رایزنی گسترده هاشمی با علمای قم

گروه سیاسی: در روزهایی که برنامه سفرهای مسوولان کشور برای حل مناقشه هسته‌یی و چالش‌های منطقه به مراکز طرف مذاکره با ایران تنظیم شده است، «اکبر هاشمی‌رفسنجانی» در دیپلماسی متفاوتی قم را برای انجام مذاکرات خویش برگزید. هاشمی‌رفسنجانی در کسوت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، پنجشنبه و جمعه گذشته (19 و 20 بهمن) را در قم گذراند و با انجام دو سخنرانی در مدرسه عالی دارالشفا و امام خمینی(ره) و شرکت در دو همایش، عمده وقتش را به دیدار و گفت‌وگو با مراجع قم از طیف راست سنتی، راست میانه و اصلاح‌طلب اختصاص داد.

هاشمی‌رفسنجانی هرچند که هدف از سفرش را استفاده از تجربیات اساتید قم و تازه کردن دیدار با آنها عنوان کرد، اما محور دیدار وی ضرورت اتخاذ تدبیر در اوضاع بحرانی کنونی با همفکری علما و حفظ وحدت روحانیت بود. همان موضوعی که هاشمی در تمامی اظهاراتش طی چند ماه اخیر بر آن تاکید کرده است. علاوه بر این، عضو مجلس چهارم خبرگان رهبری، از اهمیت مجلس خبرگان سخن گفت وی این ساختار را چتر حفاظتی بر روی نظام دانست و گفت: «امروز داستان و شیوه کار ما برای تعیین رهبری روشن است و دستمان از نیروهای با صلاحیت نیز خالی نیست.» منتخب اول خبرگان رهبری از استان تهران در انتخابات 24 آذر، در اولین دوسالانه پژوهش برتر اسلامی، تاسیس ساختاری برای ولایت فقیه در نظام اسلامی را امری معقولانه دانست و تاکید کرد که پشتوانه مردمی مجلس خبرگان رهبری، ضمانت بقای این نهاد اساسی است. موضوع دیگری که هاشمی‌رفسنجانی بر آن صحه گذاشت اتخاذ سیاست خارجی معقول و تبدیل شدن به عنصر سرنوشت‌ساز در منطقه به واسطه از دست ندادن انسجام کشور به واسطه ضعف، گرانی، وعده‌های عمل نشده و طرد نیروهای ارزشی بود.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در کنار اعلام چنین مواضعی، عازم بیوت صافی گلپایگانی، صانعی، موسوی‌اردبیلی، نوری‌همدانی، مکارم شیرازی، جوادی آملی، شبیری زنجانی، فاضل لنکرانی و مشکینی شد و همچنین با بیت مرحوم میرزا جواد تبریزی هم دیدار کرد. مضاف بر این صبح جمعه نیز در محل اقامتش با مسعودی خمینی تولیت آستان حضرت معصومه و آیت‌الله امینی، کریمی و استاد ملاقات کرد. حسن ختام سفر هاشمی به قم که سومین سفر وی به این استان در سال جاری محسوب می‌شود، مذاکره با اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بود. او در حالی قدم به قم گذاشت که تنها چند ماه پیش سفرش به شهر قم برای شرکت در مراسم سالگرد راهپیمایی 15 خرداد نیمه تمام باقی ماند. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در خردادماه امسال، ناچار شد سخنرانی‌اش در تالار امام خمینی حرم حضرت معصومه را به دلیل اغتشاش تعدادی از حاضرین نیمه کاره رها کند و حتی فراتر از آن با صدور اطلاعیه‌یی مبنی بر گذشت از اغتشاش‌کنندگان، پرونده قم را مختومه کند. اما با گذشت فاصله زمانی چند ماهه ورق به نفع هاشمی‌رفسنجانی رئیس‌جمهور دوره سازندگی برگشته و او میهمان ویژه همایش‌های دو روز گذشته قم شده است. گذشته از این، در حالی که اخبار پراکنده‌یی مبنی بر کدورت مراجع قم از احمدی‌نژاد منتشر می‌شود، در خانه اکثریت علمای قم به روی هاشمی باز است. همایش دوسالانه پژوهش برتر حکومت اسلامی و سخنرانی در مدرسه عالی امام خمینی برنامه‌های رسمی نخستین روز سفر هاشمی‌رفسنجانی بود.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: باید بپذیریم در مورد بحث‌هایی نظیر امامت، احکام امامت و اختیارات و آثار آن در دیدگاه اسلام و واقعیت‌های آن خیلی کم کار کرده‌ایم، البته نمی‌خواهم در اینجا روحانیت و حوزه‌ها را سرزنش کنم، شاید این کم‌کاری به خاطر عدم تقاضاها در تاریخ بوده است. در زمانی که روحانیت و حوزه‌ها در پرداختن به این‌گونه مسائل در انزوا به سر می‌بردند، عمده کار آنها در حد مراجعات و پاسخ به سوالات بود. وی تصریح کرد: اصلاح و رفرم در جامعه ایرانی شاید زیاد اتفاق افتاده باشد اما در گذشته یک کار مبنایی که از اساس مساله را حل کند، انجام نشده است که این کار در انقلاب اسلامی اتفاق افتاد و قبل از آن هم بنده در جایی سراغ ندارم چنین اصلاح و رفرمی صورت گرفته باشد. امام خمینی(ره) وقتی بحث ولایت فقیه را در نجف آغاز کردند. ما در سخت‌ترین شرایط مبارزه قرار داشتیم. امام(ره) را در بحث ولایت فقیه باید پایه‌گذار و بنیانگذار این بحث بدانیم. هاشمی‌رفسنجانی با اشاره به محوریت مردم در حکومت اسلامی تاکید کرد اصل مردم هستند که اگر نیایند و ابراز رای نکنند این اصل الهی (ولایت فقیه) همین‌طور معطل می‌ماند. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، انتخاب منتخبینی برای تعیین ولی فقیه در حکومت اسلامی را امری معقول و اساسی خواند و گفت: رهبری مسئولیت همه امور کشور را به صورت مستقیم و غیرمستقیم برعهده دارد و فرمانش با قانون و عوامل اجرایی باید اجرا شود.

هاشمی‌رفسنجانی با اشاره به موضوع تجمیع سومین دوره انتخابات شوراها و چهارمین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری گفت: خیلی‌ها تعبیرشان این بود که با تجمیع این دو انتخابات، آرای مردم به خبرگان نیز افزایش نمی‌یابد اما دیدیم که آرای مردم به رغم اینکه تبلیغات بدی هم علیه برخی منتخبین و مجلس خبرگان صورت گرفت، در انتخابات خبرگان بیش از انتخابات شوراها بود. این نشان می‌دهد که مردم به خبرگان و ولی فقیه علاقه دارند. رهبری ایفای نقش کند. این ساختار یک چتر حفاظتی بر روی نظام است و اگر در شرایط حساس حاضر نباشند، معلوم نیست چه اختلافاتی در کشور برای کسب منصب رهبری ایجاد می‌شود. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، پشتوانه مردمی را ضمانت بقای مجلس خبرگان عنوان کرد و گفت: امروز برخی‌ها نظام ما را مسخره می‌کنند و می‌گویند حکومتشان، حکومت آخوندی است که البته متاسفانه به درستی از نظام و ساختار خود دفاع نکردیم و این موضوع هم در مظلومیت مانده است. وی افزود: (ولایت فقیه) یک نعمت الهی برای مدیریت بشر که منشاء آسمانی دارد و اصول آن نیز در قرآن مشخص شده است، این نعمت مهمترین سرمایه برای یک جامعه اسلامی مقبول و الگو است و اگر ما صلاحیت داشته باشیم و روحانیت نیز به خوبی وظایف خود را انجام دهد، امیدوارم آینده خوبی برای نظام اسلامی ما داشته باشم.

باید خود را برای دفاع آماده کنیم

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام همچنین در سمینار «عراق، چالش‌های امروز، بایدها و نبایدها»، ضمن اعلام احتمال حمله آمریکا به ایران گفت: «حمله به ایران آسان نیست و گران تمام می‌شود، اما دشمنان زخمی هستند و باید فرض را بر حمله بگذاریم و خود را آماده دفاع کنیم.»

به گزارش ایلنا وی افزود: «باید مشکلات عراق را ضرب در ده کرد تا آمریکا بتواند به ایران حمله کند البته ما هم باید خیلی مواظب باشیم و نباید دشمن را تحریک کنیم و او را کوچک بشماریم. ما منابع، شخصیت‌های مهم و دوستان خوبی در دنیا داریم و مردم ما هم همواره در صحنه حاضر هستند، باید با استفاده از روش‌های دیپلماتیک این مسائل را حل کنیم و نگذاریم کار به نقاط حساس بکشد. هاشمی‌رفسنجانی با اشاره به موضوع ربایش دیپلمات‌های ایرانی در عراق، این امر را یک رسوایی بزرگ برای دولت آمریکا خواند و گفت: «آمریکا با این اقدام خود می‌خواهد به ایران ضرب شست نشان دهد و به دنبال ایجاد جنگ روانی است.» رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به سوال یکی از حضار در این سمینار در مورد نقش شیعیان تندرو در حوادث عراق گفت: شیعیان افراطی در مسائل عراق بی‌نقش نیستند اما دشمنان ملت ایران هستند که در مساجد شیعه و حرم امامان بمب‌گذاری می‌کنند. وی همچنین به طرح خاورمیانه بزرگ اشاره کرد و گفت: «لقمه بزرگ این طرح ایران است.» هاشمی‌رفسنجانی در ادامه با اشاره به طرح دشمن در ایجاد اختلاف بین شیعیان و سنی‌ها گفت: «متاسفانه برخی کارهایی که افراطیون شیعه و سنی با شیوه‌های مسلحانه و غیرمسلحانه و گفتارهای خود انجام می‌دهند، بهانه را به دست آمریکایی‌ها داده است که به دنبال اختلاف بین شیعه و سنی باشند در حالی که همه ما مسلمان هستیم. از جاهلانه‌ترین کارهایی که امروز صورت می‌گیرد، توسعه اختلاف بین شیعه و سنی است. در این راستا هم ما باید خودمان را کنترل کنیم و هم برادران سنی خودشان را کنترل کنند.

دیدار با علما

بخش دوم برنامه سفر هاشمی به قم دیدار با علما بود، یکی از علمای منتخب رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام برای ملاقات نیز آیت‌الله صانعی بود.

به گزارش ایلنا آیت‌الله صانعی با بیان خاطراتی از روزهای حضور هاشمی‌رفسنجانی در قم به تشریح برنامه‌های حوزه علمیه پرداخت و گفت: «باید برای استقلال حوزه تلاش کرد.» این مرجع تقلید ضمن تجلیل از درایت، ایمان و شجاعت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: مقبولیت شما نزد افکار عمومی و بزرگان همه جناح‌ها وظیفه جناب‌ عالی را برای عبور نظام و کشور از شرایط حاد کنونی سنگین‌تر می‌کند. هاشمی‌رفسنجانی نیز آزادمنشی حوزه علمیه را بسیار مهم توصیف کرد و گفت: توجه به مسائل روز یکی از ملزومات تعمیق طرح مسائل در حوزه‌های علمیه است. آیت‌الله مشکینی نیز رای بالای هاشمی در چهارمین دوره انتخابات مجلس خبرگان را نشان از جایگاه وی نزد افکار عمومی دانست.

هاشمی‌رفسنجانی نیز ضمن تشریح مسائل داخلی و خارجی گفت: انتخابات اخیر مجلس خبرگان ثابت کرد که مردم به رغم تبلیغات مسموم دشمنان به اصول انقلاب اسلامی وفادار هستند. در این دیدار که «آیت‌الله امینی» دبیر مجلس خبرگان رهبری نیز حضور داشت، در خصوص اجلاس افتتاحیه این مجلس که اسفندماه در تهران برگزار می‌شود بحث و تبادل نظر شد. موسوی‌اردبیلی خواستار هوشیاری مسوولان و مردم در قبال توطئه‌های دشمنان شد و گفت: «جهان اسلام نیازمند تقویت مبانی و اصول وحدت‌بخش است و در این بین روحانیت فعال و آگاه می‌تواند پیشقدم در همگرایی و انسجام بین فرق و مذاهب اسلامی باشد.» هاشمی‌رفسنجانی نیز با اشاره به جنگ روانی دشمنان علیه جمهوری اسلامی ایران و بهانه‌تراشی‌های مختلف آنها علیه کشورمان گفت: مقابله با جنگ روانی دشمنان ابزار و ادبیات خاص خود را دارد و ما باید با هوشیاری و درایت با این موضوع مقابله کنیم. وی روحانیت را محور وحدت و انسجام جامعه ذکر کرد و گفت: در سایه اسلام و با حضور مراجع و بزرگان دین می‌توانیم آینده انقلاب را بیمه و دسیسه‌های دشمنان تفرقه‌افکن را خنثی کنیم.

سخنان مکارم شیرازی نیز در راستای اظهارات موسوی‌اردبیلی بود چنانچه وی نیز بر حس هوشیاری و درایت مسئولان نظام در برخورد با مسائل منطقه و بین‌المللی تاکید کرد و جایگاه روحانیت را در تبیین احکام اسلامی و فقه پویا موثر دانست. آیت‌الله شبیری زنجانی، نیز دیدار با هاشمی را فرصت مناسبی برای یادآوری خاطرات دوران مبارزه و آگاهی از مسائل روز مملکت ارزیابی کرد. جوادی آملی هم که عصر پنجشنبه به مدت یک ونیم ساعت با هاشمی دیدار کرد. با تاکید بر اسلامی‌تر کردن دانشگاه و استفاده از مبانی علمی و فقهی گفت: «دانشگاه و حوزه علمیه دو جایگاه برای پرورش استعدادهای علم و دانش هستند که در صورت هماهنگی بیشتر، عامل مهمی برای پیشرفت جامعه هستند.» هاشمی‌رفسنجانی در اولین روز از سفر دو روزه خود در استان قم با حضور در بیت آیت‌الله فاضل لنکرانی، در خصوص مسائل داخلی و خارجی کشور با وی به گفت‌وگو پرداخت. به گزارش «ایلنا» اکبر هاشمی‌رفسنجانی در این دیدار ضمن تشریح مهمترین مسائل داخلی و خارجی گفت: «وجود مراجع پشتوانه خوبی برای حضور موثر مردم در صحنه‌های مختلف است. اطمینان مردم به مراجع، پشتوانه محکمی برای مسوولان محسوب می‌شود.» بنابراین گزارش، در این دیدار، آیت‌الله فاضل لنکرانی نیز با اظهار رضایت از اوضاع حوزه علمیه قم گفت: بررسی مسائل برای طلبه‌های جوان در حال تصحیح و به روز شدن است. وی هاشمی‌رفسنجانی را از استوانه‌های نظام و انقلاب دانست و برای وی در مسوولیت خطیر ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام، آرزوی توفیقات بیشتر کرد.

آیت‌الله نوری همدانی نیز با اشاره به برخی تحریکات ضدشیعی و تلاش برای ایجاد اختلاف در جهان اسلام و منطقه گفت: «باید برای مقابله با این توطئه اقدام مشترکی انجام شود.» این مرجع تقلید با بیان مشکلات موجود در بانکداری اسلامی گفت: «باید در جهت اسلامی طرح کردن سیستم بانکی تلاش بیشتری کرد.» وی همچنین با اشاره به برخی کتب دانشگاهی گفت: «متاسفانه در کتب دانشگاهی مطالب ضدشیعی گنجانده شده است.» هاشمی‌رفسنجانی نیز در خصوص قانون بانکداری گفت: «اگر درست به قانون بانکداری اسلامی عمل کنیم، هیچ مشکلی نخواهیم داشت. امام(ره) این قانون را تایید کردند و بعد از آن در مجلس تصویب و به تایید شورای نگهبان نیز رسید. باید از نظرات مراجع عظام در این خصوص بهره برد تا مشکلی در اجرای قانون بانکداری نداشته باشیم.» وی در خصوص تلاش دشمنان برای ایجاد اختلاف بین شیعه و سنی گفت: «این اختلافات ریشه در یک فتنه سیاسی دارد که بیشتر به تضعیف جهان اسلام و مسلمانان در عرصه‌های جهانی و منطقه می‌اندیشد. اختلاف شیعه و سنی برای جهان اسلام بسیار خطرناک است و وظیفه همه علمای شیعه و سنی این است که در راه کم کردن این اختلافات تلاش کنند.» رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام همچنین در طول سفرش در بیت مرحوم آیت‌الله میرزا جواد تبریزی حاضر شد و با فرزندان آن مرجع تقلید دیدار و گفت‌وگو کرد. همچنین روز جمعه مسعودی خمینی، آیت‌الله امینی، کریمی و استاد نیز به محل اقامت هاشمی‌رفسنجانی آمدند و در زمینه نقش روحانیت و طرح توسعه حرم حضرت معصومه گفت‌وگو کردند.

ضعف داخلی، گرانی و حذف نیروهای ارزشی، عامل حذف انسجام

هاشمی پس از دیدارهایش، در نشست تخصصی «جهان اسلام و چالش‌های فراراه» در دفتر تبلیغات اسلامی، سیاست خارجی معقول و داشتن نیروی کارآمد را شرط پیشبرد کارها در مساله انرژی هسته‌یی عنوان کرد.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام با تاکید بر اینکه نباید به عنوان منطقه‌یی از جهان اسلام، منفعل باشیم، گفت: «مهندسی سیاسی تحولات ضروری است. این مهندسی می‌تواند به شناخت بیشتر ما از جایگاه خود در جهان و منطقه بینجامد.» وی خاطرنشان کرد: «ما در صورتی می‌توانیم به عنوان عنصر سرنوشت‌ساز در منطقه حضور داشته باشیم که در داخل خود، مطمئن بوده و با ضعف و گرانی و نارضایتی مردم و وعده‌های عمل نشده و طرد نیروهای ارزشی، انسجام خود را از دست ندهیم.» هاشمی بر حق مسلم ایران در دستیابی به انرژی هسته‌یی تاکید کرد و افزود: «دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌یی و موفقیت در این عرصه، نیاز به روابط صحیح خارجی و یکدلی دارد؛ اینهایی که اکنون جبهه مقابل ما هستند، در دوران پس از جنگ تحمیلی روابط صحیحی را با ما برقرار کرده و با کمک آنها توانستیم کشور را بازسازی کنیم.» وی در ادامه سخنان خود، بروز مکتب‌های جدید را از جمله تحولات فکری دنیا دانست و گفت: «در دنیا گروه‌های القاعده که همان وهابیون قدیم هستند، ظهور کرده و کار را به جایی رساندند که ساختمان‌های بزرگ را به لرزه در آورده و موج بزرگی را پدید آورده‌اند، پس از افغانستان که محل ظهور این گروه بود، عراق مکانی برای خلق و جذب این گروه‌ها شد؛ به موازات این در آمریکا جریانات تندروی مذهبی که بوش نمونه‌یی از آن است، به طور خطرناکی بروز و حتی در دولت آن نفوذ کرده‌اند.» به گزارش ایسنا هاشمی‌رفسنجانی وجود اعتقادات واهی در خصوص نسل امام زمان(عج) را محکوم کرد و افزود: «این‌گونه تفکرات که عامل اصلی آن، وهابیون هستند، احتیاج به مهندسی داشته و عالمان و متفکران باید برای مقابله با آن برنامه‌ریزی کنند.»

هاشمی‌رفسنجانی اینچنین دو روز بسیار پرکاری را پشت سر گذاشت و جمعه بعدازظهر به تهران بازگشت. هم‌اکنون باید به انتظار تاثیرات سفر وی به قم در عرصه داخل و خارج بود و دید که دیپلماسی متفاوت هاشمی به چه نتیجه‌یی ختم می‌شود.