کوزوو، پیامدهای یک استقلال

مترجم: حسین رزمنده

اجلاس وزیران خارجه اتحادیه اروپا با پایان ضرب‌الاجل تعیین شده از سوی سازمان ملل متحد برای مشخص شدن وضعیت حقوقی کوزوو، در حالی آغاز به کار کرد که مذاکره‌کنندگان روسی، آمریکایی و اتحادیه اروپا نتوانستند میان اکثریت آلبانیایی‌تبار کوزوو که خواهان استقلال هستند و صربها که سال 1999، استان کوزوو را مستقیماً اداره می‌کردند به توافق برسند.

در همین حال رهبران آلبانیایی‌تبار کوزوو هشدار داده‌اند که در نظر دارند به طور یکجانبه در مدتی کمتر از 6 ماه، استقلال آن سرزمین را از صربستان اعلام کنند.

مناقشه کوزوو محکی قوی برای نشان دادن انسجام و یکپارچگی اتحادیه اروپاست. اتحادیه اروپا و آمریکا نسبت به استقلال کوزوو ابراز تمایل کرده‌اند اما روسیه که حامی صربستان محسوب می‌شود، خواستار باز گرداندن این استان به صربستان شده هشدار داده‌اند که استقلال کوزوو، منطقه را در سراشیبی لغزنده‌ای قرار خواهد داد.

جای شک و تردیدی نیست که مسأله کوزوو موجب افزایش تنش موجود در روابط روسیه و غرب خواهد شد، اما تصمیم آمریکا و کشورهای مهم اروپایی برای به رسمیت شناختن استقلال کوزوو که اکثر ساکنان ایتالیایی‌تبار هستند، در حقیقت تهدیدی است برای این اصل قبول شده بین‌المللی در دوره پس از جنگ جهانی دوم که مرزهای یک کشور مستقل را تنها با موافقت اکثریت شهروندان این کشور می‌توان تغییر داد. اما غربی‌ها بر این نکته تأکید می‌ورزند که کوزوو یک مورد منحصر به فرد بوده و مسبوق به هیچ سابقه‌ای نیست. روسیه این استقلال را نمی‌پذیرد، زیرا روسها نگران این مسأله هستند که استقلال کوزوو می‌تواند پیش‌زمینه‌ای گردد برای علنی شدن سایر مناقشات در مناطقی که جزو اقمار شوروی سابق محسوب می‌شوند، مناقشاتی که اکنون مانند آتش زیر خاکستر بوده‌اند. روسیه می‌گوید: در صورتی که کوزوو اعلام استقلال کند، ممکن است که آغازستان و اوستیای جنوبی که رابطه خود را با گرجستان قطع کرده‌اند نیز از کوزوو تبعیت کنند.

به همین جهت سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه یک بار دیگر به کشورهای غربی هشدار داده است که اعلام یک جانبه استقلال کوزوو را نپذیرند حتی بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا و پیمان ناتو بخصوص کشورهایی که دارای اقلیتهایی ملی یا بومی قابل توجهی هستند و در داخل مرزهای این کشورها احساس آرامش نمی‌کنند، با موضوع استقلال کوزوو راحت کنار نمی‌آیند. اروپایی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که اعلام استقلال کوزوو تا اوایل سال آینده میلادی به تعویق افتد.

اما با توجه به مخالفتها و فشارهای دیپلماتیک روسیه، روشن است که مسأله کوزوو پیامدهایی خواهد داشت که از منطقه بالکان فراتر خواهد رفت.

در این میان کشورهای جهان در خصوص حمایت از استقلال کوزوو به دو دسته موافق و مخالف تقسیم شده‌اند. به طوری که وزرای خارجه انگلستان، آلمان، فرانسه و ایتالیا، در نامه‌ای به سایر همکاران اروپایی خود، با حمایت از استقلال کوزوو، از آنان خواستند تا به تعهدات خود در قبال کوزوو پایبند باشند، اما برخی از کشورهای اروپایی با اعلام اینکه استقلال کوزوو درگیریهای جدیدی را در دنیا آغاز خواهد کرد با آن مخالفت کرده‌اند.

بان‌کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل، پیش از این ضرب‌الاجل 10 دسامبر را برای سه عضو گروه میانجی، آمریکا، اتحادیه اروپا و روسیه تعیین کرده بود تا این گروه بتواند به توافقی میان کوزوو و صربستان دست پیدا کنند، اما این مذاکرات به بن‌بست رسید، به گونه‌ای که آنها اعلام کردند پس از 120 روز مذاکره، نتوانستند در خصوص وضعیت کوزوو به توافقی دست پیدا کنند.

هم اکنون در کوزوو که از سال 1999 توسط سازمان ملل اداره می‌شود بیش از 16 هزار تن از نیروهای ناتو مستقر هستند. کشورهای عضو سازمان آتلانتیک شمالی «ناتو» اعلام کردند که این نیروها برای مقابله با درگیریهای احتمالی همچنان در کوزوو باقی خواهند ماند. بنابراین پیش‌بینی می‌شود با به بن‌بست رسیدن مذاکرات میان صربها و آلبانیایی‌تبارها، سازمان ملل در اقدام بعدی از اتحادیه اروپا بخواهد تا جایگزین این سازمان در منطقه کوزوو شود و استقلال کوزوو را بر عهده کشورهای جهان بگذارد.

در حالی که دولت صربستان بارها اعلام کرده بود از هرگونه درگیری در این منطقه جلوگیری خواهد کرد، اما به تازگی اعلام کرد در صورتی که کوزوو اعلام استقلال کند این منطقه را تحریم خواهد کرد و اجازه هیچ گونه معامله‌ای با این منطقه را نخواهد داد. اما مقامهای سازمان ملل اعلام کرده‌اند معامله نکردن با صربستان تأثیر چندانی در اقتصاد این منطقه نخواهد داشت، زیرا در حال حاضر کوزوو بیشتر معاملات خود را با کشور مقدونیه انجام می‌دهد. اما آنها معتقدند که آغاز تحریمها علیه بخش کوزوو می‌تواند تولید برق را در این منطقه با مشکل روبه‌رو کند که همین امر ضربه بزرگی به اقتصاد کوزوو که از جمله فقیرترین کشورهای اروپایی است به وجود آورد. بزرگترین منبع تولید برق کوزوو یعنی 75 درصد از برق این منطقه از منابع آبی در شمال کوزوو به دست می‌آید که هم اکنون تحت کنترل صربها قرار دارد. در عین حال صربستان می‌تواند با ممانعت از ورود برق اروپا به کوزوو، بر این مشکل دامن بزند.

حزب دموکرات کوزوو، به رهبری هاشم تاچی که به تازگی در انتخابات این منطقه پیروز شد اعلام کرد که کوزوو آمادگی کامل برای استقلال دارد و چنانچه اروپایی‌ها، روسها و آمریکایی‌ها به توافق نرسند، به صورت یک‌جانبه اعلام استقلال خواهد کرد. هر چند با اعلام نشدن استقلال کوزوو، آلبانیایی‌تبارهای این منطقه که با مشکلات اقتصادی فراوانی دست و پنجه نرم می‌کنند کمتر از گذشته با استقلال کوزوو موافق هستند.

علاوه بر آن دولت صربستان به رهبری وجیسلاو کاشتو نیکاکه به اندازه هاشم تاچی رادیکال است اعلام کرده که کوزوو بخشی از صربستان است و به آلبانیایی‌تبارها در خصوص اعلام استقلال یک‌جانبه هشدار داده است. تندروهای صربستان که بیش از 3/1 درصد از رأی‌دهندگان این کشور را تشکیل می‌دهند برای مبارزه با آلبانیایی‌تبارها در صورتی که اعلام استقلال کنند فشار می‌آورند. این در حالی است که آرایش نظامی در مرزهای کوزوو ایجاد شده است. بسیاری از صربها نمی‌توانند این واقعیت را بپذیرند که بیش از 8 سال است که دیگر هیچ اختیاری در منطقه کوزوو ندارند، اما آمریکایی‌ها که آتش‌بیار معرکه در ایجاد اختلافهای قومی در سراسر جهان هستند با وجود دامن زدن به استقلال کوزوو، ادعا کرده‌اند که بدون حمایت سایر کشورها، با اعلام استقلال یک‌جانبه کوزوو موافقت نخواهند کرد زیرا منطقه‌ای چون کوزوو، که بخشی از بالکان و جزیره دورافتاده در اقیانوس است، به تنهایی قادر به اداره خود نخواهد بود.

از دیگر سو، مخالفت ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه با استقلال کوزوو در پی پیشنهاد آمریکا برای استقرار سیستم دفاع موشکی در کشورهای اتحاد جماهیر شوروی شدت بیشتری گرفت. پس از پیروزی حزب پوتین در انتخابات اخیر، وی به مشت آهنینی تبدیل شده که خود را آماده کرده است در صورتی که سازمان ملل رأی به استقلال کوزوو دهد از حق وتوی خود برای این رأی استفاده کند. در این میان 20 کشور از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا از این استقلال حمایت می‌کنند.

جیمز آپاتورای، سخنگوی ناتو، اعلام کرده است که برای جلوگیری از هرگونه خشونت، 16 هزار سرباز خود را در کوزوو، که هنوز ایالتی از صربستان است نگه خواهد داشت. مسلمانان آلبانیایی‌تبار که اکثریت کوزوو را تشکیل می‌دهند ناتو را تهدید به درگیری کرده‌اند.

باب دی هوپ شیفر، دبیرکل ناتو، گفته بود این نهاد با هر کسی که بخواهد در کوزوو، به خشونت متوسل شود قاطعانه برخورد خواهد کرد و استقرار این سربازان در کوزوو، به آرام کردن جو پرتنش موجود کمک می‌کند. اما حضور نظامی و غیرنظامی بین‌المللی در کوزوو ادامه خواهد یافت ولی نه صربها و نه آلبانیایی‌تبارها نمی‌توانند پیش‌بینی کنند که مردمشان به حوادث هفته‌های آینده چگونه واکنش نشان خواهند داد. از سال 1999 یعنی هنگامی که بمباران کوزوو توسط هواپیماهای ناتو مانع از این شد که صربها اکثریت آلبانیایی‌تبار این استان را اخراج کنند، نیروهای امنیتی صربستان از کوزوو بیرون رانده شده و سازمان ملل متحد اداره این استان را در اختیار بگیرد اکنون عقربه‌های ساعت در کوزوو برخلاف طبیعی در حرکت است و ممکن است حوادث خونبار جدیدی را رقم بزند.