نسیمى ملایم در روابط آمریکا و لیبى

«بعد از گذشت بیش از۵۰ سال حاکمیت روابط دیپلماتیک سرد و یخى بین آمریکا و لیبى، وزیر امور خارجه آمریکا طى روزهاى گذشته وارد این کشور آفریقاى شمالى شد، سفرى که مى توان آن را قبل از هرچیز، لحظه اى تاریخى در روابط دو کشور دانست.»
به گزارش ایسنا دویچه وله در گزارشى با اشاره به روابط لیبى و آمریکا و دیدار کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا از این کشور، این دیدار را نقطه عطفى در روابط این دو کشور خوانده است. طبق گزارش دویچه وله، آخرین وزیر امور خارجه آمریکا که قبل از دیدار رایس از لیبى بازدید کرد، جان فاستر دالس نام داشت. در آن زمان پادشاه ادریس هنوز حاکمیت لیبى را در دست داشت و روابط واشنگتن و طرابلس عادى و به نفع دو کشور در جریان بود. البته روابط حسنه لیبى و آمریکا در آن زمان با توجه به مراقبت و نگهدارى آمریکا از پایگاه هاى نظامى موجود در لیبى قابل توجیه است. علاوه بر این اکتشاف نفت خام در پایان دهه ۱۹۵۰ در لیبى نیز دلیل دیگر فشردگى و اهمیت روابط لیبى وآمریکا در آن زمان بود. حکومت پادشاه ادریس در سال ۱۹۶۹ فرو پاشید و معمر القذافى، رهبر انقلابى لیبى روابط دو جانبه لیبى و آمریکا را به چالش کشید و وارد دورتازه اى کرد. یکسال بعد از کودتاى معمرالقذافى، ارتش آمریکا، لیبى را ترک کرد و این مساله نقطه آغازین حاکمیت روابط سرد بین دو کشور بود. البته انتقادات دو طرفه نیز منجر به سردى بیشتر روابط طرفین شد.
از جمله رونالد ریگان، رئیس جمهور اسبق آمریکا، قذافى را «سگ هار» خواند و این کشور را در لیست کشورهایى که از تروریسم بین المللى حمایت مى کنند، قرار داد. علاوه بر این آمریکا، لیبى را مسئول حمله به یک رستوران در برلین در سال ۱۹۸۶ دانست. سربازان آمریکایى اکثر افرادى بودند که به این مکان رفت و آمد مى کردند. علاوه بر آن لیبى دو سال و نیم بعد به عنوان مسئول حمله به هواپیماى پان آمریکن برفراز لاکربى که در آن ۲۵۹ مسافر حضور داشتند، شناخته شد. اغلب مسافران این هواپیما نیز شهروندان آمریکا بودند. آمریکا بعد از حمله اى که به رستوران برلین صورت گرفت، بسیار تلاش کرد که این اقدام را از طریق عملیات نظامى علیه قذافى جبران کند. این کشور اقدام به تحریم گسترده طرابلس بعد از حادثه لاکربى نمود، تحریم هایى که از سوى کشورهاى اروپایى نیز مورد حمایت قرار گرفت. این گزارش مى افزاید: عملیات انتقال و تحویل مظنونان به عملیات تروریستى توسط لیبى به آمریکا را که پیش از این آمریکا بسیار درخواست آن را داده بود، مى توانیم شروع تغییر در روابط لیبى وآمریکا بدانیم. طبق این گزارش تلاش هاى اصلى و چشم گیرآمریکا براى تغییر روابط با لیبى بعد از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ به وجود آمد. در آن دوران لیبى از تمام تلاش هاى خود براى تولید سلاح هاى کشتار جمعى صرف نظر کرد و از آن زمان به بعد آمریکا و اروپا با آغوش باز از لیبى در بروکسل و پاریس استقبال کرده و با چاپلوسى به تملق ناگهانى و آشکار از معمر القذافى پرداختند.
دوستى آمریکا و لیبى پس از ۵۵ سال
سایت دیپلماسى ایران نیز در تحلیلى در این باره آورده است که، کاندوالیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا سفر ۸ ساعته خود به لیبى را در حالى به انجام رساند که پایان دورانش در وزارت امور خارجه اش با گرم شدن روابط طرابلس واشنگتن پس از پنجاه و پنج سال همزمان شده است. قذافى در هنگام استقبال از رایس، لباس سفید بلندى به تن داشت و کلاه بومى دبوس، که سمبل آفریقا است را نیز بر سر گذاشته بود. وى همچنین شال بلندى به دوش انداخته بود که بر آن نقشه قاره آفریقا حکاکى شده بود. دیدار قذافى با رایس به اندازه اى صمیمانه بود که قذافى وى را لیزا صدا مى کرد. رایس در این دیدار سلام گرم رئیس جمهورى آمریکا را به اطلاع قذافى رساند و گفتگوهاى خود را با گردبادهایى که به تازگى آمریکا را در نوردیده آغاز کرد و پس از آن از مهمان نوازى طرف هاى لیبى خود قدردانى کرد. سپس رایس مذاکرات مفصلى را درباره نفت، تروریسم، ایران و فعالیت هاى هسته اى آن و آموزش و پرورش با رهبر لیبى انجام داد. قذافى چند روز قبل از سفر وزیر امور خارجه آمریکا به لیبى گفته بود، آمریکا نه دوست ما است و نه دشمن ما. اما به مصلحت ما نیست که به مخالفتمان با ایالات متحده ادامه دهیم اما در عین حال هم نمى خواهیم در برابر آمریکایى ها زانو بزنیم.
رایس قبل از آن به شلغم گفته بود، انتخاب هاى استراتژیک باعث مى شود، آمریکا به کشورهایى که قرار نیست تا ابد دشمن باشد، نزدیک شود. رایس همچنین خبر از انتخاب سفیر جدید آمریکا در طرابلس داد و گفت: «بسیار مهم است که ما باب گفتگوها را با لیبى باز کردیم. اما باید درباره حقوق بشر نیز با مقامهاى ارشد این کشور گفتگو کنیم.» وى همچنین به فتحى الجهمى منتقد دولت لیبى که در سال ۲۰۰۴ به حبس محکوم شد اشاره کرد و تاکید کرد، آزادى بیان و رعایت اصول حقوق بشر باید به هر نحوى شده، رعایت شود. شلغم نیز در پاسخ به اظهارات رایس گفت: «لیبى به امور ملتش اهمیت مى دهد و نیازى نیست درباره حقوق بشرى که از اساس با قوانین کشورمان مغایرت دارد، بحث و گفتگو کنیم. الجهمى نیز در یک دادگاه عادلانه محکوم شد و اکنون در یک بیمارستان ویژه دوره درمان خود را مى گذراند.» شلغم در ادامه تاکید کرد، دوران رویارویى لیبى و آمریکا به پایان رسیده است و دو کشور همان طور که دنیا تغییر کرده، تغییر کرده اند. گرچه اختلاف نظرهایى میان ما و آمریکا وجود دارد که البته تهدیدى براى روابط ما با یکدیگر محسوب نمى شود.
او همچنین گفت: «در گفتگوهایمان درباره موضوعات عراق و فلسطین، روابط آمریکا با سوریه، اهمیت نقش سوریه در دنیاى عرب، وضعیت فعلى لبنان، دگرگونى هاى منطقه اى به طور مفصل گفتگو کردیم.» در همین حال وزیر امور خارجه آمریکا خبر از امضاى تفاهمنامه نظامى میان واشنگتن با طرابلس داد و بدون ارائه توضیحات بیشترى گفت: «دو کشور در زمینه مبارزه با تروریسم و همکارى در جلوگیرى از رفتن افراد شورشى و تروریست به عراق با یکدیگر به تفاهم رسیده اند.» رایس قبل از رسیدن به لیبى در هواپیما به خبرنگاران همراهش گفته بود، این سفر سفرى بسیار مهم است. یک لحظه تاریخى که با صراحت بگویم که به هیچ وجه گمان نمى کردم روزى آن را انجام دهم. این سفر آغاز کار است و هنوز کارهاى بسیارى باقى مانده که براى عادى شدن روابطمان با طرابلس باید انجام دهیم. سفر رایس به لیبى با انتقادهاى تندى در درون ایالات متحده مواجه شده است. بسیارى از مقام هاى آمریکایى لیبى را متهم مى کنند که غرامت حادثه دیدگان هواپیماربایى لاکربى را هنوز به طور کامل نپرداخته است. سازمان هاى حقوق بشرى نیز به دلیل نقض آشکار قوانین حقوق بشر توسط نظام حاکم بر لیبى از رایس براى سفرش به طرابلس انتقاد کرده اند. شکرى غانم، رئیس شرکت ملى نفت لیبى نیز گفت: «سفر رایس به طرابلس نشان از عادى شدن کامل روابط میان لیبى با آمریکا دارد و نشان داد نفت در گسترش روابط اقتصادى دو جانبه تا چه اندازه اهمیت دارد.»