آرزوهای شهری و افق آینده

غلامحسین کرباسچی

سال‌های میانی دهه 70 بود و تهران رکودی را که سالیان دراز بر دوش داشت، آرام آرام فراموش می‌کرد. دیگر نه از جنگ خبری بود و نه از آن‌ نظریاتی که توسعه تهران و رسیدگی به پایتخت جمهوری اسلامی ایران را مغایر با هرگونه عدالت‌طلبی و آرمان‌های انقلاب اسلامی می‌دانستند. تهران برخاسته از رکود در مسیر پیش رونده خود هر روزه نیازی جدید و بنیادین را طلب می‌کرد که غفلت از آن در هر لحظه می‌توانست و می‌تواند تبعات وخیمی داشته باشد و لطمات جبران‌ناپذیری را وارد کند. وضعیت بد اقتصادی، منابع محدود درآمدی، نازیبایی بصری حاکم بر شهر، فقدان زیرساخت‌های مدرن شهری و از همه مهمتر نظام رفت و شد و ترافیکی که پیش‌بینی‌پذیر بود باید در صدر فهرست معضلات سال‌های بعد قرار می‌گرفت، چنانچه گرفت. برهمین اساس اولویت‌هایی برای مدیریت شهری تعریف شد که اولویت اصلی چاره‌اندیشی را ترافیک سال‌های آینده شهر تهران بود. تونل رسالت از جمله ماحصل چنین تدابیری است.

بخشی از 500 کیلومتر شبکه معابر لازم پایتخت که باید ساخته می‌شد تا بزرگراه شهید همت به سرنوشت امروزین دچار نشود. تونل رسالت که شامگاه دیروز پس از گذشت بیش از 100 ماه افتتاح شد یکی از پرحاشیه‌ترین مسیرهای ارتباطی ساخته شده در تهران به شمار می‌آید که چرایی این موضوع به خودی خود قابل تامل و بحثی جداگانه را طلب می‌کند. اما آنچه به بهانه افتتاح تونل قابل بررسی است ضرورت پرهیز از اغراق در بیان تاثیراتی است که از رهگذر افتتاح تونل رسالت توقع برده می‌شود. و همچنین علت‌یابی شعف فزاینده‌ای که تبلیغات گسترده رسانه‌ای به آن ‌دامن زده است از جمله این که تونل رسالت با تونل مانش و موارد مشابه قیاس می‌شود. به واقع آنچه در این روزها و از قبیل افتتاح تونل رسالت نمایان گشته تحقق ‌«آرزوهای کوچک» در کلانشهر تهران است. جغرافیای جمعیتی بزرگی که شاهد بهره‌برداری از یک تونل عادی با تکنولوژی پیشرفته قرن بیست و یکمی است. این نکته التبه به معنای نادیده انگاشتن ویژگی‌های فنی تونل رسالت و تاثیرات آن بر شبکه معابر تهران به خصوص بزرگراه همت نیست که نکته در جای دیگر است. و آن اینکه با تمام احترام و ارج‌گذاری به تلاش دست‌اندرکاران کنونی فرجام‌رسانی تونل شعف بی‌حد و حصر ناشی از افتتاح تونل مزبور در واقع باعث محدود شدن افق‌های دید است. آنجا که تونل‌های عظیم‌تر، چه از باب وسعت و چه ویژگی‌های فنی، در کمتر از سه سال به بهره‌برداری می‌رسند در اینجا ـ تهران پایتخت یک کشور 70 میلیونی ـ با شش سال تاخیر موجی از رضایت و تقدیر راه بهمراه می‌اندازد. افراط در این امر اجازه نمی‌دهد بیندیشیم این تاخیر از چه روی صورت گرفته و چه کسی یا کسانی باید پاسخگویی اتلاف سرمایه‌هایی باشند که در اثر تاخیر بر شانه‌های شهر و شهروندان سنگینی نموده است.

براساس قرارداد منعقده شده در سال 1375 تونل رسالت می‌بایست در ظرف حداکثر 36 ماه و با هزینه‌ای بالغ بر 13 میلیارد تومان به بهره‌برداری می‌رسید. حال آنکه آنچه دیروز اعلام شد بهره‌برداری پس از گذشت 110ماه و هزینه کرد بیش از 60 میلیارد تومان بوده است. بنابراین بر این گمانم که می‌بایست تفکر علمی و روزآمد را وارد عرصه مدیریت شهر کرد، درها را به سوی بخش خصوصی نخبه گشود و از کسانی یاری گرفت که برای تهران فکر کنند. شاید در این صورت به خود ایمان بیاوریم و ارزش هر پروژه عمرانی را براساس ارزش واقعی آن سنجش کنیم. عیار ما وجدان ما باشد. اما به هر رو همزمان با بهره‌برداری تونل رسالت  باید قدردان زحماتی باشیم که تونل رسالت محصول آن است از جمله شهردار محترم تهران جناب آقای قالیباف، مشاوران، مهندسان و مدیریتی که در اواخر سال 1375 پس از صدها ساعت کار علمی طرح احداث مسیر عادی را با اطمینان به توانمندهای داخلی و همچنین در نظر داشتن منافع شهروندان به طرح احداث یک تونل درون شهری با عنوان «تونل رسالت» ‌تبدیل کردند که در آن زمان بیش از 70 میلیارد تومان صرفه‌جویی از محل حق تملک به همراه داشت. با همه اینها به پاسداشت قابلیت‌های فنی و مهندسی باز باید تاکید کرد، ‌تونل رسالت با تمام ویژگی‌هایش پروژه عمرانی متعارفی است که ظرفیت تکنولوژیک و فنی نظام مهندسی کشور قدرت ایجاد پروژه‌های بالاتر، پیچیده‌تر و مهم‌تر از آن را در پنجه تدبیر علمی خوش نهفته دارد این نه اعتقاد امروزین که بازمانده از اسفندماه سال 1377 است. هنگامی که به همراه مهندس ابوالقاسم آشوری (معاون فنی شهردار) و دکتر حجت (مدیر پروژه) از میدان آفریقا وارد تونل شده و پس از بازدید از سوی دیگر تونل در دره گنجوی خارج شدیم.