انقلاب ولرم در ترکیه چگونه به پیروزی رسید؟

اقتصاد ترک که با نرخ تورم 3 رقمی مواجه بود، در اقتدار این حزب به نرخ یک رقمی کاهش یافت. عدالت‌وتوسعه که روابط خود با امریکا، اسرائیل و اتحادیه اروپا را با منفعت‌بینی دنبال می‌کرد، روابط خود با کشورهای همسایه را نیز توسعه داد و حتی بعد از پیروزی در انتخابات مسئولین حماس را به آنکارا دعوت کرد و از امتحان جستجوی یک نقش مستقل نیز باز نماند.
در حالی که همزمان با پیروزی چشمگیر حزب اسلامگرای «عدالت و توسعه» برداشتهای افراطی و تفریطی از این حزب مطرح می‌شود، محمد هادی، کارشناس برجسته مسایل ترکیه در یادداشتی روند سیاسی ترکیه از کودتای سفید و براندازی حکومت اربکان تا پیروزی گل در انتخابات ریاست جمهوری را تشریح کرده است.این مطلب که برگرفته از سایت بازتاب است را مرور می‌کنیم.ارتش ، گروه های بزرگ سرمایه ، رسانه ها و بروکراسی غیر نظامی بلندپایه که بنیادین ترین بازیگران قشر لائیک در ترکیه هستند، معماران کودتای سفید (بدون درگیری و خون ریزی) 28 فوریه 1997 بودند که حزب رفاه به رهبری نجم الدین اربکان را از اقتدار برانداخت.در روند کودتای 28 فوریه که سلیمان دمیرل رئیس جمهور وقت کشور در پشت پرده آن ولی به شکلی فعال نقش بازی کرد، نظریاتی که قشر لائیک در رابطه با اقتدار اربکان مطرح می کردند به شرح زیر بود :
حزب رفاه یک حزب اسلام گرا است و با استفاده از ابزارهای دمکراتیک در کشور می خواهد رژیم لائیک ترکیه را تغییر دهد و یک دولت اسلامی به جای آن تاسیس نماید .حزب رفاه برنامه ای دارد که می خواهد ترکیه را که مصطفی کمال آتاترک با انقلابهای سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی خود می خواست به یک دولت مدرن غربی تبدیل کند، از غرب روی گردان کند و با دنیای اسلام متحد و یکپارچه سازد . از سوی دیگر دستیابی دبیرستان های امام خطیب که آموزشهای دینی ارائه می کردند به بالاترین مدارج در آزمونهای دانشگاهی و پیشی گرفتن آنها از بهترین و گزیده ترین مدارس کشور، افزایش تعداد دانشجویان دختر باحجاب در دانشگاه ها، تبدیل شدن سرمایه داران دیندار در آناتولی به آلترناتیو گروه های بزرگ سرمایه داری لائیک و همچنین تشکیل گروه D-8 درمقابل اتحادیه اروپا از جمله رویدادهایی بودند که بر نگرانی قشر لائیک کشور افزوده بودند. سرنگونی حکومت حزب رفاه با یک کودتای نظامی ، ممنوع شدن کلاسهای قرآن ، ممنوعیت ورود دانش آموزان دبیرستان های امام خطیب به دانشگاه های کشور به استثنای دانشکده الهیات، ممنوع شدن حجاب در کلیه مدارس و دانشگاه های دولتی و خصوصی حتی در دانشکده های الهیات و دبیرستان های امام خطیب ، نامگذاری سرمایه داران دیندار به " سرمایه سبز" و قرار گرفتن آنها در لیست سیاه از طرف ارتش، ناکامی و عملکرد ناموفق حکومتهای مسعود ایلماز و اجویت که تحت قیمومیت ارتش تشکیل شده بودند و کشیده شدن کشور ترکیه به درون بحرانهای اقتصادی بزرگ ، ممنوعیت سیاسی اربکان و رواج یافتن این عقیده عمومی در بین مردم که" ارتش به هیچ حکومتی به رهبری اربکان اجازه عمل نخواهد داد" ، رجب طیب اردوغان را که با عملکرد موفق خود در شهرداری استانبول مورد تقدیر همگان قرار گرفته بود به یک امید تبدیل نموده بود.AKP در دوران اقتدار خود پس از انتخابات 2002 موفق شد همه این تهدیدها را به فرصت تبدیل کند و عملکردی موفقیت آمیز به نمایش بگذارد.
در عرصه اقتصاد عملکرد موفقیت آمیزی به نمایش گذاشته شد و اقتصاد ترک که با نرخ تورم 3 رقمی مواجه بود در اقتدار حزب AKP به نرخ یک رقمی کاهش یافت. در جریان جنگ عراق روابط ترکیه با آمریکا که به عنوان یک متفق استراتژیک دیرینه قلمداد می شد، در سطحی خوب نگاه داشته شد. اما همزمان با ندادن اجازه استفاده از خاک ترکیه به نظامیان امریکایی و توسعه روابط با کشورهای منطقه در جهت تعدیل این وضع هم تلاش شد. به عنوان مثال اردوغان برخلاف اربکان با اعلام تغییر خود و رد تفکر "دیدگاه ملی" که برای اقشار لائیک " ارتجاع " تلقی شده بود، ایدئولوژی حزب خود را " دمکرات محافظه کار" مطرح ساخت. این خط مشی جدید که با محافظه کاری دفاع از ارزشهای فرهنگی و اجتماعی و با دمکرات بودن نیز دفاع از ارزشهای مدرن غربی را بیان می کرد، با عملکردی که در اقدام کردن در خصوص کلاسهای قرآن، حجاب و مدارس امام خطیب عجله نداشت، مورد حمایت قرار گرفت.
حزبAKP که روابط خود با امریکا ، اسرائیل و اتحادیه اروپا را در قالب واقعیت ترکیه و با منفعت بینی دنبال می کرد روابط خود با کشورهای همسایه را نیز به شکلی بی مانند توسعه داد و حتی بعد از پیروزی در انتخابات مسئولین حماس را به آنکارا دعوت کرد و از امتحان جستجوی یک نقش مستقل نیز باز نماند .....هم اکنون کلیه محافل موقعیت طلب و ستاد مشترک که حتی یک روز قبل از انتخاب شدن عبدالله گل به ریاست جمهوری نیز می گفت نظام لائیک ترکیه در خطر حمله است ، گرفتار احساس عمیق شکست هستند . مدت زمان لازم برای تخفیف ناراحتی و خشم آنان در حد زیادی به رفتاری که عبدالله گل به عنوان رئیس جمهور در پیش خواهد گرفت بستگی دارد .گذشت زمان است که نشان خواهد داد عبدالله گل که همسری باحجاب دارد، به عنوان رئیس جمهور و فرمانده کل قوا با ارتش که حتی ورود افراد باحجاب به خانه های سازمانی نظامی را نیز ممنوع کرده چه نوع ارتباطی برقرار خواهد کرد. علاوه بر این در خصوص آنچه که عبدالله گل و حزب عدالت و توسعه در این دوره انجام خواهند داد و آنچه که انجام نخواهند داد می توانیم این تخمین ها را مطرح کنیم : تا وقتی که ناراحتی ها و خشم ها فرو ننشینند (احتمالا تا یک سال ) به غیر از چند مورد جزئی ، مواضع همیشگی حفظ شده و به آن اطمینان داده خواهد شد. می توان گفت AKP که به دلیل ویژگیهای مذکور نه رضایت اسلامگرایان و نه رضایت لائیک ها را جلب نخواهد کرد ، ترکیه را طوری تغییر خواهد داد که بازگشت از آن غیر ممکن خواهد بود .