نمایش قدرت آسیایی

اولین بار است که کشوهای سازمان همکاری شانگهای در یک مانور مشترک نظامی شرکت می‌کنند. چین و روسیه پیش از این در تمرین‌های مشترک دوجانبه نظامی حضور داشته‌اند. در سال 2005 نیز تمرین نظامی با عنوان ماموریت صلح 2005 برگزار شد اما کشورهای سازمان همکاری شانگهای در این مانور نقش ناظر را داشتند.

یکی از بخش‌های اصلی این مانور باز پس‌گیری شهری است که توسط شبه‌نظامیان به طور فرضی به تصرف در آمده است.

گزارش‌ها به نقل از مانور حاکی است که روس‌ها این بخش از مانور را بر اساس تحولات شهر اندیجان ـ پایتخت ازبکستان ـ در سال 2005 برنامه‌ریزی کرده‌اند.

سناریوهایی که برای این مانور نوشته شده در واقع نشان دهنده دیدگاه سازمان همکاری شانگهای به نقش این سازمان به تدابیر امنیت جمعی در کل منطقه است. در این مانور نزدیک به 500 وسیله نقلیه جنگی از روسیه، 2 هزار نیروی روسی و 1600 نیروی چینی، دو گروه تقریبا 100 نفره از چتربازان از تاجیکستان و قزاقستان و یک گروه کارآموزان نظامی از قرقیزستان شرکت خواهند کرد. از ازبکستان هم یک گروه از افسران شرکت می‌کنند.

همچنین چین 46 هواپیمای جنگنده را در این مانور شرکت خواهد داد. روسیه هم دست کم 36 جنگنده از جمله 25 جنگنده ـ su 25 را در این مانور به کار می‌گیرد. سازمان همکاری شانگهای 80 وابسته نظامی و 400 روزنامه‌نگار را برای مشاهده این مانور دعوت کرده است.

روزنامه چاینا دیلی که بازتاب دهنده مواضع دولت چین است هدف این مانور را نشان دادن توان و ظرفیت بالای کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در مقابله با تهدیدهای غیر سنتی و جدیدی مانند تروریست‌ها، نیروهای ارتجاعی و گروه‌های مذهبی تندرو نشان دادن سطح جدید پیشرفته همکاری‌ها میان روسیه و چین به سطح جدیدی رسیده است.

در این هفته سران کشوهای عضو سازمان همکاری شانگاهی در بیشکک ـ پایتخت قرقیزستان ـ در نشست سالانه شرکت کرده و بعد برای مشاهده پایان این مانور به روسیه می‌روند.

روسیه تلاش می‌کند در نشست امسال این سازمان به نوعی تعامل دوجانبه میان این سازمان و سازمان پیمان امنیت جمعی برسد. همه کشورهای عضو پیمان همکاری شانگهای به غیر از چین عضو سازمان پیمان امنیت جمعی هم هستند. روسیه قصد دارد در این اجلاس پروتکل رسمی همکاری میان دو سازمان را به امضای کشورهای عضو برساند. این کار تحول بزرگی در فضای استراتژیک اوراسیاست.

روسیه در دو سال گذشته در پایه‌گذاری سازمان پیمان امنیت اجتماعی جمعی تلاش بسیاری کرده است. مسکو امیدوار است که این سازمان قدرت بیشتری بگیرد و در آینده نوعی وزنه متعادل‌کننده در برابر ناتو باشد. سال گذشته سرگئی ایوانف، معاون نخست‌وزیر روسیه در نشست کشورهای مستقل مشترک‌المنافع گفت، گام منطقی بعدی در مسیر تقویت امنیت بین‌المللی ایجاد یک ساز و کار همکاری میان ناتو و سازمان پیمان امنیت جمعی است که در این ساز و کار نوعی تقسیم وظایف و مسئولیت‌ها هم دیده شده باشد.

لاوروف در ادامه سخنان خود گفت، هدف از این ساز و کار و چارچوب همکاری انجام اقدام مشترک در شرایط بحرانی در نقاط مختلف جهان است. اما ناتو و واشنگتن با پیگیری یک سیاست نیمه رسمی اعلام نشده قصد دارند که موقعیت و جایگاه سازمان پیمان امنیت جمعی را به رسمیت نشناسند.

پیرو این سیاست، ناتو و واشنگتن با کشورهای عضو این پیمان به طور تک‌تک و دوجانبه تعامل می‌کنند. روسیه هم این را متوجه شده است. اما ناتو توانایی روسیه را در مسدود کردن هر راهی که به مداخله در حوزه نفوذ این کشور در منطقه منجر شود، نادیده گرفته است.

در دو سال گذشته روسیه به سرعت و با جدیت چار‌چوب‌های سازمان امنیت جمعی را محکم کرد. بعضی از نویسندگان و استراتژی‌پردازان روسی حتی تا آنجا پیش رفتند که این سازمان را به پیمان ورشو تشبیه کردند. از سوی دیگر ورود ازبکستان به این سازمان دسترسی آن را به کل آسیای میانه تسهیل کرد.

چین اما تمایلی به این سازمان و قدرت گرفتن آن ندارد. پکن در سازمان همکاری شانگهای نفوذ زیادی دارد و اگرچه با سازمان پیمان امنیت جمعی هم یادداشت تفاهم امضا کرده اما نسبت به قدرت گرفتن این سازمان بسیار بدبین است.

چین از شدت گرفتن رویارویی روسیه و غرب در ماه‌های اخیر خشنود است اما از سوی دیگر نگران است که نتیجه این تحولات قدرت گرفتن روسیه به عنوان یک قدرت منطقه‌ای باشد. منافع روسیه و چین در تقویت موقعیت سازمان پیمان امنیت جمعی و سازمان همکاری شانگهای در آسیای میانه یکی است.

سازمان همکاری شانگهای از چند جنبه برای آمریکا چالش‌برانگیز است. اگر این سازمان با سازمان پیمان امنیت جمعی تعامل برسد این چالش دو برابر خواهد شد. در چنین شرایطی همه برنامه‌های آمریکا در وارد کردن ناتو به آسیای میانه و گسترش نفوذ غرب در این منطقه نقش بر آب خواهد شد. ناتو هم روزهای دشواری را می‌گذراند و در این میان افغانستان بخشی مهم این دشواری است.

 افغانستان و پاکستان هم در این میان بازیگران مهم و تعیین‌کننده‌ای هستند. سازمان همکاری شانگهای و سازمان پیمان امنیت جمعی می‌توانند با وارد شدن به موضوع افغانستان شرایط را برای آمریکا در منطقه تنگ‌تر کنند.