روسها باز هم باج‌خواهی

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

سرنوشت توافقات ایران و روسیه در خصوص جدول زمانی برای تکمیل و راه‌اندازی نیروگاه اتمی بوشهر بر اثر بهانه‌جوئی‌های طرف روسی در هاله‌ای از ابهام گرفته است.

پیش از این قرار بود طرف روسی طی روزهای اخیر سوخت هسته‌ای مورد نیاز جهت راه‌اندازی نیروگاه بوشهر را به ایران منتقل کند و طی چند ماه آینده نیز راه‌اندازی نیروگاه اتمی به نتیجه برسد. طرف روسی ادعا کرده است که هنوز مبالغ مورد نظر به حساب شرکت «اتم استردی اکسپورت» پرداخت نشده اما واقعیت چیز دیگری است. با اینکه جمهوری ‌اسلامی ایران مطابق توافقات فیمابین، به تعهدات مالی خود عمل کرده است لکن طرف روسی مرتباً بهانه‌جوئی می‌کند و خواستار آنست که بعلت تغییر نحوه پرداخت ارزی ایران از دلار به یورو، توافقنامه جدیدی بین طرفین به امضا برسد که همین امر مستلزم صرف وقت بیشتر و در واقع فرصتی برای دفع‌الوقت توسط طرف روسی است.

اگر چه 97درصد کار ساخت نیروگاه بوشهر به انجام رسیده است، اما اگر طرف روسی به تعهد خود عمل نکند و سوخت هسته‌ای مورد نیاز را تأمین ننماید، در میدان عمل نمی‌توان از این نیروگاه بهره‌برداری نمود.

وزیر امور خارجه کشورمان در این زمینه تصریح می‌کند که پرداخت‌های جمهوری‌ اسلامی ایران حتی از میزان توافق شده هم جلوتر است بنابر این هیچگونه مشکل مالی میان ایران و روسیه در خصوص تکمیل نیروگاه بوشهر وجود ندارد. وی افزود: ما امیدواریم که روسیه بر اساس تعهدات خود بطور جدی به آخرین نکته فنی بپردازد و سیستم سرد کننده‌ها را نهائی کند.

با این همه، طرف روسیه در خلال مذاکرات مسکو نکات تازه‌ای را مطرح کرده و خواسته‌های جدیدی دارد. بر اساس مذکرات هیئت ایرانی طرف روسی اعلام داشته است که پول کافی برای اتمام کار را در اختیار ندارد و درخواست پول بیشتر و پرداخت مالی زودتر از موعد مقرر را مطرح می‌کند.

البته روشن است که این هم یک بهانه است ولی ایران برای اثبات حسن‌نیت خود و همچنین به منظور حذف چنین بهانه‌ای، آمادگی خود را برای پرداخت بیشتر و حتی زودتر از موعد مقرر اعلام داشته است لکن روسها هم بایستی برنامه‌ای مدون و شفاف برای راه‌اندازی نیروگاه تا شهریور 1386 ارائه کنند و به تعهدات خود برای ارسال سوخت به نیروگاه در ماه جاری عمل نمایند.

«سرگئی نوویکف» سخنگوی آژانس انرژی هسته‌ای روسیه ادعا می‌کند که تأخیر در تحول سوخت نیروگاه بوشهر بعلت اختلافاتی مالی بوجود آمده و ممکن است در برنامه راه اندازی نیروگاه بوشهر اثر بگذارد ولی شواهد و قرائن موجود نشان می‌دهند که مسکو با این رفتار دوگانه‌اش در واقع از یکطرف خود را با روند عملکرد 1+5 هماهنگ می‌کند و از طرف دیگر بعنوان مجری طرح راه اندازی نیروگاه بوشهر، چنین وانمود می‌سازد که گویا از تعهداتش تخطی نکرده و اگر مشکلی وجود دارد، مسئولیت آن متوجه طرف ایرانی است که گویا پرداخت‌های لازم را انجام نداده است. با وجود این، مذاکرات مسکو تکلیف همه چیز را روشن کرد و طرف روسی با درخواست پرداخت بیشتر و حتی زودتر از موعد مقرر نشان داد که نه تنها اهداف سیاسی خاصی را دنبال می‌کند بلکه حتی درصدد سوءاستفاده‌های مالی از همین موقعیت است که منافع مالی بیش از میزان مقرر را برای خود تضمین کند. در این زمینه نکات مهمی به ذهن می‌آید که نباید از کنار آنها به سادگی گذشت و از آنها غافل شد.

1- این پدیده یکبار دیگر نشان می‌دهد که مواضع مسکو هم در چنین مقولاتی بویژه هر چه به زمان مقرر برای بهره‌برداری از نیروگاه اتمی بوشهر نزدیکتر می‌شویم، تدریجاً رنگ می‌بازد و چندان قابل اعتماد نیست. مسکو در زمان امضای قرارداد مدعی شده بود که تحت تأثیر هیچ فشاری قرار نخواهد گرفت و با استحکام رأی، به تعهدات خود عمل خواهد کرد، لکن در میدان عمل شاهد اجرای بدون قید و شرط تعهدات مسکو نبوده‌ایم. همین امر نشان دهنده آنست که مسکو شریک قابل اعتمادی برای فعالیت‌های هسته‌ای ما نیست.

2- رفتار اخیر مسکو در قبال نیروگاه اتمی بوشهر در عرف دیپلماسی معنی خاصی را در ذهن‌ها تداعی می‌کند که به آن «باج‌خواهی» می‌گویند.  

این رفتار قابل اعتمادی برای یک شریک مدعی همکاری همه جانبه نیست و بما هشدار می‌دهد که دستکم از این پس در تنظیم قراردادهای جدید با مسکو این مسئله را مد نظر قرار دهیم و مطمئن باشیم که تعهدات مسکو، تاریخ مصرف معینی دارد و حتی امضای قرارداد هم بدان معنی نیست که مسکو تا پایان کار، پایبند تعهداتش خواهد ماند.

3- هیئت ایرانی برای پایان دادن به این پرونده و یکسره شدن تکلیف نیروگاه اتمی بوشهر اعلام آمادگی کرده است که در خصوص پرداخت بیشتر و زودتر از موعد، تصمیم‌گیری و اقدام کند ولی این نکته بویژه با در نظر گرفتن پیشنهاد مسکو برای احداث نیروگاههای اتمی دیگر برای ایران بایستی مد نظر قرار گیرد که مسکو ابتدا پیشنهادات ظاهراً پرجاذبه‌ای را مطرح می‌کند لکن در قدمهای بعدی باج‌خواهی کرده و ما را در مقابل عمل انجام شده قرار می‌دهد و باعث می‌شود که یک طرح اتمی به چند برابر قیمت پیشنهادی اولیه تمام شود و در عین حال باز هم تضمینی وجود ندارد که اساساً بع بهره‌برداری برسد چون روسها ثابت کرده‌اند که به انجام تعهدات خود پایبند نیستند.

4- روسها قبلاً نیز در اجرای همین قرار داد. مرتکب خلف وعده و باج‌خواهی شده بودند. این اولین بار نیست که در زمینه قرارداد نیروگاه اتمی بوشهر با تعلل روسها مواجه می‌شویم.اصرار روسها بر باز گرداندن پس‌ماندهای سوخت نیروگاه بوشهر، خواسته‌ای بر خلاف صریح قرار داد اولیه بود ولی آنها با توجه به شرایط خاصی که برای پرونده اتمی ایران پیش آمد فرصت‌طلبی کرده و برای تحمیل این خواسته غیرقانونی خود پافشاری نمودند. اکنون باز هم مسکو باج‌خواهی می‌کند تا علاوه بر سودجوئی‌های مادی، امتیازاتی را نیز از طرفهای آمریکائی و اروپائی دریافت کند. اما چنان امتیازاتی هر چه باشد، قطعاً آنقدر ارزش ندارد که در جهان چنین تلقی واحدی ایجاد شود که روسها قابل اعتماد نیستند و در فرصتهای مناسبی، باج‌خواهی می‌کنند!