جنگ یا صلح؟

  علی‌اکبر عبدالرشیدی
بعد از چند هفته جنگ لفظی و روانی محافل سیاسی و بعضاً رسانه‌ای آمریکا در مورد امکان حمله نظامی این کشور به ایران به نظر می‌رسد که ورق در حال برگشتن است و فضای تهدید نظامی که جرج بوش، رئیس‌جمهور آمریکا بعد از انتشار گزارش بیکر. هامیلتون ایجاد کرده بود در حال رنگ باختن است.
بوش در تهدید اولیه خود کوشید با ایجاد یک محور کاذب تبلیغاتی، افکار عمومی را از وخامت اوضاع در عراق که در گزارش به صورت پررنگ مورد اشاره قرار گرفته بود، به ایران و تهدید اتمی آن معطوف کند.
فراموش نکرده‌ایم که در گزارش گروه تحقیقات عراق، تصویر تاریک و ناامیدکننده‌ای از ادامه حضور نظامی آمریکا در عراق ترسیم شده بود. حزب جمهوری‌خواه که در سایه همین تصویر ناامید کننده، انتخابات اخیر کنگره را به حزب دموکرات باخت، اینک در تلاش است که به هر قیمت، ‌موفقیت در انتخابات آینده ریاست جمهوری را برای خود تضمین کند.
تقریباً همه تحلیلگران معتقدند که تهدیدات بوش علیه ایران بخشی از یک چنگ روانی گسترده برای کسب مجدد موقعیت از دست رفته حزب جمهوری‌خواه هم هست. شاید به همین دلیل است که حزب دموکرات، بیشترین تحرک را در مخالفت و گاه موافقت با اقدام نظامی علیه ایران صورت می‌دهد.
اما اتفاق دیگری که در روزهای اخیر مشاهده می‌شود این است که فرماندهان نظامی اسبق آمریکا هم به اظهارنظر در مورد این تهدیدها پرداخته‌اند. تردیدی نیست که نظرات موافق و مخالف جمع نظامیان شاغل آمریکایی هم وجود دارد اما به دلیل نظارت اطلاعاتی و امنیتی که بر عملکرد این دسته وجود دارد، امکان بروز پیدا نمی‌کند.
جمعی از همین نظامیان آمریکایی طی دو روز گذشته لب به سخن گشودند هر گونه اقدام نظامی بوش علیه ایران نتایج فاجعه‌باری برای منطقه خاورمیانه، به همراه خواهد داشت و بهتر این است که باب مذاکره با ایران گشوده شود.
طرح ضرورت مذاکره از سوی ژنرال‌هایی که اصولاً به جز اهرم تهدید و فشار به چیزی اتکا ندارند، شنیدنی است. این سه ژنرال درخواست کرده‌اند که دولت بوش بدون هیچ پیش شرطی، مذاکره علنی با ایران را آغاز کند تا راهی دیپلماتیک برای مسائل هسته‌ای ایران تحصیل گردد.
این سه نظامی آمریکائی عبارتند از ژنرال بازنشسته «رابرت‌ج.گارد»1 که هنوز به عنوان مشاور نظامی در مرکز کنترل و منع تکثیر تسلیحات در واشنگتن مشغول به کار است، ژنرال دریائی بازنشسته «جوزف‌پ.‌هوآر»2 رئیس سابق مرکزی اطلاعات نظامی آمریکا، این سه نظامی ارشد آمریکائی در نامه‌ای که در هفته‌نامه ساندی تایمز لندن به چاپ رسانده‌اند از مقامات اروپایی خواسته‌اند که نقش مهمی در از سرگیری تلاش‌های دیپلماتیک در جهت حل مساله هسته‌ای ایران برعهده بگیرند.
این سه نظامی تاکید کرده‌اند که اقدام نظامی علیه ایران پیامدهای فاجعه‌باری برای امنیت منطقه و نیروهای نظامی آمریکا و متحداتش در عراق خواهند داشت و تنش را در منطقه و جهان افزایش خواهد داد و به همین دلیل است که مساله ایران باید از راه‌های دیپلماتیک حل و فصل شود.
در عین حال در انگلستان هم سه تن از رهبران مسیحی، یهودی و مسلمان این کشور در نامه مشترکی خواستار استفاده ار راه‌حل صلح‌آمیز برای مساله هسته‌ای ایران شده‌اند. در این نامه، که بازتابی گسترده‌ای در رسانه‌های انگلستان و جهان داشته، آمده است که هیچ توجیهی برای حمله نظامی به ایران وجود ندارد و استفاده از اهرم نظامی علیه ایران در این مقطع راه‌حل مناسبی نیست. این نامه به امضای خاخام «تونی بیفلید»4، رئیس سازمان اصلاح یهودیت انگلستان، «‌لرد هریس»5 اسقف پیشین آکسفورد و امام «عبدالجلیل ساجد»، رئیس موسسه اسلامی برایتون رسیده است.
اما بخشی از اهمیت این گونه بحث‌ها را هم باید در تقسیم وظیفه بین «آدم‌های خوب!» و «آدم‌های بد!» یا به اصطلاح همان «چماق‌ها و هویج‌ها» دید. این یک شگرد قدیمی است که در غرب همیشه در هر بحثی دو طرف وارد صحنه می‌شوند تا نتیجه هر چه شد اعتبار تحقق آن از حوزه غرب خارج نشود. اگر اقدامی صورت گرفت امتیازش نصیب کسانی شود که گفته‌اند این اقدام خوب است و اگر نه طرف مقابل سر بلند بیرون آید.
این تقسیم وظیفه در سطح گسترده‌تر بین اتحاد اروپا و آمریکا هم وجود دارد. مقاماتی از آمریکا که نامشان در روزنامه تایمز لندن فاش نشده، اروپائیان را متهم کرده‌اند که در تصمیم واشنگتن به اقدام نظامی علیه ایران زیر پای آمریکا را خالی کرده‌اند و آن طور که باید حمایت جانانه‌ای به عمل نیاورده‌اند.
روزنامه تایمز و متعاقب آن روزنامه گاردین چاپ لندن معتقدند که اروپائیان در جناح خودمانی یا مقامات آمریکائی نگرانی خود را از اقدام نظامی ایالات متحده علیه ایران ابراز کرده‌اند. اما آمریکائیان به اروپائیان گفته‌اند که بوش و دیک چنی مصم‌اند تا قبل از پایان دوره ریاست جمهوری مساله هسته‌ای ایران را حل و فصل کنند.
اروپائیان، مقامات آمریکائی را در قالب مساله هسته‌ای ایران چنان سردرگم و آشفته می‌بینند که معتقدند، ممکن است در چنین وضعیت نامطمئنی «اقدام نابخردانه»‌ای هم از آنان سر بزند.
آمریکا نگران این است که روس‌ها متوجه شوند چگونه گول واشنگتن را خورده‌اند و به چه دلیل در شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران و همداستان با آمریکا عملکرده‌اند. به گفته خبرگزاری رویترز، اروپائیان اخیراً احساس کرده‌اند که روس‌ها متوجه این امر شده‌اند و فهمیده‌اند که آمریکائیان درصد ممانعت از تعاملات قانونی مسکو با تهران هستند.
اروپائیان می‌گویند، ‌آمریکا خواهان قطع تعامات قانونی اروپا با ایران هم شده است و اصرار دارد میلیاردها یورو قرارداد کشورهای اروپائی را با ایران زیرپوشش قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران به شکست بکشاند. همین فشار بر روسیه و چین هم وارده شده و اخیراً کشورهائی مثل مالزی را هم در برگرفته است به همین دلیل است که این کشورها در آستانه خروج از ائتلاف همه‌جانبه با آمریکا در قبال ایران قرار گرفته‌اند و کشورهای روسیه آلمان و ایتالیا تاکنون علاقمندی خود را برای ادامه فعالیت‌های بازرگانی خود با ایران به گوش مقامات آمریکائی رسانده‌اند.
سازمان مبارزه برای خلع سلاح هسته‌ای 6 نیز در بیانیه‌ای مخالفت شدید خود را با اقدام نظامی احتمالی آمریکا علیه ایران اعلام کرده و افزوده است: «هیچ نشانه مستدلی که ادعای آمریکا را علیه ایران تائید کند وجود ندارد».