امنیت عراق‌، در دور دوم مذاکرات

دکتر حسین علایی

بعد از پیگیری‌های فراوان دولت عراق و پس از گذشت حدود 2 ماه از مذاکرات دور اول ایران و آمریکا بر سر مساله امنیت عراق، روز گذشته دور دوم این مذاکرات در سطح سفرای 2 کشور در بغداد برگزار شد، اگرچه امید می‌رفت که این مذاکرات پس از آزادی دیپلمات‌های ایرانی از سوی نظامیان آمریکایی در عراق باشد. ایران و آمریکا مسائل و مشکلات مشترکی درباره موضوع عراق دارند که می‌تواند آن‌ها را پشت میز مذاکره و در کنار هم قرار دهد از جمله این مسائل، علاقه‌مندی طرفین به ایجاد امنیت و گسترش ثبات در عراق است. آمریکا تاکنون با وجود اتخاذ راهبردهای گوناگون نتوانسته است کمترین و حداقل میزان امنیت را برای مردم عراق و نیز برای نظامیان خود ایجاد نماید. بنابراین حرکت به‌سوی ایجاد امنیت و رفتن به‌سوی ثبات و آرامش از علایق مشترک 2 کشور مذاکره کننده است.

باید توجه داشت، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که منبع ایجاد ناامنی در عراق 3 عامل «سیاست و رفتار نظامیان اشغالگر»، «تبدیل عراق به پایگاه تروریست‌های القاعده در خاورمیانه» و «تلاش بعثی‌های باقی‌مانده از دوران رژیم صدام حسین» است. به ‌جز عامل اول، ایران و آمریکا در مورد 2 منبع دیگر با یکدیگر اشتراک نظر دارند ولی آمریکا سعی می‌کند تا به‌جای منبع اول، نفوذ ایران را عامل ناامنی علیه نظامیان خود و علیه اشغالگری در عراق معرفی کند. از سوی دیگر 2 کشور، از دولت فعلی عراق حمایت و از یکپارچگی آن کشور نیز طرفداری کرده و از تجزیه عراق نگران هستند. این مسائل موجب شده است تا دولت آمریکا، در پس ذهن خود، ایران را نه یک کشور تهدید کننده برای ثبات عراق بلکه یک فرصت مهم و تاریخی برای گسترش امنیت و آرامش در آن کشور ارزیابی نماید.

البته مسائل و مشکلات دیگری هم وجود دارد که برشماری نگرانی‌های طرفین از یکدیگر است. از جمله، آمریکا براین باور است که ایران تلاش دارد تا با اقدامات خود به حضور نظامی اشغالگران، در عراق خاتمه داده و نظامیان آمریکایی را از خاورمیانه بیرون کند و خود جایگزین قدرت منطقه‌ای آمریکا در خلیج‌فارس شود. ایران هم براین باور است که آمریکا به‌طور دائم در تضیعف جمهوری اسلامی می‌کوشد و برای رسیدن به این هدف، از همه توانایی‌ها و امکانات و ابزارهای خود استفاده می‌کند و هیچ‌گاه احتمال ضربت نظامی علیه برخی از مراکز خاص در ایران را منتفی نمی‌داند. این نگرانی‌های طرفین از یکدیگر نیز یکی از عواملی است که طرفین را رودرروی یکدیگر در پشت میز مذاکره می‌نشاند. به هرحال طرفین احساس می‌کنند که مذاکره می‌تواند به کاهش تشنج در منطقه و بین 2 کشور کمک کند. بنابراین مسائل مشترک و نگرانی‌های موجود، فرصتی را پدید آروده است تا در شرایط کنونی بتوانند با هم به‌صورت مستقیم گفتگو کنند. به‌همین خاطر در وضعیت فعلی، نفس انجام گفتگوها از محتوای مذاکرات و توافقات حاشیه‌ای آن، اهمیت بیشتری یافته است.

اگر در این شرایط که آمریکا در عراق در حال شکست قرار دارد و جمهوری‌خواهان، نگران از دست‌ دادن کرسی ریاست جمهوری در دور آینده انتخابات هستند و نظامیان آمریکایی در خاورمیانه بسیار آسیب‌پذیر شده‌اند، دولت بوش بخواهد ابتکار عمل جدیدی را به ‌خرج دهد، بهترین اقدام و راه‌حل خروج از بن‌بست، ادامه مذاکره با ایران است تا دولت آمریکا بتواند راهی برای رهایی از باتلاق عراق بیابد، زیرا بسیاری معتقدند که کلید حل معمای عراق در فکر و دست ایران است. آینده این مسأله را بهتر نشان خواهد داد.