آیا روسیه جلوی تحریم‌های بیشتر علیه ایران را می‌گیرد؟

ری تکیه ـ متخصص امور ایران در شورای روابط خارجی آمریکا
ترجمه: کاوه شجاعی
این دیگر به یکی از رسم های همیشگی هر پاییز تبدیل شده است؛ هر سپتامبر، دولت بوش با قطعنامه تحریمی تازه ای علیه ایران به سازمان ملل باز می گردد و آن را تصویب می کند. با این حال، امسال کمی اوضاع فرق می کند؛ سربازان روس هنوز کاملااز خاک گرجستان، متحد کاخ سفید، خارج نشده اند و روابط کرملین و غرب به اندازه چند سال اخیر گرم به نظر نمی رسد. در این میان خیلی از ناظران به این نتیجه رسیده اند که ماجرای اخیر هرگونه احتمال همکاری میان روسیه و ایالات متحده را بر سر برنامه اتمی ایران به شدت کاهش داده است. از دید من این تحلیل آنقدرها هم منطقی نیست.حمله روسیه به گرجستان باعث هیچ تغییر قابل توجهی در سیاست های مربوط به ایران نمی شود. دیمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه، به صراحت اعلام کرده که با وجود لحن تند مقامات مسکو و واشنگتن علیه یکدیگر، روسیه از تلاش ها برای مقابله با بلندپروازی های اتمی ایران حمایت می کند.
دلیل اصلی اتخاذ چنین تصمیمی این است که هم تهران و هم مسکو از سیاست کنونی آمریکا - اتحادیه اروپا در تصویب قطعنامه های <تقریبا نمادین> تحریم در سازمان ملل علیه ایران راضی هستند. مسکو اعتقاد دارد تا زمانی که روند دیپلماتیک ادامه پیدا کند آمریکا نمی تواند به حمله به ایران - که خاورمیانه را به بی ثباتی می کشاند - فکر کند. در تهران هم دولت کم کم خود را با سیاست های تحریمی وفق می دهد، به خصوص اینکه افزایش بهای نفت تاثیر این مجازات های اقتصادی را تقریبا خنثی می کند.
بدون شک تهران خوشحال می شود که روسیه قطعنامه های تحریم سازمان ملل را وتو کند، اما به نظر می رسد آنها از روند کنونی هم راضی به نظر می رسند؛ یعنی روسیه از قوت قطعنامه های تحریم کم می کند و همزمان روابط تجاری اش را با تهران عمق می بخشد. مسکو از 3 قطعنامه قبلی شورای امنیت علیه ایران حمایت کرده است، اما حضور دیپلماتیک اش را در تهران گسترش داده و قراردادهای پرسودی را با آنها امضا کرده است. روس ها از تهران به خاطر روند کنونی در پرونده اتمی انتقاد می کنند، اما همزمان در ساخت نیروگاه اتمی بوشهر، بخش حیاتی صنعت هسته ای ایران، به آنها کمک فنی می رسانند.
روسیه بدون شک از تنش میان ایران و ایالات متحده خرسند است؛ نه فقط به این خاطر که این ماجرا بازارهای جهانی نفت را بی ثبات می کند - و قیمت را بالاتر می برد - بلکه به این دلیل که شدت یافتن درگیری ها و تحریم ها باعث می شود اروپایی ها نتوانند به منابع سرشار گاز طبیعی ایران دسترسی داشته باشند و همچنان در این زمینه به مسکو وابسته باشند. در این میان ایران روابط اقتصادی اش را با قدرت های کلیدی آسیایی گسترش می دهد و بیشتر از گذشته - در حوزه های تجارت و سرمایه گذاری - به روسیه و چین متکی می شود. روسیه از این تغییر مسیر آرام ایران به سمت شرق بسیار سود می برد.
اینها به آن معنا نیست که ایران از درگیری اخیر میان روسیه و گرجستان سود نبرده است. ماجرای اخیر در حوزه های دیگری به نفع تهران تمام شده است. ایران از بحران گرجستان به عنوان درسی هشدارآمیز برای کشورهای حاشیه خلیج فارس استفاده می کند. ایرانی ها به اعراب می گویند ببینید گرجستان چطور روی حمایتی که آمریکا قول داده بود حساب کرد و چه بهای سنگینی پرداخت؟ شیخ های خلیج فارس حساب زیادی روی حمایت های امنیتی آمریکا باز کرده اند و ماجرای اخیر باعث شده آنها به این نتیجه برسند که عاقلانه تر آن است با همسایه قدرتمند و پرجمعیت شان - ایران - مدارا کنند یا حتی به توافق برسند.
در اجلاس اخیر سازمان همکاری شانگهای نحوه رویکرد روسیه در برابر ایران کاملامشخص شد. با وجود تنش های اخیر میان کرملین و غرب، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران، نتوانست روسیه و دیگر شرکایش را وادار کند تضمین های امنیتی بیشتری به تهران بدهند یا نفت را به یورو - به جای دلار - بفروشند. مدودف و وزیر امور خارجه اش، سرگئی لاوروف، همچنان از ایران خواستند که انعطاف به خرج دهد و بر سر برنامه اتمی اش مذاکره کند و البته مسکو دوباره گفت از آن بخش از فعالیت های اتمی ایران که هدفی صلح آمیز دارد حمایت می کند.
این سیاست دوگانه به چه معناست؟
روسیه علاقه ای ندارد که نقشی فعال را در حل بحران اتمی ایران برعهده بگیرد، آن هم به آن شکلی که آمریکا می خواهد. رئیس جمهور بعدی ایالات متحده، اگر قصدش پایان دادن به بحران باشد، باید بپذیرد که از سازمان ملل و شورای امنیت کار بیشتری برنمی آید و تنها راه ممکن مذاکره مستقیم با تهران است.