دورنمای مناسبات چین و عربستان

محمدمهدی غفاری

هوجین تائو، رئیس‌جمهور و دبیر کل حزب کمونیست چین پس از دیدار از آمریکا وارد عربستان شد.

دستاورد دیدار پادشاه بزرگترین کشور صادرکننده و رئیس‌جمهور دومین کشور واردکننده نفت جهان، چهار موافقت‌نامه در زمینه‌های امنیتی، دفاعی، بهداشتی ـ‌ درمانی و توسعه روابط اجتماعی ـ اقتصادی امضاء کردند قبلا ملک عبدالله پادشاه عربستان در جریان دیدار از چین پنج موافقت نامه همکاری با مقامات چینی بوده.

با توجه به این که 16 سال از عمر روابط دیپلماتیک چین و عربستان می‌گذرد امضای حدود 10 موافقتنامه و پاره‌ای یادداشت تفاهم می‌تواند بسیار حائز اهمیت باشد.

در همین حال، چین به عنوان دومین کشور مصرف‌کننده انرژی بعد از آمریکا در سال میلادی گذشته 20 میلیون تن نفت خام از عربستان وارد کرد و عربستان نیز به موجب امضای قراردادهای دفاعی مقدار معتنابهی سلاح از چین خریدار کرد. ارزش مبادلات تجاری بیش از 15 میلیارد دلاری میان پکن و ریاض حاکی از آن است که چین و عربستان با نوع نگاه و سیاست‌های راهبردی جدید، درصدد گسترش مناسبات خود هستند.

بویژه آن که شرکت بزرگ آرامکوی عربستان از هم‌اکنون در حال احداث پالایشگاه‌های نفت در استان فوجیان واقع در جنوب چین است و شرکت بزرگ نفت سینوپک چین نیز در حال مطالعه و حفاری نفت در صحاری عربستان می‌باشد. مسلما تفویت همکاری‌های نفتی و مناسبات انرژی باعث خواهد شد تا سالهای 2010 حجم مبادلات تجاری 15 میلیارد دلاری کنونی تا مبلغ 40 میلیارد دلار افزایش یابد.

واقعیت این است که چین برای تامین مطمئن انرژی‌‌ ـ نفت و گاز ـ منابع متعددی را در دستور کار خود قرار داده است. روسیه، ونزوئلا، برخی کشورهای آفریقا و جمهوری اسلامی ایران از جمله منابع مطمئن تامین انرژی چین به شمار می‌روند. با این حال، چین، عربستان را از این معادله کنار نگذاشته است و در راستای سیاست تامین انرژی درصدد گسترش همکاری‌های اقتصادی و تحکیم مناسبات سیاسی با ریاض است.

در تبیین و تحلیل رویکرد چین از همکاری با عربستان، کشورهای خاورمیانه و حوزه خلیج فارس می‌توان گفت اگرچه انرژی ـ نفت و گاز ـ عامل نزدیکی چین با این کشورهاست اما با توجه به شرایط پدیدار شده در منطقه خاورمیانه، تمام توجه چین معطوف به مسائل اقتصادی نیست. چین سعی می‌کند از منظر سیاسی و نگاه راهبردی، همکاری با عربستان را با توجه به قدرت اقتصادی و جایگاه معنوی این کشور در منطقه خاورمیانه گسترش دهد. عربستان به عنوان متحد آمریکا، بعد از حادثه 11 سپتامبر بشدت در معرض اتهام همکاری و حمایت از تروریسم (البته از سوی آمریکا) قرار گرفت.

از این رو می‌توان گفت، عربستان درصدد فاصله گرفتن از غرب و آمریکا برای کاهش فشارهاست و تقویت روابط با پکن به معنای کم‌رنگ شدن وابستگی عربستان به آمریکاست مقامات ریاض نیز ترجیح می‌دهند با توجه به نقش و جایگاه بین‌المللی چین، همکاری با پکن را در استراتژی خود حفظ کنند.