استقلال کوزوو؛ پوچی نهادهای بین‌المللی

نویسنده: محمدرضا عرفانیان
کوزوو با رای پارلمان خود پس از سالها مناقشه سرانجام 17فوریه برابر با 28 بهمن سال جاری بطور یکجانبه و بدون تایید سازمان ملل اعلام استقلال کرد.

اعلام استقلال کوزوو بدون عبور از سازمان ملل که البته با اشاره و حمایت مستقیم واشنگتن و برخی کشورهای اروپایی صورت گرفت در کنار تمامی پیامدهای آن به چالش کشیدن مستقیم قوانین و نهادهای بین المللی محسوب می شود.

این رویداد بار دیگر نشان داد که نهادهای بین المللی نظیر شورای امنیت سازمان ملل همانند ابزاری در دست برخی قدرتهای جهانی عمل می کنند.

این قدرتها هرگاه اراده کنند از این ابزار در جهت منافع خود و سرکوب دیگر کشورها بهره می برند؛ در غیراینصورت نهادهایی مانند شورای امنیت سازمان ملل و دیگر سازمان های بین المللی هرگز قادر نیستند به عنوان تکیه گاهی برای استیفای حقوق ملتها و کشورهای ضعیف عمل کنند.

واشینگتن و برخی کشورهای اروپایی در مواجهه با استقلال کوزوو در حالی شورای امنیت و مصوبات آن را نادیده گرفتند که هم اکنون در قبال برخی کشورهای دیگر خواستار اجرای جزء به جزء تمامی مصوبات آن هستند.

این نوع برخورد حالتی فراتر از "سیاست دوگانه" و نوعی به سخره گرفتن شعور جمعی و تمدن بشری است.

صربستان یکی از اعضای سازمان ملل است بنابراین چنین تصمیماتی باید از طریق شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل صورت گیرد.

شورای امنیت سازمان ملل در سال 1999میلادی به منظور پایان دادن به مناقشات قومی کوزوو با صدور قطعنامه 1244ضمن ارائه راهکارهای لازم برای جلوگیری از برخوردهای قومی تاکید کرد کوزوو استانی خودمختار است و نه کشوری مستقل.

از این روی اعلام استقلال یکجانبه کوزوو ضمن اینکه نقض حاکمیت ملی صربستان محسوب می شود ، نادیده گرفتن منشور سازمان ملل و زیر پا نهادن قطعنامه 1244شورای امنیت است.

نکته حایز اهمیت اینکه کشورهایی از این پدیده سیاسی حمایت کرده اند که خود را از متعهدین اجرای قوانین بین المللی می دانند.

نمایش اخیری که محور واشنگتن و برخی کشورهای اروپایی تحت عنوان استقلال کوزوو آن را کارگردانی کردند ، یکی از تلخ ترین کمدی هایی است که تا کنون در صحنه سیاسی جهان به اجرا درآمده است.

راهبرد آمریکا در بالکان

بسیاری از ناظران اعلام استقلال کوزوو را آخرین مرحله از روند فروپاشی یوگسلاوی توصیف کرده اند ،‌ ولی باید توجه داشت که این به معنای پایان همه فراز و فرودها در بالکان نیست.

برخی ناظران و کارشناسان مسایل سیاسی ، استقلال یکجانبه کوزوو را آغازی برای جدایی طلبی های دیگر در نقاط مختلف جهان توصیف کرده و از آن به عنوان پیامدی منفی یاد می کنند که می تواند مشکلات متعددی را درآینده رقم زند.

توجه به این نکته ضروری است که چنانچه این استنتاج سیاسی صد در صد مطابق با واقعیت هم باشد ، نه تنها مخالف منافع آمریکا نیست بلکه بعکس در جهت استراتژی کلان واشینگتن است.

پس از فروپاشی اتحاد شوروی، واشینگتن سیاست پیشروی به مرزهای قطب پیشین را با سرعت بیشتری دنبال کرد، زیرا از یک سو نگران شکل گیری و احیای مجدد اتحادی از کشورهای بلوک شرق بود و از سوی دیگر تلاش می کرد روند جهانی سازی را به نفع خویش تسریع کند.

کمک به فروپاشی و تسهیل روند واگرایی کشورهای بزرگ از جمله راهکارهای مهم واشینگتن در استیلای سیاسی بر سرزمین ها ی بجا مانده از اتحاد شوروی بود.

با نگاهی اجمالی به حوادث سیاسی دو دهه گذشته به راحتی می توان رد پای واشینگتن را در جدایی چک و اسلواکی ، فروپاشی یوگسلاوی و دیگر اتحادیه های اقتصادی ، سیاسی و نظامی در اروپای شرقی دید.

پذیرش جمعی کشورهای اروپای شرقی در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در واقع با هدف جلوگیری از احیای مجدد پیمانی مانند ورشو صورت گرفت.

در این میان برای آن دسته از کشورهای اروپای شرقی که به لحاظ ظرفیت های اندک و یا ساختار متفاوت نظامی قادر نبودند در کوتاه مدت به عضویت ناتو درآیند ، سازمانی مقدماتی با نام "پیمان مشارکت برای صلح ناتو" تدارک دیده شد تا از درغلتیدن آنها به یک پیمان مخالف ناتو جلوگیری شود.

از این روی هشدار در خصوص احتمال بروز حرکتهای جدایی طلبی دیگر در اروپای شرقی و یا حتی در گستره جهانی نه تنها برای واشینگتن نگران کننده نیست بلکه مطلوب و منطبق بر راهبرد بنیادین آمریکا در روند سیاست خارجی این کشور محسوب می شود.

استراتژیست های کاخ سفید تلاش می کنند که با تقسیم و تجزیه کانون های پرنفوذ و صاحب نقش در عرصه های سیاسی منطقه ای و بین المللی از تشکیل هرگونه نقطه مقاومت جلوگیری کنند.

در این راستا باید یادآور شد که ایجاد و مدیریت بحران های کنترل شده در سطح جهانی و منقطه ای از دیگر اقداماتی است که در جهت راهبرد آمریکا در صحنه سیاسی تا کنون به اجرا درآمده است.

با گذشت فقط دو دهه و در پی اجرای سیاسیتهای توسعه طلبانه آمریکا ، به جرات می توان گفت که در اروپای شرقی و بویژه در بالکان هیچ کشوری را نمی توان یافت که بیش از 10میلیون نفر جمعیت داشته و از ظرفیتهای سیاسی و اقتصادی کافی برای ابراز مخالفت با واشیگتن برخوردار باشد.

در این راستا کارشناسان سیاسی معتقدند که هشدار در خصوص جدایی احتمالی جمهوری صربسکا از بوسنی و هرزگوین و یا دیگر حرکتهای جدایی طلبانه در بالکان نه تنها موجب نگرانی آمریکا نیست بلکه از جمله اهداف کاخ سفید محسوب می شود.

مخالفان استقلال کوزوو

روسیه و صربستان از جمله مخالفان عمده استقلال کوزوو بوده و هستند ولی به رغم تمامی تلاشهای دیپلماتیک موفق نشدند از بروز این پدیده سیاسی جلوگیری کنند.

روسیه از دو زاویه دید با استقلال کوزوو مخالف است . نخست اینکه کرملین با آگاهی از راهبرد آمریکا ، تلاش می کند از پیشروی کاخ سفید به مرزهای پیشین شوروی جلوگیری کند و از سوی دیگر به علت علایق سنتی و قومی کهن با صربها خود را در مسایل و مشکلات آنان شریک می داند.

با این وجود در یک بررسی واقع بینانه باید اذعان داشت که روسیه توان اقتصادی و سیاسی لازم را برای جلوگیری از این حادثه سیاسی نداشت و قطعا با گذشت زمان ناگزیر به شناسایی کوزوو خواهد شد.

صربستان نیز که کوزوو را بخشی از خاک خود می داند در اقدامی دیپلماتیک از تمامی سفیران خود در کشورهایی که کوزوو را به رسمیت شناخته اند از جمله از سفیر خود در آمریکا خواست تا هرچه سریعتر به بلگراد بازگردند.

این اقدام بلگراد گرچه قابل پیش بینی بود ولی نمی تواند برای دراز مدت ادامه یابد زیرا صربستان با توجه به ظرفیت های اقتصادی محدود خود قادر به تحمل انزوای سیاسی نیست و ناگزیر در اقدامات دیپلماتیک خود تجدید نظر خواهد داد حتی اگر هیچگاه کوزوو را به رسمیت نشناسد.

نکته آخر اینکه استقلال کوزوو برای ارتدوکس های بالکان به منزله بغض فروخفته ای است که بدون در نظر گرفتن راهبرد کانون های قدرت،‌ می تواند با فراز و فرودهای سیاسی ، مشکلات جدی برای بالکان فراهم کند.

به یاد داشته باشیم که جنگ جهانی اول از اوایل قرن بیستم از سارایوو و جنگ جهانی دوم نیز از نزدیکی مرزهای بالکان آغاز شد. همچنین پرونده نبردهای قرن بیستم نیز با جنگ بوسنی و هرزگوین (1995) و کوزوو در سال 1999میلادی بسته شد.