اوکراین، کانون بعدى نزاع روس‌ها

مهین‌السادات صمدى
با نقشى که دولت اوکراین در جنگ گرجستان ایفا کرد غرب امروز به طور جدى نگران موقعیت آینده دولت یوشچنکو است. کى یف تنها طرفى بود که در بازى نظامى ساکاشویلى با روس ها جانب تفلیس را گرفت. براى روس ها که نزدیک ۴ سال است با دولت غربگراى اوکراین در نزاع هستند این حرکت اوکراین در حکم اعلام جنگ بود. لذا ناظران معتقدند که روس ها به محض فراغت از بحران گرجستان به سراغ کى یف خواهند رفت.
براى مسکو تنبیه دولت یوشچنکو چندان دشوار نیست. کافى است روس ها شاهرگهاى وابستگى اقتصادى این جمهورى را قطع کنند یا اپوزیسیون اوکراین را که در حزب قدرتمندى به نام مناطق جمع شده اند را براى براندازى دولت شکننده نارنجى ها به صحنه آورد.
همین وضع متلاطم دولت اوکراین باعث شد که امریکا دیک چنى را راهى کى یف کند. دولت بوش اکنون تلاش مى کند با وارد کردن اوکراین به ناتو یا سازمان هاى اروپایى چتر ایمنى براى این کشور ایجاد کند اما واقعیت این است که اروپایى ها بر سر بستن چنین پیمانى با اوکراین دچار اختلاف نظر شده اند.
مسئله اوکراین نیز همانند داستان ناگوار گرجستان اکنون نوعى دو دستگى در غرب ایجاد کرده است. از میان کشورهاى غربى اکنون لهستان، جمهورى چک ، کشورهاى حوزه بالتیک، انگلیس و سوئد از اوکراین که خواستار تعهد هر چه بیشتر براى پیوستن خود به اتحادیه اروپاست حمایت مى کننداما آلمان، اتریش و کشورهاى حوزه بنلوکس (هلند، بلژیک و لوکزامبورگ) نمى خواهند تحت تأثیر احساسات دروازه پیوستن اوکراین را به اتحادیه اروپا بگشایند. روشن است که این اختلاف و شکاف در اردوگاه غرب ریشه در واهمه اروپایى ها از تکرار تجربه خونین گرجستان و واکنش بعدى روسیه دارد.
نشست نمایندگان بیست و هفت کشور عضو اتحادیه اروپا در بروکسل در این باره به بن بست رسید. رئیس جمهور فرانسه که ریاست دوره اى اتحادیه اروپا را برعهده دارد مأموریت یافت براى یافتن تفاهم تا نیمه سپتامبر با اوکراینى ها دیدار کند. گفته مى شود فرانسه این پیام را داده که اوکراینى ها تأثیر بحران گرجستان را بر موضع اروپایى ها بیش از اندازه در نظر بگیرند.
نیکلا سارکوزى که مخالف سرسخت پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپاست دیدگاهى محتاطانه به پیوستن اوکراین به این اتحادیه دارد. آلمان و فرانسه بر این اساس در نشست جنجالى بخارست نیز با پیوستن اوکراین و گرجستان به ناتو مخالفت کردند. ریاست دوره اى اتحادیه اروپا با پیشنهاد توافقنامه همکارى کشورهاى مردد همچون هلند همصدا است. هلندى ها روى مواضع خود براى مخالفت با گسترش اتحادیه اروپا به دنبال رأى منفى به قانون اساسى اروپا در سال دو هزار و پنج باقى مانده اند. در هر صورت هرگونه توافقنامه همکارى باید به تصویب بیست و هفت کشور عضو اتحادیه اروپا برسد. توافقنامه همکارى پیشنهادى به اوکراین که راه را براى توسعه تدریجى در روابط میان اتحادیه اروپا و اوکراین باز مى کند مشابه با دستورالعملى است که در سال ۱۹۶۳ به آنکارا پیشنهاد شد. این توافقنامه همچنین یادآور مى شود که اوکراین کشورى اروپایى با تاریخ مشترک با کشورهاى اتحادیه اروپاست. اوکراینى ها تمایل دارند به این متن عبارت «هویت مشترک» افزوده شود. اما مخالفان پیوستن سریع اوکراین به اتحادیه اروپا از این که این کشور به عنوان کشورى اروپایى ارزیابى شود مخالف اند.
بدون تردید هر گونه تصمیم درباره پیوستن اوکراین به ناتو یا سازمان هاى اروپایى فقط پس از حل منازعه گرجستان رقم خواهد خورد در واقع این مسئله نیز جزوى از پرونده مناقشات غرب و روسیه است که رقابت هاى این دو قدرت آینده آن را روشن خواهد کرد.