سیلی نرم اروپا به مسکو

مازیار آقازاده: رهبران 27 کشور عضو اتحادیه اروپا روز گذشته در اجلاس اضطراری بررسی بحران قفقاز در بروکسل گردهم آمدند تا هم نمادی از وحدت قاره‌ای را به رخ تزارهای جدید کرملین بکشند و هم زخم گرجستان کوچک و چشم‌انتظار کمک را مرهمی بخشند. این اجلاس اتحادیه اروپا در حالی برگزار شد که ناظران و بسیاری از دیپلمات‌های اروپایی دو گزینه محتمل را پیش‌روی اتحادیه می‌دانستند. گزینه اول تحریم‌هایی علیه روسیه است که به جز انگلستان، سوئد و برخی از کشورهای اروپای شرقی طرفداران چندانی نداشت. در مقابل درباره گزینه دوم که حمایت از دولت گرجستان است تقریبا اکثریت قریب به اتفاق کشورهای عضو قاره سبز روی آن اجماع نظر دارند. روز گذشته بیشتر روزنامه‌های چاپ اروپا در ارائه تحلیل‌هایی از نشست بروکسل گزینه‌های پیش‌روی اتحادیه برای تنبیه یا حتی تحریم روسیه را اندک و در مقابل گزینه‌های مرتبط با حمایت یا کمک به دولت گرجستان را متعدد و متنوع بیان کردند. این بدان معناست که اگر اتحادیه اروپا خواستار «رساندن صدایی واحد» به کرملین است باید بیشتر روی گزینه دوم و بحث حمایت از گرجستان مانور دهد. چراکه وابستگی بیشتر کشورهای اروپایی به انرژی روسیه دست بروکسل را در اتخاذ سیاستی شدید و تنبیهی علیه مسکو می‌بندد. حضور نیروهای روسیه در غرب گرجستان و شناسایی رسمی استقلال اوستیای جنوبی و آبخازیا از سوی مسکو مورد انتقاد و مخالفت شدید غرب و اتحادیه اروپا قرار دارد. در حالی که روسیه اعلام کرده است تصمیم این کشور در استقلال اوستیای جنوبی و آبخازیا تغییرناپذیر است. دمیتری مدودف رئیس‌جمهور روسیه در آستانه اجلاس اضطراری رهبران اروپایی در بروکسل با اعلام این خبر گفت که روسیه آماده تلافی کردن هرگونه تحریمی است که اتحادیه اروپا ممکن است علیه این کشور به اجرا درآورد.
مدودف در مصاحبه با تلویزیون روسیه همچنین افزود که روسیه به اوستیای جنوبی و آبخازیا کمک نظامی خواهد کرد. در این حال ناسازگاری و سرسختی روسیه در برابر حکومت غرب‌گرای گرجستان روز گذشته با اظهارات سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، بیشتر عیان شد و پرده از نیت درونی مسکو برای تغییر رژیم گرجستان بیشتر بالا رفت. لاوروف با هشدار به غرب درباره حمایت از گرجستان خواستار اعمال تحریم تسلیحاتی گرجستان تا زمان بر سر کار آمدن دولت جدید در این کشور شد. وی همچنین افزود که آمریکا و متحدانش در صورت ادامه حمایت‌های بی‌شائبه خود از حکومت ساکاشویلی در گرجستان، مرتکب یک اشتباه تاریخی خواهند شد. این در حالی است که مقامات گرجستان در سه هفته گذشته بارها کشورهای غربی را از آنچه که مسامحه آنها در برابر روسیه نام برده‌اند، مورد انتقاد قرار داده‌اند و خواستار حمایت همه‌جانبه غرب و ناتو از گرجستان شده‌اند. ماموکاکوداوا سفیر گرجستان در فرانسه روز گذشته در مصاحبه با روزنامه لوموند فرانسه خواستار حمایت جدی رهبران اروپایی از گرجستان شد. وی خواسته‌های عمده گرجستان از رهبران اروپایی را تقویت همکاری اروپا با کشورش، کوتاه نیامدن بروکسل در برابر مسکو، تعیین خطوط قرمز از سوی اروپا برای مقامات کرملین و تقویت حضور اتحادیه اروپا و ناتو در صحنه بحران قفقاز دانست. خواسته‌هایی که به‌نظر می‌رسد خارج از مقدورات و محذورات بروکسل باشد. یک دیپلمات فرانسوی به خبرگزاری فرانسه گفته است که نمی‌توان از اجلاس اضطراری رهبران اروپا در بروکسل انتظار اتخاذ تصمیماتی شدید و تنبیهی علیه مسکو داشت در عین حال این دیپلمات افزوده است که از نظر اتحادیه اروپا روابط روسیه و اروپا باید مورد نظارت و بازبینی مجدد قرار گیرد. از سوی دیگر بسیاری از تحلیلگران و دیپلمات‌های اروپایی از اینکه ممکن است با باز شدن بحث تحریم روسیه اجماع درونی اتحادیه درباره بحران قفقاز آسیب ببیند، نگرانند و از همین‌رو پیشنهاد می‌دهند بهتر است تا با تقویت گرجستان و اعمال برخی تنبیه‌های دیپلماتیک و سیاسی علیه مسکو، منتظر تحولات بعدی ماند.
از جمله تنبیه‌هایی که در دستور کار است معلق کردن مذاکرات با روسیه بر سر انعقاد پیمان همکاری استراتژیک روسیه و اتحادیه اروپاست. طبق تقویم کاری قرار است این گفت‌وگوها پانزدهم و شانزدهم ماه میلادی جاری در بروکسل برگزار شود. از سوی دیگر سخت‌تر کردن شرایط صدور ویزای سفر به اروپا برای شهروندان روسی از دیگر تنبیه‌هایی است که ممکن است در دستور کار اتحادیه قرار گیرد. این در حالی است که فرانسه، آلمان و ایتالیا از مخالفان تحریم روسیه هستند و نیکولا سارکوزی رئیس‌جمهور فرانسه و فرانکو فراتینی وزیر امور خارجه ایتالیا در اظهارات و مصاحبه‌های اخیر خود با مطبوعات اروپایی بر ضرورت دوری از گزینه تحریم روسیه تاکید کرده‌اند. از سوی دیگر فرانکو فیلون نخست‌وزیر فرانسه روز گذشته اعلام کرد که سارکوزی قرار است در اجلاس دوشنبه بروکسل موضوع سفر مجدد خود به روسیه و گرجستان و گفت‌وگوی دوباره خود با رهبران دو کشور را به بحث و بررسی گذارد. فیلون که با رادیوی «یوروپ‌وان» گفت‌وگو می‌کرد با ابراز مخالفت خود با گزینه تحریم روسیه، اعمال گزینه‌های تحریمی را بی‌فایده دانست و در عوض بر ضرورت انجام گفت‌وگو و استمرار دیالوگ با مسکو تاکید کرد. از سوی دیگر فرانکو فراتینی وزیر امور خارجه ایتالیا نیز روز گذشته در مصاحبه با روزنامه «کوریره دلاسرا»ی ایتالیا ضمن ابراز مخالفت خود با تحریم روسیه افزود: «نباید روسیه را دشمن خود بدانیم. کسانی که سخن از تحریم و تشدید تنبیه‌ها علیه مسکو می‌کنند باید بگویند که در این صورت چگونه باید امیدوار به همکاری روسیه در پرونده هسته‌ای ایران باشیم.» موضوعات زیر می‌تواند گزینه‌های اتحادیه اروپا در برابر بحران قفقاز باشد.