مرورى بر تاریخچه فعالیتهاى هستهاى ایران و دستاوردهاى آن؛
حماسه ملى چگونه رقم خورد
ایران به رغم اعمال تحریمها و به همت جوانان پرتلاش این مرز و بوم در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی توانست در عرصه فناوری مسالمت آمیز هستهای حماسهای ملی خلق کند و برگی زرین در تاریخ پرافتخار کشور بیافریند.
به گزارش خبرگزاری فارس، خبر دستیابی ایران به غنیسازی اورانیوم و راهاندازی یک زنجیره کامل غنیسازی توسط سانتریفیوژهای ساخت ایران روز 20 فروردین سال 1385 توسط محمود احمدینژاد رئیس جمهوری اسلامی کشورمان طی مراسمی در مشهد مقدس اعلام شد.
پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی به پاس قدردانی از تلاشهای افتخار آمیز دانشمندان جوان ایران اسلامی روز بیستم فروردین ماه را که مقارن با تکمیل چرخه سوخت هستهای بود به عنوان روز ملی فنآوری هستهای تعیین کرد، به همین مناسبت در متن ذیل مروری بر فعالیتهای هستهای ایران در قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی خواهیم داشت.
فعالیتهاى هستهاى ایران شامل دو بخش؛
1- قبل از پیروزى انقلاباسلامى و 2- پس از پیروزى انقلاب مىباشد.
در بخش اول به دلیل همراهى رژیم پهلوى با دنیاى غرب، این رژیم با صرف هزینههاى هنگفت موفق به انجام فعالیتهایى در این زمینه شد که متخصصان داخلى کمترین سهم را در آن داشتند، اما با پیروزى انقلاب اسلامى و با وجود تمامى کمبودها و تحریمها و در حالى که کشور با جنگ تحمیلى، دوران بازسازى و ارعاب و تهدید کشورهاى سلطهگر دست و پنجه نرم مىکرد، متخصصان جوان و پرتلاش کشور به رقم زدن افتخارى جاوید و حماسى بر تارک افتخارات این مرز و بوم اسلامى موفق شدند، که برگى جاودان در پرونده افتخارات این ملت به حساب مىآید.
* فعالیتهاى هستهاى ایران قبل از پیروزى انقلاب
فعالیتهاى هستهاى ایران از سال 1335 هجرى خورشیدى آغاز شد. در این سال نمایندگان مجلس شوراى ملى طرح احداث «مرکز اتمى دانشگاه تهران» را به تصویب رساندند و به موازات آن، ایران و آمریکا در همان سال موافقتنامه همکارى هستهاى امضاء کردند.
در سال 1336 ایران به عضویت آژانس بینالمللى انرژى اتمى (IAEA) درآمد.
در سال 1346 رآکتور 5 مگاواتى آموزشى و تحقیقاتى توسط آمریکایىها در دانشگاه تهران راهاندازى شد.
در سال 1347 ایران معاهده منع تکثیر سلاحهاى هستهاى موسوم به ان. پى. تى (NPT) را امضاء و در سال 1349 مجلس شوراى ملى آن را تصویب کرد.
در این سالها، دانشگاههاى تهران و شیراز نیز اقدام به پذیرش دانشجو کردند.
این دو دانشگاه تا سطح فوق لیسانس دانشجوى مهندسى هستهاى تربیت کرده و براى ادامه تحصیل تعداد قابل توجهى را بورس داده و به خارج اعزام کردند.
در سال 1350با برنامه احداث نیروگاه هستهاى براى تولید برق، سازمان انرژى اتمى ایران تأسیس شد.
در این سال، رژیم پهلوى براى خرید نیروگاههاى هستهاى با فرانسه، آلمان غربى و آمریکا وارد مذاکره شد.
همچنین سازمان انرژى اتمى قراردادهاى سوختى 60 ساله و قابل تمدید با واشنگتن، بُن و پاریس براى تأمین سوخت نیروگاهها منعقد کرد.
بر اساس قراردادى که میان سازمان انرژى اتمى ایران در سال 1353 میان ایران و شرکت «گرانت و رک یونیون» آلمان غربى منعقد شد، این شرکت موظف شد یک رآکتور 1200 مگاواتى را در بوشهر راهاندازى کند.
از سوى دیگر فرانسوىها نیز در سال 1356 متعهد شدند دو نیروگاه هستهاى با ظرفیت 900 مگاوات در «دارخوین» تأسیس نمایند.
ایران در سال 10 - 1355 درصد سهام شرکت غنىسازى اورانیوم فرانسه موسوم به «اوردیف» را که به صورت کنسرسیوم شرکتهاى بینالمللى شریک در غنىسازى که متشکل از شرکتهاى بلژیکى، فرانسوى، ایتالیایى و اسپانیایى اداره مىشد را خریدارى کرد.
در این سال همچنین سازمان انرژى اتمى ایران مذاکراتى را با آفریقاى جنوبى آغاز کرد تا اقدام به خرید 700 میلیون دلارى کنستانتره اورانیوم طبیعى موسوم به کیک زرد از این کشور کند.
رژیم پهلوى قصد داشت این مواد را براى غنىسازى و تبدیل آنها به سوخت هستهاى به فرانسه، آلمان غربى و آمریکا بفرستد.
یکى دیگر از اقداماتى که در سال 1355 در ارتباط با فعالیتهاى هستهاى ایران انجام شد، خرید تجهیزات لیزرى غنىسازى بود.
مرکز تحقیقات اتمى تهران در این سال با دکتر «جفرى ارکنز» دانشمند آمریکایى طراح غنىسازى اتم با لیزر مذاکره کرد که با تایید وزارت انرژى آمریکا، چهار قطعه لیزر مخصوص غنىسازى از آمریکا خریدارى شد.
بهطور کلى مجموعه فعالیتهاى رژیم پهلوى در صنعت هستهاى به ساخت نیروگاه هستهاى و توسعه دانش هستهاى متمرکز شد که میراث اتمى این رژیم، احداث نیروگاهى با 85 درصد عملیات فیزیکى در بوشهر و یک نیروگاه در دارخوین با پیشرفت 65 درصد عملیات فیزیکى و یک رآکتور تحقیقاتى 5 مگاواتى آموزشى در دانشکده فنى تهران بود.
* دستاوردهاى هستهاى ایران پس از پیروزى انقلاب
با پیروزى انقلاب اسلامى، قراردادهاى هستهاى ایران و غرب به حالت تعلیق درآمد.
با شروع جنگ، تأسیسات بوشهر و دارخوین مورد تهاجم گسترده و متعدد هواپیماهاى عراقى قرار گرفت و شرکتهاى آلمانى و فرانسوى به بهانه عدم امنیت در محل نیروگاهها، اقدام به فسخ یکجانبه قراردادهاى خود با ایران کردند.
پس از پایان جنگ، در سال 1368 ایران مذاکراتى را با روسها براى بازسازى و تکمیل نیروگاه بوشهر آغاز کرد تا نهایتاً در دى ماه 1373، قرارداد 800 میلیون دلارى ایران و روسیه منعقد شد، اگرچه به دلیل فشارهاى آمریکا احداث این نیروگاه تا سال 1377 به تعویق افتاد.
در سال 1376 شوراى فنآورى در کشور تشکیل شد که بر اساس یکى از مصوبات این شورا، علاوه بر پروژه نیروگاه بوشهر، باید 6 واحد نیروگاه هستهاى دیگر نیز درکشور راهاندازى و تولید سوخت این نیروگاهها در داخل کشور انجام شود.
جمهوری اسلامی ایران براى تولید سوخت هستهاى، نیازمند «چرخه کامل تولید سوخت هستهاى» بود که این چرخه از مرحله استخراج اورانیوم شروع شد و تا مراحل بعدى آن یعنی فرآورى اورانیوم تولید کیک زرد و تبدیل اورانیوم فرآورى شده (به صورت کنسانتره) به اکسید اورانیوم (UO2) و سپس به تترافلوراید اورانیوم (UFA)و در مرحله بعد به هگزا فلوراید اورانیوم (UF6) نیز ادامه یافت.
پس از آن در سال 1377 طرح احداث پروژه «یو. سى. اف» اصفهان در دستور کار قرار گرفت. گفتگوهاى مقدماتى براى احداث این پروژه با چینىها انجام و قرار شد این پروژه با مبلغى هنگفت و طى دوره زمانى 11 ساله به ایران تحویل شود، اما تحت فشارهاى آمریکا، چینىها از این پروژه عقبنشینى کردند تا متخصصان داخلی کشورمان آستین همت را بالا زده و ظرف مدت 4 سال و با هزینهاى بسیار کمتر از رقم پیشنهادى چینىها، مجموعه 24 قسمتى «یو. سى. اف» اصفهان را با بالاترین استانداردهاى جهانى راهاندازى کنند.
* دستاوردهاى هستهاى ایران طی سالهاى 64 تا 76
در خلال سالهاى 1364 تا 1376 جمهورى اسلامى ایران که در سختترین شرایط جنگى و سپس دوران بازسازى قرار داشت، موفق شد معدن ساغند را در یزد کشف و اقدام به استخراج اورانیوم از آن نماید.
این معدن بزرگترین معدن اورانیوم خاورمیانه است که در آن دو چاه قائم هر کدام به عمق 350 متر حفر شده است.
علاوه بر معدن ساغند یزد، جمهورى اسلامى ایران در منطقه گچین بندرعباس، اردبیل و الموت قزوین نیز اقدام به استخراج اورانیوم کرده است که براساس برخىگمانهها و اقدامات کارشناسى انجام شده، ایران جزو 3 کشور برتر دنیا در زمینه ذخایر اورانیوم مىباشد.
همچنین جمهورى اسلامى ایران از حیث دارا بودن فلزاستراتژیک زیرکونیوم که در قرصها و میلههاى سوخت کاربرد حیاتى دارد، جزو اندک کشورهاى برخوردار از این معدن استراتژیک مىباشد.
طى سالهاى 64 تا 76، ایران همچنین موفق به تأسیس کارخانه تولید کیک زرد در اردکان یزد (1371)، طراحى و ساخت رآکتور 5 مگاواتى استفاده از سوخت غنىشده 20 درصدى در آن، ساخت رآکتور نوترونى مینیاتورى 30 کیلوواتى آبسبک در مرکز تکنولوژى هستهاى اصفهان و رآکتور آب سنگین نیروى صفر - که رآکتورى 100 واتى مىباشد - در اصفهان شد.
* مجتمع نطنز و اراک چگونه کلید خورد
به موازات تلاش براى ساخت مرکز تجهیزات تبدیل و فرآورى اورانیوم «یو. سى. اف» کار احداث تأسیسات غنىسازى اورانیوم در نطنز نیز شروع شد.
نطنز در 60 کیلومترى شمال اصفهان یکى از اصلىترین و حساسترین حلقههاى فنآورى هستهاى ایران است.
در ابتداى ساخت این مجتمع عظیم به دست متخصصان بومى کشورمان، یک کشور خارجى که به شدت دچار نگرانى شده بود با طراحى یک نقشه غلط سعى داشت متخصصان داخلى را به گمراهى و اشتباه در محاسبات و اجرا بکشاند که با هوشیارى متخصصان داخلى، این نقشه نقش بر آب شد.
همزمان با آغاز به ساخت مجتمع نطنز در سال 76، کار ساخت نیروگاه آبسنگین اراک نیز آغاز شد که بهرهبردارى از چند فاز آن در سال 83 ادامه یافت.
در بازدید کارشناسان آژانس بینالمللى انرژى اتمى از پروژه آبسنگین اراک، آنان در گزارشى که به عنوان سند در پادمانهاى هستهاى آژانس (پادمانهاى آژانس به عنوان ابزارهاى نظارتى بر ایمنى رآکتورها و فعالیتهاى هستهاىکشورها، نظارت مستمر و دقیق دارند) منتشر و ثبت شد، اعلام کردند که "پروژه آب سنگین اراک از نظر فنى پیشرفتهتر از نیروگاههاى آمریکا و کانادا مىباشد."
* غنىسازى لیزرى
یکى دیگر از سلسله فعالیتهاى ایران در فنآورى هستهاى، برنامهغنىسازى از طریق لیزر است. ایران این برنامه را نیز به طور مشخص در سال1372 آغاز کرد که موفقیتهاى آن از سال 76 به بعد به دست آمد. در این سالها جمهورى اسلامى ایران توانست فنآورى غنىسازى از طریق لیزر را در مقیاس آزمایشگاهى در منطقه «رامنده» و «لشکر آباد» کرج به دست آورد.
علاوه بر موارد فوق، جمهورى اسلامى ایران طى سالهاى مذکور توانست کار احداث و بهرهبردارى از کارخانه فلز زیرکونیوم، کارخانه تولید رادیو ایزوتوپ مولیبدینوم، ید و زنون، کارخانه MIX، کارخانه چند منظوره جابر بن حیان (JHI)، کارخانه اداره زباله (WHF)، آزمایشگاه تولید سوخت (FFL)، کارخانه تولید سوخت (FEP)، کارخانه غنىسازى سوخت پایلوت (PEEP)، کارخانه غنىسازى سوخت (FEP)، انبار زبالههاى رادیو اکتیو و دهها کارخانه دیگر را نیز به سرانجام برساند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
