نهایت برای ایجاد تفرقه.