انتخابات اسپانیا به کجا راه می‌برد؟

گروه بین‌الملل: حزب سوسیالیست کارگری اسپانیا (PSOE) که از سوی «خوزه لوئیس رودریگز زاپاترو» رهبری می‌شود در انتخابات امروز با رقیب خود «ماریانو راخوی»، رهبر جناح دست راستی حزب مردم (PP)، به رقابتی سخت می‌پردازد. زاپاترو رقیب خود راخوی را در انتخابات سال 2004 سه روز پس از انفجار قطار در مادرید در 11 مارس 2004 شکست داد. شرایط این انتخابات به حدی استثنایی بود که بسیاری در جناح مقابل اعتبار این انتخابات و فرد پیروز که همان زاپاترو بود را به چالش کشیدند. در انتخابات فعلی اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که زاپاترو حدود چهار درصد جلوتر از رقیب خود یعنی راخوی است. این در حالی است که حزب مردم راخوی در ماه‌های اخیر نتوانسته آرای مردم را به خود جلب کند.
زاپاترو دوره اول نخست‌وزیری خود را با اصلاحات مترقی اجتماعی مثل قانونی کردن ازدواج همجنس‌بازان، طرح قانون «حق طلاق»، برابری جنسیتی و اعلام عفو برای مهاجران غیر قانونی که در این کشور بسر می‌بردند آغاز کرد. شاید بحث‌انگیزترین قانونی که مطرح شد قانونی تاریخی بود که سعی داشت بر شکایت و زخم قربانیان دوران جمهوری فرانکو مرهمی بنهد که البته از سوی رقبای خود به ‌شدت مورد انتقاد قرار گرفت و متهم شد به اینکه زخم‌های کهنه تاریخی و غیر ضروری را زنده می‌کند.
گزارش گاردین بر این باور است که هر چند بعید است که راخوی بسیاری از این اصلاحات را لغو کند اما اگر پیروز شود جامه‌ای کهنه بر قامت جناح راست اسپانیا خواهد بود. زاپاترو خود را به ‌مثابه چهره‌ای لیبرال و خوشفکر جا زده که طی چهار سال گذشته توانسته به آبادانی کشور خود یاری رساند. راخوی اما نماینده اسپانیایی قدیمی و کهنه است که بسیاری از آن بیم دارند که برای به‌ اصطلاح «نوسازی» کشورش گام در رقابت نهاده است.
پس از سال‌ها رشد چشمگیر، طی چند ماه گذشته علائمی بروز کرده که اقتصاد کشور مراحل سختی را پشت سر نهاده است. حزب مردم نیز از همین به عنوان ابزار فشار و میدان نبرد با حزب سوسیالیست استفاده می‌کند. هر چند زاپاترو خود بر این باور است که هرگونه رکود اقتصادی موقتی است اما بسیاری تحلیلگران آینده تاریکی را ترسیم می‌کنند.
اسپانیا به‌ واسطه تنگناهای مالی جهانی و بیکاری روزافزون به‌ شدت آسیب دیده و با معضلات آن دست و پنجه نرم می‌کند؛ صنعت ساختمانی در حال افول است و آمار اخیر نشان می‌دهد که تورم در بالاترین میزان طی 12 سال اخیر خود بوده است و اعتماد مصرف‌کنندگان در پایین‌ترین حد خود است. زاپاترو ظاهرا از این موضوع حسرت می‌خورد که چرا در ماه اکتبر که موضوع اقتصاد اهمیت ناچیزی داشت انتخابات را برگزار نکرد.
موضوع تروریسم نقشی مهم در انتخابات اسپانیا ایفا می‌کند. در سال 2004، حزب سوسیالیست کارگری اسپانیا (PSOE) از جمعیت بسیار معترضان در مورد آنچه که تقلب از سوی دولت «ماریا ازنار» پس از انفجار قطار در مادرید بود بسیار سود جست. دولت ازنار بر این پافشاری می‌ورزید که این حملات نه از سوی القاعده که به‌ وسیله گروه جدایی‌طلب باسک «اتا» انجام شده است. اینگونه موضع‌گیری خشم رای‌دهندگان را برانگیخت.
در ژانویه نیروهای ضد تروریستی اسپانیا به یک هسته ادعایی تروریستی در بارسلونا بر اساس هشداری از پیش تعیین شده حمله کردند. گفته شد که این گروه در پی طرح‌ریزی برای حمله به شبکه حمل و نقل اسپانیا بود. البته تردیدهایی نسبت به صحت و سقم تهدیدی واقعی وجود داشت و البته بسیاری نیز زمان این حمله را به چالش کشیدند. منتقدان بر این باورند که این طرح سازمان داده شده بود تا تهدید تروریسم اسلامی را در دستور کار سیاسی قرار دهد و نظرات را از تحولات داخلی منحرف کند. زاپاترو به ‌شدت از سوی جناح مقابل به دلیل شکست در مذاکرات صلح با «اتا» مورد انتقاد قرار گرفت به‌ ویژه هنگامی که دولت او پذیرفت که ـ پس از اینکه گروه باسک آتش‌بس را در دسامبر 2006 زمانی که دو اکوادوری در حمله به فرودگاه «باراجاس» مادرید کشته شدند نقض کرد ـ اوایل سال جاری میلادی مذاکراتی را با «اتا» برگزار کرده است.
در این حال نقش کلیسای کاتولیک را نیز نباید نادیده انگاشت. هر چند اسپانیایی‌ها حدود 80 درصد کاتولیک هستند، اما کلیساها بیش از همیشه خالی هستند. اما این مانع تاثیرگذاری کلیسا و اسقف‌ها بر مردم و حوادث این کشور نشده است. اوایل همین ماه نیز زاپاترو برای پایان بخشیدن به جدال سیاسی که سال‌هاست جریان دارد با نماینده واتیکان غذایی سرو کرد. این جدال در ماه ژانویه به اوج رسید زمانی که بیانیه‌ای از سوی شورای اسقف‌های اسپانیا صادر شد که آشکارا از رای‌دهندگان خواست به حزب مردم (PP) رای دهند.
رهبران کلیسا با اصلاحات اجتماعی معرفی شده از سوی دولت زاپاترو نیز مخالفت می‌ورزیدند چرا که بر این باورند که این اصلاحات شالوده و پایه‌های جامعه اسپانیا را هدف قرار داده است. نقش مهاجران نیز در سیاست‌های این کشور مهم است. مهاجرانی که از کشورهای آمریکای جنوبی، آفریقای شمالی و اروپای شرقی برای کار به این کشور که اقتصادی رو به رشد دارد روان شدند.
از 45 میلیون ساکن بومی اسپانیا حدود 10 درصد خارجی هستند. کشورهای معدودی در جهان هستند که چنین دگرگونی جمعیتی را به خود دیده‌اند. آنگاه که رشد اقتصادی ـ به ویژه در صنعت ساختمانی که کارگران مهاجر بسیاری در آن مشغول کار هستند ـ کاهش می‌یابد، نگرانی از ناآرامی اجتماعی شدت می‌یابد. در حال حاضر 400 هزار بیکار خارجی در اسپانیا وجود دارد که منشاء عمده نگرانی مقامات دولتی است. این در حالی است که راخوی از این مسئله نیز به عنوان مسئله‌ای اساسی در رقابت‌های انتخاباتی‌اش سود می‌برد و استدلال می‌کند که مهاجران جدید باید تعهدنامه‌ای امضا کنند مبنی بر اینکه به ارزش‌ها و سنت‌های اسپانیا احترام بگذارند در غیر‌این صورت اگر نتوانند طی چند سال کاری در این کشور بیایند با زور از اسپانیا اخراج خواهند شد.
با تمام این اوصاف، در مباحثه‌ای تلویزیونی که دوشنبه ‌شب هفته گذشته میان زاپاترو و راخوی در گرفت، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که هر چند دو رقیب الفاظ تندی علیه یکدیگر رد و بدل کردند اما زاپاترو با غلبه بر حریف از او جلوتر است. رقابت بر سر 350 کرسی مجلس عوام است که به نظر می‌رسد هیچ‌ یک از دو طرف نتوانند اکثریت مطلق 175 کرسی را به ‌دست آورند. اکثریتی که آنها را مجاز خواهد کرد تا بدون توسل به احزاب منطقه‌ای کوچک‌تر بتوانند دولت را تشکیل دهند. همچنین انتخابات مجلس اعیان یا سنا نیز برگزار خواهد شد اما این همان مجلس عوام یا (Cortes) است که آینده دولت آتی بدان بستگی دارد. سیستم نمایندگی در اسپانیا «نمایندگی نسبی» است به این معنا که احزاب لیست کاندیداهای خود را برای هر منطقه معرفی می‌کنند. امسال تمام احزاب به دلیل قانون برابری جنسی از سوی دولت زاپاترو توازن جنسی 50 ـ 50 دارند.