بلایی که نفت بر سر ملت‌ها می‌آورد

فرید زکریا*
ترجمه: کاوه شجاعی
عده زیادی در واشنگتن حمله روسیه به گرجستان را نقطه تحولی در روابط بین المللی ارزیابی می کنند. آنها داد و قال می کنند که ما در حال بازگشت به عصر کشمکش های قدرت های بزرگ هستیم. جهانی شدن و ادغام کشورها در اتحادیه های بزرگ از دید شمار زیادی از مردم ساختگی به حساب می آید. از دید آنها روسیه این بازی بزرگ را با زیرکی ظالمانه ای انجام می دهد و ما - اتحادیه اروپا و اروپا - در حال غرق شدن هستیم اما اگر کمی صبر پیشه کنیم و با دقت به ماجرا بنگریم می بینیم که این تحلیل ها شتابزده و سطحی اند. بدون تردید دنیای امروز دنیای اوج گیری قدرت هایی مثل چین و روسیه و هندوستان است. (پدیده ای که نام <اوج گیری دیگران> را بر آن گذاشته ام.) این روند نه تنها تناقضی با جهانی شدن ندارد، که نتیجه آن است. رشد اقتصادی باعث به وجود آمدن مراکز تازه تاثیرگذاری شده اند و این به گسترش غرور ملی، اعتمادبه نفس و خویی تهاجمی منجر می شود. اما در همین حال نیروهای خنثی کننده این روندها نیز همچنان قدرتمندانه به حضور خود ادامه می دهند (منظور همان جهانی شدن و تشکیل اتحادیه ها است)؛ جهانی شدن باعث آرام شدن روند ملی گرایی و یک جانبه گرایی می شود.
حمله گرجستان به اوستیای جنوبی نه آغازگر عصر جدید قدرت روسیه، که یک اشتباه بزرگ استراتژیک بود. به آنچه اتفاق افتاد خوب دقت کنید. روسیه همسایگانش را می ترساند و آنها را به آغوش غرب می اندازد. در طول دو سال اخیر، ورشو با طرح آمریکا برای استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در خاک لهستان کج دار و مریز برخورد می کرد، اما پس از حمله روسیه در کمتر از چند روز با استقرار سپر آمریکا موافقت کرد. به همین ترتیب، اوکراینی ها که اخیرا بر سر مساله نزدیکی به غرب دچار چنددستگی شده بودند چند روز پس از حمله به گرجستان خواستار پیوستن به ناتو شده اند.
حالا می توانیم بگوییم که ولادیمیر پوتین بیشتر از باراک اوباما در نزدیکی اروپا و آمریکا نقش بازی کرده است. در طول دو دهه گذشته هیچ گاه مانند امروز بروکسل و واشنگتن اینچنین اشتراک استراتژیک نداشته اند. حتی دولت های نه چندان دموکراتیک در قفقاز هم به حمله واکنشی منفی نشان دادند و از اقدام روسیه حمایت نکردند. حتی چین هم از روسیه حمایت نکرد و کرملین در این میان چه به دست آورد؟ هفتاد هزار اهالی اوستیای جنوبی.
چندین دیپلمات و تحلیلگر، حمله روسیه به گرجستان را با اشغال مجارستان و چکسلواکی در سال های 1956و 1968 توسط اتحاد جماهیر شوروی مقایسه کرده اند، اما به اعتقاد من ماجرا به اشغال افغانستان توسط روس ها در سال 1979 شبیه تر است. در آن زمان، مانند حالا، نخبگان کرملین که از قیمت های بالای نفت سرمست شده بودند، با اشتباهی محاسباتی به افغانستان حمله کردند. اما واقعیت اینجا است که ما در قرن نوزدهم به سر نمی بریم که مداخلات روسیه در امور کشورهای دیگر امری عادی باشد. جالب اینجا است که پس از سرنگونی اتحاد جماهیر شوروی این اولین باری است که روس ها به یک کشور همسایه نیرو می فرستند و واکنش های جهان نشان می دهد که قواعد بازی عوض شده است. به نظر می رسد جورج بوش هم با وجود حمله به عراق، این را درک کرده باشد، وقتی که می گوید <اقدام روسیه در قرن بیست و یکم غیر قابل قبول است.>
دیپلمات ها حالابه دنبال راهی هستند که هزینه این اقدام روسیه را بالاببرند، مسکو را در نهادهای بین المللی تضعیف کنند و تعدادی از توافقنامه های دوطرفه را به حالت تعلیق درآوردند. ما دو دهه گذشته را به تلاش برای بهبود رابطه با آنها گذرانده ایم و حالانمی توانیم یک شبه آنها را کاملامنزوی سازیم و به عقب برانیم.
مشکل بزرگ ما این است که هنوز روسیه در نظم جهانی ادغام نشده است، پس راحت تر می تواند قوانین را بشکند. ممکن است بخشی از این دوری روسیه نتیجه سیاست خارجی غرب باشد، اما علت اصلی ماجرا <نفت> است. بهای بالای نفت و کشف منابع گازی در روسیه در طول دهه گذشته باعث شده که روس ها بیشتر از گذشته به فساد، پنهان کاری و کم کاری تمایل پیدا کنند. کشورهای دیگر هم مثل ونزوئلاو... همین روند را تجربه می کنند. آنها به کمک نفت از هنجارها، بازارها و قوانین بین المللی فاصله می گیرند و این به نفع مردم نیست.
شاید بهترین استراتژی برای به راه آوردن روسیه پایین آوردن اساسی بهای نفت باشد. ما باید از گرجستان، لهستان و اوکراین حمایت کنیم و در همین حال با روسیه وارد تعامل شویم و همچنان با آنها بر سر نگرانی های مشترکمان - مانند مقابله با گسترش سلاح های اتمی- همکاری کنیم. انزوای بیشتر مسکو باعث می شود که آنها غیرقابل پیش بینی تر شوند.
حتی اگر ما روسیه را از جی 8 بیرون می انداختیم و روابط مان را با آنها قطع می کردیم - آن طور که جان مک کین، نامزد جمهوریخواهان می خواهد - پس از حمله روسیه به گرجستان باز دو راه پیش رویمان بود؛ یا تماشا یا جنگ.