بازی ترکیه با آتش

گروه بین‌الملل:
تنش و درگیری میان دولت ترکیه و کردهای مخالف این کشور اگر تا قبل از این در حد درگیری های داخلی بود و دست کم توجهات بین المللی را چندان به خود جلب نمی کرد، اکنون فراتر از مرزهای این کشور رفته و ابعاد منطقه یی و بین المللی به خود گرفته است. اعضای حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک) برای آنکه بتوانند راحت تر فعالیت کنند و ضربات مهلک تری به دولت ترکیه وارد آورند در شمال عراق پناه گرفته اند و همین مساله دستاویزی شد تا دولت ترکیه لایحه حمله به شمال عراق را به پارلمان این کشور ببرد و نمایندگان پارلمان نیز بر تصویب آن تاکید کنند.
این موضوع با توجه به اوضاع بحرانی عراق و کشتار و انفجارهای هر روزه در آن سرزمین، موجب نگرانی بسیاری از کشورهای منطقه و جامعه بین الملل شده است چرا که شمال عراق که کردها در آن مستقر هستند تنها منطقه یی است که از زمان حمله امریکا در سال 2003 در آرامش نسبی به سر می برد. واقعیت آن است که تنش میان دولت ترکیه و کردهای مخالف یک مساله قدیمی است و طبق برآوردها تقریباً هر هفت سال یک بار تشدید می شود.
اگرچه این تنش ها با دستگیری عبدالله اوجالان رهبر پ ک ک در سال 1999 در کنیا و همچنین عدم حمایت سوریه و برخی کشورهای اروپایی از کردهای ترکیه بعد از سقوط حزب بعث عراق در سال 2003، آرامش نسبی در ترکیه به وجود آورده بود اما درگیری ها همچنان ادامه دارد و اخیراً بسیار تشدید شده است. البته قرار گرفتن نام پ ک ک در لیست گروه های تروریستی از سوی امریکا نیز مزید بر علت و سبب تندخویی بیشتر این گروه شده است. در عین حال کردهای ترکیه به رغم آنکه دلیل مبارزات خود با دولت این کشور را بی توجهی و تبعیض در حق خود و محروم شدن از امکانات اجتماعی عنوان می کنند، لازم است تغییرات دولت ترکیه در سیاست های خود در قبال کردها و تلاش برای بهبود اوضاع آنها و حل بحران و درگیری را نیز در نظر بگیرند. نمی توان از هیچ یک از طرفین درگیر (پ ک ک و دولت ترکیه) دفاع کرد و با قاطعیت گفت که حق با کدام یک از آنهاست اما یک واقعیت را هم نباید نادیده گرفت: اینکه این حزب به جای آنکه نزدیکی اخیر میان رهبران حزب حاکم عدالت و توسعه و رهبران سیاسی کرد در جنوب شرق ترکیه را غنا ببخشد و بر آن تاکید کند، طی هفته های اخیر حملات بیشتری را به مواضع ارتش ترکیه ترتیب داده است. این تشدید حملات این شبهه را به وجود آورده که هدف از آن قطع روند نزدیکی مواضع دولت و مخالفان به یکدیگر و ایجاد بحران در روابط ترکیه و عراق است. آن هم در حالی که بغداد و آنکارا سپتامبر گذشته توافقنامه مبارزه با تروریسم را امضا کردند. درست است که شبه نظامیان کرد ترکیه طی این سال ها در حاشیه قرار گرفته و از سوی دولت ترکیه تحت تعقیب بوده اند اما آنچه نگران کننده است رویارویی آنها با بیش از یک طرف در آن واحد است. بسیاری بر این عقیده اند که باید حساب کردهای ترکیه را از دیگر کردها در کشورهای دیگر از جمله عراق،جدا کرد و اقدامات کردهای ترکیه نباید منجر به این شود که کردهای عراق نیز وارد جنگی ناخواسته شوند، اما واقعیت آن است که اوضاع کنونی در منطقه به گونه یی است که نمی توان میان هیچ یک از گروه های کرد در منطقه تفکیک ایجاد کرد. به همین دلیل هرگونه حمله ارتش ترکیه به شمال عراق می تواند شعله های آن را به دیگر مناطق کردنشین در منطقه سرایت دهد و بحران کنونی منطقه را دوچندان کند. از سوی دیگر از کردهای عراق که اعضای پ ک ک را در خاک خود پذیرفته اند انتظار می رود در این مساله تدبیر به خرج دهند و عراق و منطقه را از یک بحران جدید نجات دهند زیرا اقلیم کردستان عراق یکی از بهترین الگوهای سطوح سیاسی و مدنی در منطقه است.
حال این سوال به قوه خود باقی است که رهبران کرد عراق که اقدامات مثبت زیادی برای حفظ یکپارچگی در این کشور انجام داده و حتی برای آشتی سنی ها و شیعیان عراق میانجیگری کرده اند چرا برای میانجیگری میان دولت ترکیه و کردهای این کشور هیچ تحرکی از خود نشان نداده اند و تنها طی روزهای اخیر که خبر حمله ارتش ترکیه به شمال عراق قوت گرفته، به این اظهارنظر اکتفا کرده اند که چنین حمله یی تبعات خطرناکی به همراه خواهد داشت و آتش بحران در منطقه و عراق را شعله ورتر خواهد کرد.
اکنون نیروهای ارتش ترکیه در مرزهای شمال عراق به حالت آماده باش درآمده و در انتظار چراغ سبز پارلمان برای حمله یی گسترده به کردستان عراق هستند، اما به صراحت می توان گفت که هیچ شخص یا جریانی به جز رهبران کرد عراق نمی تواند از حمله ترکیه به عراق جلوگیری کند حتی دولت امریکا. واقعیت دیگری را هم نمی توان نادیده گرفت: رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه در ماه مه گذشته (اردیبهشت ماه) با طرح برخی فرماندهان ارتش ترکیه برای حمله به شمال عراق مخالفت کرده بود، اما به نظر می رسد شدت عملیات کردها طی ماه های اخیر علیه ارتش ترکیه موجب شده که این بار اردوغان خود طرح حمله به عراق را به پارلمان ببرد. شرایط کنونی برای کردهای ترکیه بسیار حساس است و آنها حداکثر ملاحظه کاری را نشان می دهند تا در معرض اتهامات ترکیه قرار نگیرند. آنها می توانند روابط خود را با دولت بهبود بخشند و حتی امتیازاتی از دولت به نفع خود بگیرند، اما هرگونه تحریک بیشتر دولت ترکیه از یک سو و بی تحرکی رهبران کرد عراقی برای حل موضوع از سوی دیگر می تواند دامنه درگیری ها را نه تنها به شمال عراق بلکه به کل منطقه بکشد. دولت اسلامگرای ترکیه نیز باید بیش از این درایت سیاسی نشان دهد چرا که نمی تواند در حالی که به تازگی از نبردی جانانه با رقیبان لائیک با پیروزی بیرون آمده خود را به ورطه یی بکشاند که انتهای آن جز خون و خشونت در منطقه نخواهد بود.
به علاوه چالش جریانی در امریکا که دولت اسلامگرای ترکیه را در برابر اتهام دیرینه نسل کشی ارامنه قرار داد، خود گرفتاری دیگری است که ضرورت پرهیز از خشونت گرایی را دوچندان می کند.