شروع دوباره کره شمالی

اردشیر زارعی قنواتی
وزارت امور خارجه کره شمالی 26 آگوست اعلام کرد قصد دارد عملیات پیاده سازی و جمع آوری تجهیزات در تاسیسات هسته یی یونگ بیون را متوقف کرده و تولید پلوتونیوم را دوباره از سر گیرد. این تصمیم ظاهراً به بهانه عدم پایبندی ایالات متحده درخصوص عمل به تعهدات خویش در مقابل خلع سلاح هسته یی پیونگ یانگ از جمله خارج کردن اسم این کشور از لیست دولت های حامی تروریست اتخاذ شده است. تا اینجای قضیه و در چارچوب پشتک واروهای کره شمالی که برای چانه زنی بیشتر معمولاً از حربه تهدید و برهم زدن بازی در مقابل حریف به کار می برند، شاید این تصمیم شیوه تازه و تاکتیک نوینی تلقی نشود. پیونگ یانگ در گذشته و در طول تمام سال هایی که بحران هسته یی این کشور در قالب گروه شش متشکل از امریکا، ژاپن، کره جنوبی، چین، روسیه و کره شمالی در حال بررسی و میانجیگری بوده است از چنین شیوه هایی به دفعات استفاده کرده است. بیانیه وزارت امور خارجه کره شمالی در آستانه دیدار روسای جمهوری چین و کره جنوبی و همچنین نشست سران پیمان شانگهای در وضعیتی که جنگ پیدا و پنهان روسیه با غرب به واسطه جنگ قفقاز جریان دارد، می تواند پیام متفاوت تری را در بطن خود نهفته داشته باشد. بحران هسته یی کره شمالی به عکس بحران های مشابه در خاورمیانه نشان داده است که دنباله یی از شرایط دوران جنگ سرد است و از منطق و موقعیت این شرایط بهره می برد. حضور چین و روسیه به همراه پیونگ یانگ در یک طرف میز مذاکره و در آن سو حضور امریکا، ژاپن و کره جنوبی، به خوبی تصویر شفاف و خط کشی شده این رقابت و بحران را در چارچوب منطق بلوک بندی های دوران جنگ سرد نشان می دهد. به همین دلیل بحران هسته یی شبه جزیره کره در گذشته و در آینده بیشترین تاثیر را از چینش های بین المللی و رقابت بین قدرت های رقیب در باشگاه قدرت های هژمون بین المللی برده و خواهد برد. البته این ادعای پیونگ یانگ که واشنگتن به قول های خود در زمینه خروج این کشور از لیست دولت های حامی تروریست و به تعهدات خویش در مقابل برچیدن تاسیسات هسته یی یونگ بیون عمل نکرده است نیز در جای خود می تواند دلیل مهمی برای این تصمیم کره شمالی تلقی شود ولی اساس موضوع در جای دیگری رقم می خورد. بحران هسته یی پیونگ یانگ یک بحران کاملاً کنترل شده و در چارچوب ضوابط رقابت های ژئوپولتیک در بازی بزرگ بین شرق و غرب است و تحرکات و تظاهرات آن هم به همین دلیل در چنین قالبی انجام می گیرد.
پس از جنگ بین روسیه و گرجستان در شامگاه هفت آگوست و تنش فزاینده یی که در روابط مسکو - واشنگتن ایجاد شده است هم اینک جهان با هیولای یک جنگ سرد تازه روبه رو است. هر دو طرف در طی چند هفته اخیر سعی کرده اند از تمام کارت های بازی خود در این نبرد آشکار و پنهان استفاده کنند تا جایی که سخنگویان رسمی دو طرف از قطع روابط در مناسبات کنونی بین پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و روسیه سخن می گویند. ناوگان نظامی روسیه در دریای سیاه و شبه جزیره کریمه در آماده باش کامل قرار گرفته است و کشتی های جنگی آن به سمت باتومی در اوستیای جنوبی و بندر سوخومی در جمهوری خودمختار آبخازیا در حال حرکت هستند. از آن سو نیز تاکنون 12 ناو جنگی ناتو از امریکا، بریتانیا، فرانسه، اسپانیا، لهستان و ترکیه در دریای سیاه تجمع کرده و از طنز داستان کمک های انسانی غرب نیز با ناوهای جنگی انجام می گیرد. این آرایش نیرو به وضوح نشان از یک موقعیت بحرانی در روابط بین روسیه و غرب می دهد که به همین جهت مسکو و واشنگتن نیز از کارت های خود در تمامی دورهای بازی استفاده می کنند. امضای سند استقرار 10 سامانه موشکی در راستای استقرار طرح سپر دفاع موشکی امریکا در لهستان، تحرک در نزدیکی دولت هوادار غرب اوکراین به محور اروپایی- امریکایی و درخواست های سریالی سران اروپایی و فراآتلانتیکی جهت تنبیه مسکو و حتی برقراری تحریماتی علیه این کشور نشان دهنده همین خصوصیت در شرایط فعلی است. روسیه به صورت آشکار و چین نیز طبق معمول سال های اخیر به طور پنهان در پشت سر مسکو مبادرت به استفاده از کارت های خود برای بقا و برخورداری از دست بالادر این بازی بزرگ کرده اند. بحران هسته یی کره شمالی دقیقاً در همین چارچوب باید مورد بررسی قرار گیرد و بیانیه جدید وزارت امور خارجه این کشور برای از سرگیری فعالیت های هسته یی خود در همین راستا صادر شده است. پیونگ یانگ تا به آن اندازه به روسیه و چین مدیون است که در وضعیت فعلی به سود مسکو وارد این پوکر بین المللی بشود. رهبران پیونگ یانگ طی سال های اخیر به درستی درک کرده اند که موجودیت آنان در بیش از نیم قرن گذشته و در طول چالش های خونین و پس از آن سیاسی، در سایه حمایت های مسکو- پکن بوده است. امروز دقیقاً همان روزی است که پیونگ یانگ می خواهد دین خویش را به مسکو را ادا کرده و در جنگ سرد جدیدی که شروع شده است تاثیر مثبتی در موازنه سازی به سود روسیه حداقل در شبه جزیره کره به جای بگذارد. تهدید پیونگ یانگ مبنی بر از سرگیری فعالیت های هسته یی خود می تواند برای سیاست خارجی امریکا و موقعیت فعلی جمهوریخواهان در آستانه رقابت های ریاست جمهوری امریکا نیز بسیار مهم و موقعیت ناخوشایندی ایجاد کند. به همین دلیل ایالات متحده به همان نسبت که در روابط خود با روسیه از کارت های برنده خویش استفاده می کند می بایست انتظار برخورد متقابل از سوی رقیب را هم داشته باشد، بحران هسته یی کره شمالی یکی از این کارت ها است که هم اینک از سوی روس ها روی میز بازی قرار گرفته شده است.