بوش و ضربه‌ای که شدید بود

شاید ایران در آخرین سال باقیمانده از ریاست جمهوری بوش مهمترین موضوع سیاست خارجی وی و شاید موضوع مبارزات انتخاباتی نامزدهای ریاست جمهوری بود. اما اکنون رهبران قوم چه در وطن و چه در خارج باید در دانسته‌هایشان در مورد مقاصد و قابلیت‌های تهران تجدیدنظر کنند.

دانیل بنجامین یکی از اعضای شورای امنیت ملی دوران ریاست جمهوری بیل کلینتون در این باره گفت: این موضوع کمی گیج‌کننده است. از امروز احتمالا همه سرهایشان را می‌خارانند و به این فکر می‌کنند که بعد چه کار می‌کنند. منتقدان هم به این برآورد اطلاعات ملی Intelligence Estimate National متوصل می‌شوند تا دموکرات‌ها را به باد انتقاد بگیرند. مخصوصا این جمله جان ادواردز نامزد دموکردات ریاست جمهوری که گفته بود: «جرج بوش و دیک چینی برای حمله به ایران عجله دارند».

هری ام.رید رهبر اکثریت سنای آمریکا [از ایالت نوادا] که برای حل مناقشه با تهران پیشنهاد "افزایش دیپلماسی" داده بود، خود نشان از گرایش دموکرات‌ها به این دارد که دنبال روی از ستیزه‌جویی هستند. جون ولفزتال از صاحبنظران "مرکز مطالعات بین‌الملل و استراتژیک" گزارش یاد شده را "پیشرفت مانع شکن و انفجاری" توصیف کرد و آن را عاملی مؤثر در "بازنگری کامل در سیاست خارجی" [در قبال ایران] دانست.

اما کاخ سفید گفته است که محتوای این گزارش به دولت حق می‌دهد که نگران باشد چون از این گزارش می‌توان نتیجه گرفت ایران واقعا برای تولید سلاح هسته‌ای تا پیش از توقف آن در سال 2003 برنامه داشته است و فشار دیپلماتیک به هدایت ایالات متحده موفق عمل کرده است. استفن جی. هدلی مشاور امنیت ملی گفته: اگر متعادل به موضوع نگاه کنیم. برآوردی این گزارش حاکی از اخبار خوبی است. از یک سو تأیید می‌کند که حق با ما بود در مورد تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای نگران باسیم. از سوی دیگر نشان می‌دهد که ما پیشرفت‌هایی در ممانعت از وقوع آن داشته‌ایم.

دنیای واقعیت

هدلی با این عقیده موافق نیست که برآوردهای گذشته دولت در مورد ایران اشتباه بوده، به خصوص که گردآوری اطلاعات [جاسوسی] در مورد هدف سختی مثل ایران بسیار دشوار است و این برای همگان واضح است. هدلی می‌گوید: "به دنیای واقعی خوش آمدید".

وی از اشاره بوش به جنگ جهانی سوم در ماه اکتبر دفاع و خود دوباره از این واژه استفاده کرد و گفت؛ اگر دنیا می‌خواهد با بمب ایرانی مواجه نشود قصد ندارد برای توقف ایران و تمام معانی ضمنی ایران از جمله جنگ جهانی سوم به زور متوصل شود، به افزایش دیپلماسی نیاز است. او همچنین با اشاره به تداوم غنی‌سازی در ایران به اظهارات خود این را افزود که منتقدان دولت باید مراقب باشند.

شاید سایر کشورها موضوع را این گونه نبینند و حتی بعضی از دیپلمات‌ها می‌گویند: ممکن است این گزارش مانع تصویب دوم سوم تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران شود. درست دو روز پیش از انتشار این گزارش نیکلاس برنز معاون وزیر خارجه آمریکا با همتایان خود از فرانسه، بریتانیا، روسیه، چین و آلمان در پاریس ملاقات کرد تا در مورد یک قطعنامه جدید برای ایران به توافق برسند.

بروس ریدل یکی از افسران ارشد سیا، پنتاگن شورای امنیت ملی که اکنون در مؤسسه بروکین مشغول فعالیت است، می‌گوید: اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که دیگر قطعنامه سوم مرده و دیگر منتفی است. حالا دیگر مخالفان تحریم و قطعنامه سوم استدلال محکمی دارند که به آن متوسل شوند. آنها خواهند گفت: جامعه اطلاعاتی [جاسوسی] آمریکا خودش گفته که ایران برنامه هسته‌ای خود را چهار سال پیش متوقف کرده است.

آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای که دو ساعت قبل از انتشار گزارش اطلاعاتی ایالات متحده در جریان اوضاع قرار گرفت آن را تاییدی بر قضاوت آن سازمان مبنی بر اینکه "هیچ مدرکی" دال بر وجود برنامه هسته‌ای اظهار نشده در ایران دانست. یکی از مقام‌های ارشد آژانس که نخواست نامش فاش شود، گفت: این گزارش همچنین تایید می‌‌کند ارزیابی محمد البرادعی [دبیرکلی آژانس] درست بوده که بارها در اظهارات علنی‌اش گفته بود هیچ خطر آشکار و علنی وجود ندارد و زمان زیادی برای مذاکره در اختیار است.

به عقیده بعضی از تحلیلگران زبان این گزارش به نحوی است که دولت آمریکا می‌تواند ادعای پیروزی کند.

پال آر.پیلار، از افسران پیشین سیا که منتقد دولت بوش در حمله به عراق بود درباره افشاگری توقف برنامه هسته‌ای ایران می‌گوید: هر چند شگفت‌آور و بهت‌انگیز بود اما دولت بوش می‌تواند بگوید که ایران در دوران آنها برنامه هسته‌ای خود را متوقف کرده است و این یکی از موفقیت‌های آنها بوده و دلیل آنها هم قانع‌کننده خواهد بود.

مخالفان سرسخت

عده‌ای دیگر که طرفدار رویکرد رویارویی با ایران هستند متقاعد نشده‌اند که ایران واقعا فعالیت‌هایشان را متوقف کرده باشد.

جان بولتون فرستاده سابق بوش به سازمان ملل می‌گوید: وقتی من در دولت بودم مشاهده کردم که سازمان اطلاعات خیلی زود تغییر عقیده می‌دهد و هیچ دلیلی هم وجود نداشت که در مدت زمان کوتاه تغییر موضع بدهند. من هرگز دیدگاهم را براساس گزارشی که این هفته منتشر شد بنا نمی‌گذارم.

با وجود این دولت می‌داند که این گزارش تا چه حد می‌تواند جنجالی باشد به همین دلیل به آن دامن نمی‌زند.

هدلی گفت، اول بار نتایج این گزارش در ماه‌های اوت و سپتامبر [منظور شهریور] به اطلاع بوش رسید اما به او توصیه شد که برای ارزیابی این نتایج کمی زود است. چینی، هدلی و سایر سران دولت یک هفته قبل از انتشار این گزارش جلسه‌ای برای هماهنگی داشتند، روز بعد هم صحبت‌هایشان را یکی کردند و بوش را در جریان انتشار گزارش گذاشتند.

بعد از انتشار گزارش، دولت روال همیشگی که کاخ سفید و وزارت خارجه در جریان خلاصه‌ای از وقایع قرار می‌گرفت، متوقف کرد و در عوض هدلی را فرستاد تا از جانب دولت به دفاع بپردازد. کاخ سفید همچنین اعلام کرد که بوش کنفرانس خبری خواهد داشت. "مشاوران می‌گویند مدتی است که دولت خود را برای این کار آماده می‌کند.

بعضی از افراد میانه‌رو در واشنگتن هم ابراز نگرانی کرده‌اند که نتایج حاصل از این گزارش یک سویه و در یک جهت تفسیر شود همان طور که یافته‌های گذشته مخدوش شده است. برد شرمان نماینده دموکرات از کالیفرنیا رئیس کمیسیون منع گسترش سلاح‌های کشتارجمعی از زیرشاخه‌های کمیسیون وزارت خارجه گفت، غنی‌سازی اورانیوم در ایران هنوز نگران‌کننده است و به هیچ‌وجه بستگی به نتایج به دست آمده در سازمان اطلاعات ایالات متحده و گزارش اخیر آن ندارد. ایران هم به آن اذعان دارد. او می‌گوید؛ درس واقعی این گزارش این است که باید سیاست خارجی ایالات متحده دوباره کالیبره [تنظیم] و از اهرم‌های اقتصادی و دیپلماتیک بیشتری استفاده شود و این گزارش تاییدی بر این مدعا است که باید راهی میانه در پیش بگیریم.