متحدان جدید عربستان در اروپا

علی تتماج

ملک ‌عبدالله پادشاه عربستان سفری دوره‌ای را به اروپا آغاز کرده که محور آن دیدار از اسپانیا، فرانسه و لهستان می‌باشد. ملک عبدالله در حالی راهی اروپا گردیده است که: بحران سراسری خاورمیانه را فرا گرفته و آن را در آستانه جنگ قرار داده است، روابط عربستان با آمریکا و برخی کشورهای اروپایی با چالش‌هایی مواجه گردیده، ریاض برای حضور فعال در معادلات جهان تلاش می‌کند، تحولات سیاسی در فرانسه می‌تواند به دگرگونی رفتاری آن با عربستان منجر شود، توسعه اقتصادی و کسب بازارهای جدید از اهداف ریاض می‌باشد، فعالیتهای رژیم صهیونیستی منطقه بویژه لبنان و سوریه را به جنگ تهدید می‌کند و... بر این اساس و با عنایت به سیاست‌های ریاض،‌ سفر ملک ‌عبدالله به اروپا با چند هدف اجرا می‌شود:

1ـ در حالی که عربستان از بزرگترین صادرکنندگان نفت می‌باشد کسب بازارهای اقتصادی و مشتری‌های نفتی از اولویت‌های آن می‌باشد. این کشور که تلاش دارد تا از وابستگی صنایع نفت به شرکت‌های انحصاری اروپایی بکاهد خواستار بازارهای جدید اقتصادی است. در این راستا یکی از بخش‌های اصلی سفر ملک‌ عبدالله را می‌توان ابعاد اقتصادی آن دانست که به دلیل منافع نفتی عربستان می‌تواند با تمایل سایر کشورها مواجه گردد.

2ـ هرچند که عربستان و آمریکا به ‌عنوان دو متحد راهبردی در خاورمیانه شناخته می‌شوند اما اختلافات میان آنها در حال افزایش است که به خدشه‌دار شدن روابط آنها منجر شده است. اختلاف در نحوه برخورد با طرح صلح خاورمیانه و اقدامات رژیم صهیونیستی، تحولات عراق و بازیگری اعراب در آن، عدم اجرایی شدن توافقات دو کشور در زمینه فروش سلاح‌های پیشرفته به ریاض، ارتباط عربستان با ایران و تاکید بر استمرار آن، واگذاری نقش‌های مهم خاورمیانه به اردن و مصر و در حاشیه قرار دادن ریاض،‌ سیاست‌های جنگ‌طلبانه ایالات‌متحده در خاورمیانه که در چارچوب اهداف رژیم صهیونیستی است و... به خدشه‌دار شدن روابط دو کشور منجر شده است.

در نقطه مقابل روابط با انگلیس و آلمان به ‌عنوان بازیگران اروپایی نیز در برخی ابعاد بویژه مواضع آن در قبال صلح خاورمیانه و پرونده قراردادهای نظامی عربستان و انگلیس، با ریاض، خدشه‌دار گردیده است سفر دوره‌ای ملک‌ عبدالله به اسپانیا فرانسه و لهستان را به نوعی تلاش برای دوری از ایالات‌متحده و برخی متحدان اروپایی می‌توان ارزیابی نمود. ریاض امیدوار است تا با اجرای این سناریو به نوعی بر عملکرد آمریکا و انگلیس تاثیر گذارده و آنها را وادار به تعدیل مواضع نماید. تاکید دولت لندن بر بسته شدن پرونده فروش سلاح به ریاض از یک‌سو و عملکرد آمریکا در اجرای توافق فروش سلاح‌های پیشرفته به عربستان را می‌توان از نتایج این طرح دانست.

3ـ از اهداف ریاض اجرای طرح صلح در خاورمیانه بویژه طرح صلح برای فلسطین است. عربستان اجرای این مهم را از یک‌سو عاملی باری حفظ موقعیت منطقه‌ای و بین‌المللی به‌عنوان ناجی صلح می‌داند از سوی دیگر چندان امیدی به عملکردهای آمریکا و سازمان ملل ندارد. با توجه به پیش زمینه‌های اسپانیا و فرانسه در روند صلح خاورمیانه (مادرید 1 و 2 و نشست‌های پاریس) ریاض امیدوار است تا در سفرهای ملک‌عبدالله به توافقاتی برای تسریع روند صلح خاورمیانه دست یابد. این تحرکات می‌تواند آمریکا و سایر کشورها بویژه انگلیس آلمان و روسیه را به فعالیت بیشتر در صلح خاورمیانه برای حفظ موقعیت گذشته وادار سازد.

4ـ از برنامه‌های ملک‌ عبدالله دیدار با رئیس‌جمهور جدید فرانسه در کاخ الیزه می‌باشد. این اقدام که با استقبال سارکوزی همراه گردیده را می‌توان تاکیدی بر همگرایی ریاض، پاریس دانست که در آینده نتایج مثبتی برای طرفین به ‌همراه دارد. این نکته نیز قابل ذکر است که فرانسه در روند صلح در لبنان نقش بسزایی دارد و ملک ‌عبدالله سعی دارد تا از آن برای حل چالش‌های این کشور بهره‌برداری نماید. در نهایت می‌توان گفت سفر ملک‌ عبدالله به اسپانیا، فرانسه و لهستان بیش از آنکه جنبه سیاسی واقتصادی داشته باشد به نوعی اعلام مخالفت با سیاست‌های واشنگتن و برخی کشورهای اروپایی است. وی در نهایت تلاش دارد تا با این اقدام بر استقلال ریاض در تصمیم‌گیری تاکید نماید تا به آمریکا بقبولاند که برای اجرای اهدافش نیازمند تعامل با این کشور است و اهرم فشار دیگر کارایی ندارد.