فعالیت شرکتهای نظامی خصوصی گسترش یافته است
مزدوران قرن بیست و یکم
نیما ملکمحمدی
مقدمه:
کتاب «بلک واتر: ظهور قدرتمندترین ارتش مزدور جهان» یکی از معدود کتابهایی است که فعالیت شرکتهای نظامی خصوصی را که مزدورهای قرن بیست و یکم محسوب میشوند، در معرض قضاوت افکار عمومی قرار داده است. در آمریکا ضربالمثل مشهوری وجود دارد که میگوید «جنگ مهمتر از آن است که به ژنرالها واگذاشته شود.» اما در سایه تحولات جدیدی که در شیوه درگیریهای نظامی در قرن بیست و یکم به وجود آمده است، بهتر است از این به بعد این ضربالمثل را این گونه تغییر داد: «جنگ مهمتر از آن است که به شرکتهای خصوصی واگذاشته شود.»
هر چند طرح پنتاگون برای بکارگیری یک نیروی شبهنظامی خصوصی برای تأمین امنیت حساسترین نقاط شهر بغداد باعث تعجب بسیاری از مردم عراق شده است، اما این امر به واقع تنها نمونه دیگری از تحول جدیدی است که در صحنه درگیریهای نظامی قرن بیست و یکم به وجود آمده است: ظهور شرکتهای خصوصی فعال در زمینه ارائه خدمات نظامی.
این شرکتها که تحت عنوان «شرکتهای نظامی خصوصی» فعالیت میکنند، صورت امروزی نیروهای مزدور هستند که از قدیم در صحنه درگیریهای نظامی فعال بودهاند. این شرکتها از شرکتهای مشاوره کوچک که توصیههای ژنرالهای بازنشسته را به موکلانشان عرضه میکنند تا شرکتهای چند ملیتی بزرگتری که یگانهای کماندویی بزرگ و کوچک را به مشتریانشان اجاره میدهند، شامل میشود.
در حال حاضر صدها شرکت این چنینی در بیش از 50 کشور جهان فعال هستند که در مجموع دارند گردش مالی 100 میلیارد دلار در سال هستند. جرمی ساهیل روزنامهنگار برجسته مجلهنیشن، در تازهترین کتاب خود تحت عنوان «بلک واتر: ظهور قدرتمندترین ارتش مزدوران جهان» مراحل تکوین و گسترش یکی از بزرگترین شرکتهای خصوصی نظامی را پی میگیرد و به نقشی که این شرکت در جنگ آمریکا علیه تروریسم، به ویژه در عراق ایفا کرده، میپردازد.
به نوشته ساهیل، حتی قدرتمندترین ارتش جهان نیز هر روز بیش از روز قبل برای خود به چنین شرکتهایی اتکا میکند. تنها بین سالهای 1994 تا 2002 میلادی، پنتاگون بیش از 3 هزار قرارداد با شرکتهای خصوصی نظامی منعقد کرده است. شرکتهایی چون هالیبرتون و بلک واتر، اکنون در تأمین خدمات لجستیکی تمامی لشکرکشیهای آمریکا نقشی حیاتی ایفا میکنند.
به این ترتیب شرکتهایی چون بلک واتر به قدرتی بیحد و مرز دست پیدا میکنند و در عین حال هیچ مرجعی نیز برای نظارت بر فعالیت چنین شرکتهایی وجود ندارد. به نوشته ساهیل، بلک واتر اکنون بیش از 2300 سرباز فعال در 9 کشور جهان دارد و در مجموع نیز 21 هزار نیروی نظامی کارکشته در اختیار دارد که میتواند آنها را به هر نقطهای از جهان اعزام کند. هلیکوپترهای نظامی و بیش از 20 فروند هواپیمای نظامی و باربری ناوگان بلک واتر را تکمیل میکنند. پایگاه 3 هزار هکتاری این شرکت در کارولینا بزرگترین پایگاه نظامی خصوصی جهان محسوب میشود. این شرکت سالانه آموزش دهها هزار نیروهای نظامی و امنیتی آمریکا و دیگر کشورها را بر عهده دارد و برنامههای آموزش نظامی در بیش از 200 دانشگاه آمریکا را در اختیار خود گرفته است. در حال حاضر ارزش قراردادهای بلک واتر تنها با ارتش آمریکا بالغ بر 500 میلیون دلار میشود که باید بودجه مخفی سازمانهای اطلاعاتی و قراردادهای بلک واتر با دولتها و موسسات خارجی را هم به این رقم اضافه کرد. اما شاید هیچ چیزی بهتر از جنگ عراق نقش روزافزون شرکتهایی مانند بلک واتر را در درگیریهای نظامی خصوصی در همه جنبههای لشکرکشی نظامی آمریکا به عراق، از تامین جا و غذا برای سربازان تا تعمیر و نگهداری بمبافکنهای 2ـ B نقشی فعال ایفا میکنند. در واقع، به ازای هر 10 سرباز آمریکایی یک کارمند شرکتهای نظامی خصوصی در عراق فعالیت میکند (این رقم در جریان جنگ نخست خلیج فارس در سال 1991 یک کارمند به ازای هر 100 سرباز بود).
ساهیل در کتاب خود با توضیح مراحل تکوین و گسترش شرکت بلک واتر، نشان میدهد که چگونه این شرکت به یکی از بزرگترین برندگان جنگ آمریکا علیه تروریسم در دوران پس از 11 سپتامبر بدل شد. بلک واتر مدت کوتاهی پی از 11 سپتامبر، قراردادی 4/5 میلیون دلاری برای تأمین امنیت مقر سیا در کابل با دولت آمریکا امضا کرد و سپس عراق از سوی آمریکا، قراردادی 27 میلیون دلاری برای تأمین امینت پل برمر، فرماندار نظامی عراق، با پنتاگون امضا کرد. به این ترتیب نه ارتش آمریکا و نه نیروهای امنیتی عراقی، بلکه شرکت بلک واتر حفاظت از بلندپایهترین مقام آمریکایی حاضر در عراق را عهدهدار شد.
خلأ قانونی
اما مشکل اصلی در زمینه فعالیت شرکتهایی چون بلک واتر، خلایی قانونی است که باعث شده شرکتهایی چون بلک واتر به رغم قدرت بیحد و مرزشان، به هیچ نهاد و مرجعی در سطح ملی و بینالمللی پاسخگو نباشند. به همین خاطر در حالی که بسیاری از این شرکتهای نظامی خدمات خود را به رژیمهای دیکتاتور، گروههای شورشی و کارتلهای مواد مخدر عرضه میکنند، هیچ راهی برای پیگیری تخلفات آنها وجود ندارد.
علاوه بر شرکتهایی که خدمات خود را به چنین مشتریانی عرضه میکنند، حتی شرکتهای طرف قرارداد دولت و ارتش آمریکا هم با وجود تخلفات فراوان در زمینه حقوق بشر و رفتارهای غیر انسانی، همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند. به رغم گزارشهای فراوانی که در مورد رفتار غیرانسانی نیروهای بلک واتر در عراق و شرکتهایی چون تیتان و سیایجیآی در زمینه شکنجه زندانیان ابوغریب وجود دارد، این شرکتها بدون پاسخگویی به هیچ نهادی همچنان فعالیت میکنند.
شرکتهایی چون بلک واتر در حال حاضر از نوعی مصونیت قضایی در دادگاههای کشور عراق برخوردارند و در عین حال ادعا میکنند که شکایت علیه آنها در دادگاههای فدرال آمریکا نیز قابل رسیدگی نیست، چرا که آنها جزئی از «نیروهای نظامی» آمریکا در عراق هستند. به این ترتیب تاکنون حتی یک نفر از کارمندان و سربازان شرکتهایی چون بلک واتر به خاطر رفتارهای غیر نظامی خصوصی در یک سیاهچاله حقوقی به فعالیت خود ادامه میدهند.
کتاب «بلک واتر: ظهور قدرتمندترین ارتش مزدور جهان» یکی از معدود کتابهایی است که فعالیت این شرکتهای خصوصی را که مزدورهای قرن بیست و یکم محسوب میشوند، در معرض قضاوت افکار عمومی قرار داده است. این کتاب که به محض انتشار به فهرست کتابهای پرفروش نیویورک تایمز راه یافت، باعث ایجاد بحثهایی جدی در مورد فعالیت شرکتهایی چون بلک واتر شده است و میتواند زمینه را برای تصویب قوانینی در جهت کنترل قدرت بیحد و حصر این ارتشهای مزدور فراهم کند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
