بازخوانی نقش مقاطعهکاران امنیتی از بغداد تا واشنگتن
بلک واتر؛ شلیک به اعتبار آمریکا
س. حیدرپور
در نیمه ماه سپتامبر در حالی که مقامهای کاخ سفید تازه از دید و بازدید خانواده قربانیان فاجعه 11سپتامبر فراغت یافته بودند ناگهان خبر رسید که مأموران امنیتی شرکت آمریکایی «بلک واتر» با شلیک به سوی شهروندان غیرنظامی عراق غائله آفریدهاند. هنوز کسی از ماهیت و عمق این حادثه و پیامدهای بزرگی که پشت قتل عام مأموران بلک واتر نهفته بود خبر نداشت.
این مسأله که یک شرکت پیمانکار در صحنه جدید عراق منشأ بحران شده است برای افکار عمومی اندکی غریب بود زیرا در این 4سال همه ناظران جهانی امور و اوضاع عراق را بر محور یک مثلثی که یک ضلع آن ارتش آمریکا و دو ضلع دیگرش گروههای تروریستی و دولتهای منطقه هستند دنبال کردهاند.
اما کارشناسان و خبرگان امور عراق میدانستند که دست گذاشتن روی فعالیتهای پنهان شرکتهایی همچون بلک واتر ممکن است چه زاوایای مهمی از فضای تاریک امنیت عراق را روشن سازد.
به این صورت همه آنها که مترصد فرصتی بودند تا نقش یکی دیگر از بازیگران پنهان تحولات عراق را بشناسانند دست به کار شده و همه آنچه در این 4سال در آرشیو تحقیقاتی خود پیرامون نقشهای چندگانه شرکتها و پیمانکاران امور امنیت عراق انباشته بودند روانه رسانهها سازند.
برای رسانههایی که در پی یافتن کلیدهای تاریکخانه تروریسم هستند بلک واتر یک رمز و نشانی مهم است. به همین دلیل هیچ خبرنگاری حتی در رسانههای خود آمریکا منتظر نتیجه گزارش گروه حقیقتیابی که مالکی و رایس مشترکاً برای جستوجو درباره روابط بلک واتر با شبکه شورشیان مسلح تشکیل دادهاند نمانده است.
داستان بلک واتر به عنوان یک سوژه پرقیمت از سوی دنیای رسانه دنبال نمیشود. جماعت دیپلماتها نیز بویژه در منطقه ما با حساسیت دو چندان فرجام پرونده این شرکت غولآسای امنیتی آمریکا در عراق را تعقیب میکنند. برای دیپلماتها ماجرای بلک واتر سرنخی از یک پرونده پیچیده به نام ترانزیت سلاح برای شورشیان است. یعنی همان پروندهای که تاکنون بوش بسیاری از دولتها و کشورها را به اتهام مشارکت در آن تا پای تحریم و تهدید نظامی کشانده است.
اکنون میتوان فهمید که چرا موضوع اشتباهات یک شرکت در تیراندازی به سمت شهروندان عراقی به غائلهای بزرگ برای کاخ سفید تبدیل میشود و خوف فضا حتی در اندازه ابوغریب را ایجاد میکند تا حدی که خانم رایس در بحبوبه اجلاس بزرگ سازمان ملل و سفر خاورمیانهایاش روی خط تماس اضطراری نوری مالکی درخواست یک مهلت برای تصمیمگیری دربراه بلک واتر میکند.
گفته میشود قضیه بلک واتر در منطقه الخضرای بغداد، جایی که مقر همه سفارتخانهها، مراکز حکومتی عراق و ستاد فرماندهی خود آمریکا واقع شده، غوغایی بر پا کرده است. به این دلیل که این شرکت «کلیددار» حفاظت و حراست از همه این مراکز پر قیمت شناخته شده بود. بلک واتر از روز حضور آمریکا در عراق به عنوان محرمترین نهاد، کار حراست از همه مقامها و مراکز مهم در بغداد را در دست گرفت. حال تصور این که چنین شرکتی دست شراکت به شورشیان و دشمنان داخلی عراق داده است چه سطحی از بیاعتمادی در دیپلماتهای منطقه الخضرا بوجود میآورد.
پدید شرکتها و پیمانکاران امنیتی
فعالیت بلک واتر در عراق تحت عنوان پدیده آشنایی از ودای «اقتصاد نظامی» به نام ارتشهای مزدور بررسی میشود. یعنی ارتشهایی که توسط شرکتها و پیمانکاران بخش خصوصی و با قدرت دلار تأمین میشود.
استفاده از کمپانیهای خصوصی برای تأمین نیازهای یک کشور بحران زده و در حال جنگ یک اتفاق کاملاً تازه تلقی میشود. تازگی این پدیده در این است که این شرکتها با ظهور ارتشهای مدرن پا به صحنه میگذارند.
حضور این شرکتها در جنگهای بزرگ و سرزمینهای اشغال شده در وهله نخست حاوی 2 نشانه مهم است. نخست این که ماجرا نمایشی از میزان قدرت سرمایهداری و بخش خصوصی در عصر نوین هست تا حدی که صاحبان سرمایه به ارتشهای چندصد هزار نفری در دنیای امروز تجهیز شدهاند.
شاید پیش از این باور کردن این مسأله در کتابها و مطبوعات که کمپانیهای خصوصی به ارتشی بزرگ همپای ارتشهای دولتها مجهز شدهاند نوعی افسانه تلقی میشد اما آمار امروز مقامهای عراق که از حضور چند 10هزار نفری مأموران امنیتی بخش خصوصی در این کشور خبر دادهاند به وضوح گویای این واقعیت است.
اما نکته مهم دیگر در فعالیت این شرکتها، اصل پیوند سود و سرمایه با جنگ است و این که جنگها در عین ضررها و زیانهای بیاندازهای که برای یک ملت و کشور به بار میآورد بازار بزرگ برای مقاطعهکاران و پیمانکارانی است که بواسطه استخدام لشکری بزرگ از مزدوران قادرند حتی سرزمین سوختهای مانند عراق را به یک منبع درآمد سرشار تبدیل سازند. به همین دلیل گفته میشود که این شرکتها یکی از عوامل تشویق دولتها به جنگ هستند و حتی در تحلیل سیاست جنگ محورانه برخی دولتمردان آمریکا گفته میشود که این شرکتها بازیگران پشت صحنه جنگها هستند.
جرمی اسکاهیل از محققان حوزه روابط بینالملل، که درباره ارتشهای مزدور تحقیقات فراوان کرده است در مقاله سال گذشته خود در نیشن به وضوح از ارتباط همهجانبه این شرکتها با سیاست جنگی کاخسفید پرده برداشت. اسکاهیل در گزارشهای خود از طرح جذب نیرو به وسیله شرکتهای خصوصی برای جنگ عراق اعتراض مردان کاخ سفید را برانگیخت. او نوشت با وجود همانندی نقش این نیروها با قوای نظامی آمریکا در عراق، تفاوتی اساسی در شیوه برخورد دولت با سربازان نیروی نظامی و این سربازان قراردادی با مزدور وجود دارد. برای مثال میدانیم که تقریباً 3هزار و 400 سرباز آمریکایی در عراق کشته و بیش از 25هزار نفر زخمی شدهاند. ولی تعداد دقیق کشتهشدگان و یا زخمیهای سربازان قراردادی را نمیدانیم. همین قدر توانستهایم از طریق وزارت کار بفهمیم که از دسامبر 2006 دستکم 770نفر کشته و 7هزار و 700نفر زخمی داشتهاند. این تعداد جزو مرگهایی که به وسیله مسئولان اعلام میشود، نیست.
درباره چند و چون کار این کمپانیها این محقق گزارشی به کمیسیون فرعی بودجه دفاعی مجلس نمایندگان نوشته که در آن تأکید شده است: واقعیت این است که دستکم 126هزار نفر از این نیروها را کمپانیهای خصوصی در این کشور با به کار گرفتن سربازان مزد بگیر وارد ارتش آمریکا کردهاند. استفاده وسیع از نیروهای مزدور که به نظر میرسد خارج از نظارت مؤثر ارگانهای قانونی است، برای دولت غنیمتی است. در حال حاضر کمپانیهای خصوصی فقط 48هزار کارمند در عراق دارند. این کارمندان برای کمپانیهایی نظیر بلک واتر، تریپل کانوپی و دین کورپ کار میکنند و همین طور هم برای کمپانیهایی در سایر مناطق جهان.
حقوق ماهیانه بعضی از سربازان قراردادی به اندازه حقوقی یک سال سربازان ارتشی در حال خدمت در مناطق جنگی است. در واقع دریافتی بعضی از این افراد در عراق بیش از وزیر دفاع و بیش از ژنرالهای فرمانده برآورد شده است. احساس نیروهای ارتش آمریکا درباره این سربازان آنطور که شنیده میشود خشم آمیخته به حسادت است. آنها مثلاً در منطقه جنگی، سربازان قراردادی را میبینند که ماشینهایی خیلی بهتر از ماشینهای خودشان سوار میشوند، سلاحها و وسایل دفاعی بهتری دارند و پول بیشتری هم میگیرند. آنها میپرسند، آیا زندگی ما ارزش کمتری دارد؟ به گفته اسکاهیل اگرچه این سربازان پول زیادی پسانداز میکنند، ولی نمیتواند آنها را از خطر حفظ کند و یا سیر محافظ آنها باشد. نیروهای رسمی ارتش، اغلب، قهرمان بازیهای آنها را میبینند و دلشان میخواهد نظیر آنها باشند. بنابراین پدیده سربازان در حال خدمت بوجود میآید که ترک خدمت میکنند تا به بخش خصوصی بپیوندند. پس این افراد برای مأموریتهای خطرناک جذب میشوند، ژنرال دیوید پتراتوس تأیید کرده است در ژانویه گذشته - آخرین مسافرت به عراق - نه به وسیله سربازان ارتشی، بلکه به وسیله مأموران امنیتی- قراردادی محافظت میشده است.
بلک واتر چگونه در حریم امنیت خصوصی عراق وارد شد؟
آن گونه که از اسناد منتشر شده در رسانههای آمریکا پیدا است بلک واتر، از جمله مؤسسات خدمات امنیتی و حفاظتی خارجی بود که کوتاهمدتی پس از اشغال نظامی عراق وارد صحنه این کشور میشود.
جالب این جاست وقتی ماجرای رسوایی اخیر این شرکت پیش آمد رسانههای آمریکا بار دیگر به سراغ کتاب بایگانی شده اسکاهیل رفتند با نام «بلک واتر» پیدایش نیرومندترین ارتش مزدور جهان، پنتاگون گفته است حدود 20هزار پیمانکار امنیتی در عراق فعالیت میکنند ولی براساس برخی دیگر از برآوردها، این رقم بسیار بالاتر است.
شرکت بلک واتر که مقر آن در کارولینای شمالی است به سفارش وزارت خارجه آمریکا مأمور حفاظت از دیپلماتهای آمریکایی و مراکز دیپلماتیک در عراق شده است. بر پایه اظهارات کارشناسان نظامی، هرچند در جنگهای قبلی نیز از پیمانکاران امنیتی خصوصی استفاده شده ولی میزان استفاده از آنها به مقیاس افسانه امروز بلک واتر در عراق نبوده است.
در سال2003، پل برمر، سرپرست تشکیلات اداره عراق، قراردادی را با بلک واتر برای حفاظت از مقامهای آمریکایی و برخی مقامها در عراق امضا کرد و دلیل آن را ناکافی بودن امکانات نیروهای ائتلاف در اجرای این مأموریتها عنوان کرد.
در واقع جنگ و اغتشاش در عراق فرصتی فراهم آورد تا هزاران نفر به عنوان محافظ شخصی در این کشور فعالیت کنند و این فرصتی طلایی برای بلک واتر بود.
با تشدید ناآرامی و گسترش اقداماتی مانند ترور و آدمربایی، نه تنها سفارتخانهها و شهروندان خارجی، بلکه حتی مقامات و برخی شهروندان عراق نیز به این مؤسسات روی آوردند و گفته میشود صدها شرکت امنیتی و حفاظتی با هزاران کارمند بومی و خارجی در عراق فعالیت دارند. موفقالربیعی مقام عالی امنیت عراق شمار این شرکتها را 150مورد اعلام کرده است.
بر پایه گزارش رسانههای آمریکا دولت بوش به شرکت بلک واتر صدها میلیون دلار پرداخت کرده است تا از کارمندان دولت آمریکا در عراق محافظت کند.
اما چنان که منابع عراقی میگویند فعالیت بلک واتر به اسکورت و حفاظت محدود نماند و نیروهای بلک واتر در اجرای مأموریت خود، در مواردی در عملیات مقابله با تهاجم گروههای شورشی هم شرکت داشتهاند و تعدادی از آنان در اثر حمله شورشیان یا حوادث دیگر در عراق جان خود را از دست دادهاند یا شمار زیادی از نیروهای مقابل را کشتهاند.
سربازان این شرکت، مدرنترین سلاحهای سنگین و سبک را همراه دارند اما منتقدان میگویند که آنها تعلیم کافی ندیدهاند و خود را فقط در برابر کارفرمایشان مسئول میدانند.
لذا نکته مهم در بروز فاجعه اخیر یعنی کشتار شهروندان غیرنظامی عراق به دست عوامل این شرکت این است که بلک واتر از مصونیت ویژه حاشیه امن برخوردار است. به عبارتی آنها ارتش غیرمسئول در عراق هستند. این افراد، برخلاف نظامیان خارجی در عراق، مشمول قوانین ارتشهای خود نیز نمیشوند. و این نخستین بار است که الربیعی و مالکی گفتهاند که در صدد هستند جایگاه شرکتهای خصوصی عراقی و خارجی را که در این کشور خدمات حفاظتی - امنیتی ارائه میدهند، بازنگری کنند.
در سال2004، مقامات تشکیلات موقت اداره عراق با صدور مصوبهای به کارمندان غیر عراقی شرکتهای امنیتی و حفاظتی در این کشور مصونیت از تعقیب قضایی توسط مراجع عراقی اعطا کردند.
در حالی که فعالیت قانونی شرکتهای امنیتی در عراق مستلزم دریافت مجوز لازم از وزارت کشور است و اعضای رسمی ارتش اگر جرمی مرتکب شوند، براساس اصول و قوانین نظامی مورد تعقیب کیفری قرار میگیرند. 64دادگاه نظامی مربوط به اتهامهای نظامیان تنها در عراق وجود دارد، ولی برای این سربازان قراردادی چنین دادگاههایی وجود ندارد. با وجود این که دهها هزار و شاید هم صدها هزار سرباز قراردادی از مارس 2003 به عراق وارد و یا از آن خارج شدهاند، فقط 2نفر از آنها با تعقیب قانونی روبهرو شدهاند. در برههای سرتیپ کارل هورست از لشکر پیاده نظام آن چنان از مصونیت و جوابگو نبودن این نیروها خشمگین شد که یک تنه شروع به پیگیری خشونتهای آنها در بغداد کرد. او فقط در 2ماه 12مورد تیراندازی این افراد به غیرنظامیان را گزارش و اثبات کرد که رفتار خودسرانه آنان به مرگ 6نفر و زخمی شدن 3نفر انجامیده است. این گزارش تنها مربوط به 2ماه بود، آن هم به وسیله یک ژنرال که این مسأله را تعقیب میکرد. همین چند مورد هم براساس قوانین ارتش و یا قوانین عراق مورد تعقیب قرار نگرفتند.
سربازان مزدور نیروهایی هستند که به نام ایالات متحده عمل میکنند. سوءرفتار این مزدوران به عنوان سوءرفتار همه آمریکائیان به حساب میآید.
در مدت 4سال حضور نظامی آمریکا در عراق هیچ یک از این سربازان قراردادی در مورد جنایتهایی که علیه عراقیها مرتکب شدهاند محاکمه نشدهاند. همین کافی است که مأموران بلک واتر با خاطر آسوده به سوی هر هدفی شلیک کنند.
هفته گذشته کارمندان مسلح این شرکت آمریکایی به سوی گروهی از غیرنظامیان عراقی در یکی از میدانهای بغداد تیراندازی کردند که در نتیجه آن، 11شهروند عراقی کشته شدند و این جرقه یک غائله بزرگ را روشن کرد.
زمان بازنگری در عملکرد مأموران غیر مسئول در عراق رسیده؟
پیش از آنکه مطبوعات و یا کنگره آمریکا باب بحث درباره عملکرد خلاف شرکتهای امنیتی آمریکا را باز کنند برخی گروههای عراقی با صدور بیانیههایی ضمن افشای واقعیتهایی تلخ از کار این نیروها از دولت خواستند فعالیت این شرکتها را ممنوع و عوامل آنها را اخراج کنند.
به هر حال مهمترین پیامد جنایت اخیر بلک واتر این است که همزمان در بغداد و در کنگره این موضوع مطرح است که چگونه میتوان این نیروها را به مسئولیتپذیری و جوابگویی واداشت.
پیش از این هیچ حسابرسی نمیتوانست به محلهای سازماندهی این سربازان قراردادی دسترسی داشته باشد؛ حتی به دلایل امنیتی، روزنامهنگاران هم در منطقه سبز محدود شدهاند و معلوم نبود کدام سازمان یا موجودیتی قرار است امکان یا قدرت این را داشته باشد که بر این مردانی که از سوی صاحبان ثروت به عراق برده شدهاند - به جایی که هیچکس حاضر نیست برود - نظارتی داشته باشد.
این یک اتفاق مهم است که عراقیها سرگرم تحقیق در اینباره هستند که آیا کارمندان شرکت خدمات امنیتی - حفاظتی آمریکایی بلک واتر، اسلحه قاچاق وارد عراق کرده و با شورشیان شراکت داشتند. دولت عراق متعاقباً گفته بود که مجوز کار شرکت خدمات امنیتی بلک واتر را لغو کرده است و این شرکت حق فعالیت در هیچ نقطهای از عراق را ندارد. دولت عراق قول داده بود که موقعیت شرکتهای امنیتی خارجی را مورد بازنگری قرار خواهد داد. اتهامات حاکی از این است که کارمندان شرکت بلک واتر، بطور غیرقانونی سلاحهای خودکار و دیگر تجهیزات نظامی را وارد عراق کردهاند که بنا بر گزارشها، مورد استفاده گروههایی که آمریکا آنان را تروریست میخواند، قرار گرفته است.
برخی از نمایندگان کنگره نیز اخیراً تلاش کردهاند با تنظیم قوانینی برای صنعت امنیت خصوصی، میلیاردها دلار بودجهای را که صرف عملیات نظامی و جمعآوری اطلاعات در اینباره شده، مورد پاسخگویی قرار دهند.
«پیتر سینگر» Peter Singer از اعضای ارشد مؤسسه بروکینگز که کتابی در مورد امنیت خصوصی تهیه کرده از جمله کسانی است که خواستار نظارت بیشتر بر این نیروها شده است. وی با اشاره به این که پرداختهای صورت گرفته به Aegis و Erinys دو کمپانی جذب نیرو برای ارتشهای مزدور بسیار گسترده و احتمالاً برای بسیاری از مردم تکاندهنده است، اما واشنگتن پست توجیه میکند که مأموریت این شرکتها به همان اندازه که گرانقیمت است خطرناک نیز هست. بنابر آمار وزارت کار آمریکا که بر اساس ادعا نامههای بیمهای تعداد تلفات پیمانکاران را پیگیری میکند، از زمان آغاز جنگ عراق تاکنون 181پیمانکار امنیت خصوصی کشته شدهاند.
به نوشته واشنگتن پست، به خاطر کمبود نیروهای نظامی و افزایش خشونت در عراق، صنعت امنیت خصوصی در این کشور شدیداً رشد داشته است. پس از تهاجم آمریکا به عراق در مارس2003 صدها شرکت عراقی و خارجی که بسیاری از آنها شرکتهایی تازه تأسیس بودند، با ارتشهای آمریکا و انگلیس، وزارت امور خارجه، دولت عراق، رسانهها، سازمانهای بشردوستانه و دیگر شرکتهای خصوصی قرارداد بستند.
به این ترتیب دولت مالکی با یک آزمون سخت روبهرو است که آیا میتواند به یکی از عوامل نابسامانی امنیتی در عراق پایان دهد. سران بغداد که این روزها شدیدترین فشارهای سیاسی را از سوی کاخ سفید تحمل میکنند، اکنون با پرونده بلک واتر یک کارت برنده به چنگ آوردهاند، کارتی به نام شرکتهای امنیتی خصوصی آمریکا در عراق که به هیچ مرجعی پاسخگو نیستند و در مقابل هیچ اقدامی مجازات نمیشوند و عراقیها را قتل عام میکنند. روایت جرمی اسکاهیل برای عراقیها سندی روشن است که در مصاحبه با شبکه سی ان ان اعلام میکند: دولت بوش وقتی موفق نشد برای اشغال عراق همپیمانی پیدا کند در چارچوب آن از شمار زیادی از نیروهای شرکتهای امنیتی در عراق استفاده کرد.
وی میافزاید در حال حاضر شمار نیروهای مزدور آمریکا در عراق از شمار نیروهای رسمی ارتش آمریکا در عراق بیشتر است. به باور این محقق علت پاسخگو نبودن نیروهای مزدور شرکتهای امنیتی خارجی آمریکا در عراق نه مسائل جنگی بلکه منافع سیاسی دولت بوش است به همین علت هم جنایات نیروهای مزدور خارجی در عراق نه در جایی ثبت میشود و نه مورد بررسی قرار میگیرد که این هم از ابعاد جنگ است. نیروهای امنیتی خصوصی آمریکا در عراق با پرداخت رشوههای سنگین منافع زیادی برای مقامهای آمریکایی در عراق از جمله نگروپونته و زلمای خلیلزاد داشتهاند. در این واقعیت تردیدی نیست که جنگ یک تجرات پرسود است و شرکتهایی مثل بلک واتر هم از جنگ عراق سود زیادی را کسب میکنند. افکار عمومی جهان تاکنون شاهد طرح مسائلی درباره گروههای مسلح و تنشهای فرقهای در عراق بوده اما هیچگاه متوجه نیروهای شبه نظامی که آمریکا آنها را در عراق مستقر کرده و به هیچ مرجعی هم پاسخگو نیستند نبوده است.
به هر روی خبرهای چند روز اخیر به این سمت رفته که تحمل حضور بلک واتر و شرکتهای امنیتی در عراق برای دولتمردان و گروههای عراقی بس دشوار و پرخطر شده است و هرگونه تخفیف و یا کوتاهی در رسیدگی به جرائم بزرگ انسانی و تاریخی که عوامل این شرکت در تأمین بازار جهنمی تروریستها مرتکب شده است عواقب سختی میتواند در پی داشته باشد. بنابراین اخراج بلک واتر که یکی از نمادهای حضور آمریکا در عمق امنیت داخلی عراق بوده دارای پیامدهایی سنگین برای سیاست خارجی بوش است، از برد دموکراتها که بیصبرانه در پی یافتن نقاط آسیب رقیب در عراق هستند تا دولتهای منطقه که 4سال تمام بدترین شرایط را با اتهام حمایت از شورشهای عراق تحمل کردهاند و اکنون میتوانند با پرونده بلک واتر خیلی راحت توپ اتهام تقویت تروریسم را به زمین دولت آمریکا پرتاب کنند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
