دیپلماسی مقطعی

* جایگاه کشور افغانستان در دیپلماسی ایران با همسایگان را چگونه ارزیابی می کنید؟
** مساله رابطه با کشورهای همسایه در دنیای امروز برای تمامی کشورها در هر موقعیت و سطحی که باشند از منظر استراتژیک، مساله بسیار پراهمیتی است.
موضوع همسایگی برای برخی کشورها یک معنای خاص دارد. کشورهای همسایه به دلیل پیشینه تاریخی ای که با کشور ما دارند و همسایگانی که پیرامون آنها قرار دارند و از منظر سازمانی و سیاسی جزیی از کشور بزرگتر و پهناورتری هستند که از آن جدا شده اند. یعنی همسایگانی هستند که به لحاظ تاریخی از بدنه کشور بزرگی جدا شده و پیرامون کشور مادر قرار دارند.
ایران کشوری است که عمده همسایگانش مانند افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز، عراق، بخشی از ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس زمانی جزء کشور پهناور ایران بودند و اینک همسایه ما هستند.افغانستان در طول دوره های متعدد تاریخی بخشی از یک ایران بزرگ بوده است و در ایران بزرگ نقش بسزایی داشته و از نظر ارزش و اعتبار تاریخی مورد توجه بسیار بوده است و بخشی از عظمت فرهنگی ایران بزرگ را بازتاب داده است. ما به دلیل پیشینه مشترک تاریخی و همسایگی با کشور افغانستان و کشورهای پیرامون ایران باید با زاویه بسیار متفاوتی به همسایگان خود نگاه کنیم.
* با یک دیپلماسی فعال، همسایگان چگونه می توانند از امکانات یکدیگر استفاده کنند؟
** کشورهایی مثل سوریه، لبنان و فلسطین به دنبال پدیده درگیری قدرت های استعماری، روسیه تزاری و انگلستان به وجود آمده اند. ما با داشتن پیشینه فرهنگی، شرایط دیگری داریم که نه تنها به سود خود بلکه برای منافع همسایگان نیز باید در مسیر متحدسازی گام برداریم و به تعامل بین همسایگان در قالب یک اتحادیه گسترده دست یابیم و به عنوان یک اتحادیه قدرتمند در منطقه حرکت کنیم تا بتوانیم قدرت چانه زنی خود را در بخشی از کشورهای زیر سلطه قدرت های بزرگ که پیمان همکاری با مراکز قدرت دارند، ایجاد کنیم.
ما دو منطقه مهم انرژی در خلیج فارس و دریای مازندران در دو منطقه شمال و جنوب ایران داریم که در تعیین آینده جهان می تواند نقش بسزایی داشته باشد. به همین دلیل می بینیم امریکا به عنوان ابرقدرت ترین قدرت جهانی تمام تلاش خود را به کار می برد و بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار هزینه می کند که در این منطقه حضور داشته باشد و خود را با مشکلات درون سرزمینی درگیر می کند تا موقعیت ارتباطی اش را با این منطقه حفظ کند.
مجموعه کشورهای ژئوپولتیکی، ژئواستراتژیکی ژئواکونومیکی با تاسیس بانک مرکزی قدرتمند می تواند با سرمایه کلانی که در منطقه از منابع نفتی و گازی حاصل می شود، به سود اعضای این اتحادیه گام بردارد و کشورهای منطقه را به توانمندی برساند و آنها را از زیر چتر حمایتی قدرت های غربی خارج سازد و زمینه های وحدت و همبستگی با توجه به استقلال همه کشورها را فراهم سازد.
ما در یک برنامه ریزی میان مدت می توانیم از بسیاری از نامرادی ها و مشکلات بسیاری که با آن دست به گریبانیم، رهایی یابیم چراکه شرایط استراتژیک ایران طالب یک راهبرد حساب شده با همسایگان است و به جای روابط مقطعی به مناسبت یک رویداد خاص می توانیم با ایجاد روابط صمیمانه نزدیک و کاربردی اتحادیه توانمندی برای تمام کشورهایی که با ما در همسایگی قرار دارند تشکیل دهیم که منافع ایران در گرو چنین راهکارهایی است و قدرت چانه زنی با سه کشور قفقاز و پنج کشور همسایه ایران و روسیه را بالا می برد.
از آنجایی که کشورهای استقلال یافته روسیه نگران سلطه مجدد فدراسیون روسیه هستند، آنها مجبور به گره زدن خود با قدرت هایی مثل امریکا هستند و ما باید به دنبال استراتژی هوشمندانه و همه سونگر به فکر اصلاح عملکرد نادرست گذشته باشیم.
به عنوان مثال کشور ترکیه به دلیل همسایگی با آذربایجان و تاجیکستان، جوانان تحصیلکرده آن دو کشور را با بورسیه های چشمگیر در کشور خود تربیت می کند و به عنوان نیروهای متخصص به کشورهایشان می فرستد، زیرا دارای استراتژی هوشمندانه ای است.
* اخراج افاغنه چه تاثیری بر دیپلماسی ایران و افغانستان دارد؟
** در این سال ها افغان ها به رغم انجام کارهای سخت، دارای زندگی سختی بوده اند و امروز نیز باید با چشم گریان از ایران بروند و فرزندان شان که می توانستند به ازای تحصیل در ایران فضای افغانستان را دگرگون کنند، اجازه تحصیل به آنها داده نمی شود. حتی اجازه احداث مدارس خودگردان توسط افغان ها و NGOهای ایران نیز داده نشد و از یاد نبریم تا زمانی که افغان ها در کشور خود دارای کار و امنیت نباشند، پس از اخراج افغان ها با فاصله چند روز آنها مجدداً با یک ذهنیت منفی به درون ایران راه پیدا می کنند.
این شیوه برخورد، افغان ها را به یک اقتصاد زیرزمینی رهنمون می سازد. بهتر است به جای این برخوردها، برنامه هایی را تدوین کنیم و از سازمان های بین المللی بخواهیم که ما را در این راه یاری کنند تا بتوانیم به حل بحران کشور افغانستان کمک کنیم.
* به نظر شما دولت افغانستان چه برخوردی با دولت ایران در خصوص نحوه اخراج افاغنه از ایران خواهد داشت؟
** هر قدر از طرف ما فشار بر پناهندگان افغانی زیاد شود، چون دولت افغانستان حداقل امکانات برای رفع آن فشارها را ندارد، ما او را به سمت وابستگی به قدرت های بزرگ به امریکا، انگلیس و روسیه سوق می دهیم و به رغم تضادهای فراوان کشور افغانستان با دولت پاکستان، افغانستان مجبور می شود که تبدیل به حیاط خلوت پاکستان شود.