جنگ دو ویکتور

سید‌کاظم رضایی
با فرمان رئیس‌جمهوری اوکراین مبنی بر انحلال پارلمان، بحران سیاسی این کشور تشدید شده است. انحلال پارلمان اوکراین، ناشی از تعمیق اختلاف و جنگ قدرت بین ویکتور یوشنکو، رئیس‌جمهوری طرفدار غرب و ویکتور یانو‌کوویچ‌، نخست‌وزیر طرفدار روسیه است.
یوشنکو در ژانویه 2005 در پی انقلاب نارنجی به عنوان رئیس‌جمهوری اوکراین انتخاب شد، اما وی پس از پیروزی چشمگیر حزب «مناطق» تحت رهبری یانوکوویچ در انتخابات پارلمانی ماه مارس 2006 مجبور شد رقیب خود را برای احراز سمت نخست‌وزیری این کشور به پارلمان معرفی کند. از آن زمان، اختیارات نخست‌وزیر اوکراین براساس اصلاحیه قانون اساسی جدید افزایش یافته و یانوکوویچ با حمایت ائتلاف اکثریت طرفدار خود در پارلمان متشکل از احزاب مناطق، سوسیالیست و کمونیست سیاست‌های خود را به نحو موفقیت‌آمیزی دنبال کرده است. این در حالی است که یوشنکو، رئیس‌جمهوری طرفدار غرب نتوانسته سیاست‌های داخلی و خارجی نخست‌وزیر مبنی بر توزیع قدرت، نحوه اصلاحات اقتصادی و همچنین همگرایی با روسیه و مخالفت با عضویت اوکراین در ناتو را تحمل کند.
تصمیم اخیر ائتلاف اکثریت طرفدار نخست‌وزیر در پارلمان اوکراین مبنی وتوی فرمان‌های رئیس‌جمهوری و استیضاح وی در صورت لزوم خشم یوشنکو را برانگیخته است. همچنین مخالفت ائتلاف اکثریت طرفدار نخست‌وزیر در پارلمان با پیشنهادهای یوشنکو در مورد دخالت نکردن دولت در امور امنیتی، قضایی و دادگاه قانون اساسی و همچین افزایش اختیارات وزیران، رئیس‌جمهوری اوکراین را به صدور فرمان انحلال پارلمان مصمم‌تر کرده است. رئیس‌جمهوری اوکراین، دلیل این اقدام را اقدامات غیر‌قانونی پارلمان و فقدان همکاری بین احزاب حاکم در پارلمان اعلام کرد. اما ائتلاف اکثریت طرفدار نخست‌وزیر اوکراین، فرمان رئیس‌جمهوری در انحلال پارلمان را گامی در جهت کودتا توصیف و بر ادامه کار پارلمان تاکید کرد.
به دنبال انحلال پارلمان اوکراین، طرفداران نخست‌وزیر در اعتراض به اقدام رئیس‌جمهوری این کشور مقابل پارلمان تجمع کردند. همچنین در پی این اقدام ویکتور یوشنکو، رئیس‌جمهوری اوکراین سفر برنامه‌ریزی شده خود به روسیه را لغو کرد. تحولات فعلی اوکراین، یادآور اوضاع حاکم بر روسیه در سال 1993 است که بوریس یلتیسن، رئیس‌جمهوری طرفدار غرب در این کشور در اعتراض به سیاست‌های نمایندگان کمونیست پارلمان، فرمان حمله ارتش به پارلمان را صادر و تعدادی از نمایندگان را باز داشت کرد.
براساس قانون اساسی اوکراین، نیروهای پلیس تحت کنترل نخست‌وزیر و ارتش تحت فرماندهی رئیس‌جمهوری قرار دارند. حال باید دید آیا رقبای سیاسی در اوکراین از زور علیه یکدیگر استفاده خواهند کرد یا خیر؟
اوضاع فعلی در اوکراین همچنین یادآور رقابت آمریکا و روسیه پیش از انقلاب نارنجی سال 2004 برای اعمال نفوذ در این کشور مهم واقع در شرق اروپا و عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع است. اوکراین به لحاظ توانایی‌های نظامی و اقتصادی و همچنین موقعیت استراتژیک در حاشیه دریای سیاه و همجواری با روسیه و کشورهای عضو ناتو و اتحادیه اروپا، همواره برای تقویت مواضع منطقه‌ای مسکو و واشنگتن اهمیت داشته است.