جایگاه نوین آفریقا در دیپلماسی ترکیه (بخش اول)

روابط ترکیه با کشورهای آفریقایی از پیشینه‌ای طولانی و تاریخی برخوردار است که این قدمت بیشتر به روابط با شمال آفریقا مربوط می‌شود، اما گسترش مناسبات این کشور با سایر مناطق قاره آفریقا، طی دهه گذشته در دستور کار قرار گرفته است.‌
حاکمیت عثمانی، کشورهای مصر، لیبی، الجزایر و تونس را در برمی‌گرفت. مراکش در دورترین قسمت شمال‌غربی قاره آفریقا، تنها کشور در شمال آفریقا و همچنین تنها کشور جهان عرب است که از سوی امپراطوری عثمانی مورد هجوم و تسخیر قرار نگرفت.‌
روابط ترکیه و مصر به قرن نهم میلادی بازمی‌گردد. در زمان حاکمیت ترکان عثمانی و از قرن شانزدهم میلادی روابط ترکان با مصر و اتیوپی نزدیک‌تر شد. به ویژه در مورد مصر می‌توان گفت که ترک‌ها و مصری‌ها در دورانی از تاریخ دارای اشتراکات فرهنگی برجسته‌ای بوده‌اند و ارتباطات خانوادگی و روابط عاطفی نزدیک بین دو طرف برقرار بوده است. تاریخ روابط ترکان و اتیوپی هم به دوران حاکمیت عثمانی در 1557 میلادی می‌رسد.‌
ترکیه در سال 1998 استراتژی جدیدی را به عنوان سیاست گشایش به سوی آفریقا تصویب و هدف آن را توسعه هر چه بیشتر روابط سیاسی و اقتصادی و فرهنگی با کشورهای آفریقایی اعلام کرد.‌
سیاست جدید ترکیه مبنی بر گرایش به سوی آفریقا، بیش از همه توسعه مناسبات با شاخ آفریقا و آفریقای مرکزی و غربی را مدنظر داشته و از زمان اعلام آن، سفرهای متعددی توسط مقامات ترک و آفریقایی انجام و اسناد همکاری در زمینه‌های مورد علاقه طرفین به ویژه در زمینه‌های اقتصادی و تجاری به امضا رسیده است.‌
روابط سیاسی‌
ترکیه به طور سنتی روابط خوبی با قاره آفریقا داشته است و در حال حاضر 12 سفارتخانه و 23 کنسول افتخاری در این قاره دارد.‌
در چارچوب <سیاست گشایش به سوی آفریقا> که در سال 1998 اعلام شد، ترکیه امیدوار است که روابط سیاسی -- اقتصادی و فرهنگی با کشورهای آفریقایی را توسعه بیشتری ببخشد و در این راستا در نظر دارد با گشایش 19 سفارتخانه جدید طی دو سال آینده در کشورهای آفریقایی، روابط خود را با قاره سیاه تقویت نماید. 10 سفارت ترکیه تا پایان سال 2008 در کشورهای تانزانیا، غنا، کامرون، نیجر، چاد، مالی، آنگولا، اوگاندا، ماداگاسکار و موزامبیک گشایش خواهد یافت.‌
ترکیه به منظور توسعه هر چه بیشتر روابط با قاره آفریقا، سال 2005 را به عنوان سال آفریقا اعلام کرد و در 12 آوریل 2005 به عنوان عضو ناظر در اتحادیه آفریقایی پذیرفته شد. سفارت ترکیه در آدیس‌آبابا به عنوان نماینده اکردیته ترکیه در اتحادیه آفریقایی تعیین گردید. در آ‌خرین اجلاس سران اتحادیه که در ژانویه 2008 در آدیس‌آبابا برگزار شد، ترکیه به عنوان شریک استراتژیک معرفی شد.‌
ترکیه در سال تحصیلی 2008-2007، حدود 350 بورسیه به دانشجویان آفریقایی اختصاص داده است. برخی سازمانهای غیرانتفاعی و موسسات آموزشی نیز در این زمینه فعال هستند. بانک توسعه اسلامی در زمینه تبادل دانشجو نقش کلیدی دارد و در واقع بورس‌ها از طریق این بانک در اختیار کشورهای آفریقایی قرار می‌گیرد.‌
در کنار این اقدامات باید به فعالیت مدارس و مراکز فرهنگی ترکیه در آفریقا و نقش مهم آنها در ایجاد زمینه‌های شناسایی طرفین از یکدیگر اشاره نمود. این مدارس و مراکز توسط بنیادهای خصوصی که توسط تجار و سرمایه‌داران ترک تاسیس شده‌اند، اداره می‌شوند. مدارس ترکیه در اتیوپی، تانزانیا و غنا از جمله این مدارس هستند.‌
دفتر برنامه‌ریزی و هماهنگی وابسته به آژانس همکاری و توسعه بین‌المللی ترکیه ‌‌TICA اولین بار در سال 2005 در آدیس‌آبابا و بعدا در سالهای 2006 و 2007 در خارطوم و داکار گشایش یافت. این دفاتر از پروژه‌های توسعه در مناطق مذکور حمایت می‌نمایند. تاکنون ‌‌TICA پروژه‌های مختلفی را در این کشورها اجرا کرده است که از جمله آنها برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت در زمینه‌های مختلف برای کارشناسان بوده است.‌
ترکیه 5/7 میلیون دلار وام از طریق سازمانهای بین‌المللی همانند سازمان بهداشت جهانی، برنامه جهانی غذا و صلیب سرخ جهانی به کشورهای آفریقایی کمک کرده است تا این کشورها قادر به کاستن از اثرات منفی پیامدهای ناشی از بلایای طبیعی گردند.‌
ترکیه با اعزام تعدادی نیروی پلیس در قالب دفتر جامع سازمان ملل در سیرالئون ‌‌‌(UNAMSIL)، نمایندگی سازمان ملل در جمهوری دموکراتیک کنگو ‌‌ ‌‌(MONUCIVPOL)، نمایندگی سازمان ملل در سودان ‌‌‌(UNMIS)، عملیات سازمان ملل در ساحل عاج ‌‌‌(UNOCI)، نمایندگی سازمان ملل در لیبریا ‌‌‌‌(UNMIL) و عملیات سازمان ملل در بروندی ‌‌‌‌(ONUB) در کشورهای مذکور حضور دارد. ستاد کل ارتش ترکیه نیز در نظر دارد در چارچوب سازمان وحدت آفریقا، تعدادی از افسران ارشد خود را به اتیوپی اعزام نماید.‌
پروازهای شرکت هواپیمایی ترکیه از 22 آوریل 2006 به مقاصد آدیس‌آبابا و خارطوم راه‌اندازی شد. پروازبه لاگوس و ژوهانسبورگ هم از 27 ژوئیه 2006 و 17 سپتامبر 2007 برقرار گردید.‌
به منظور توسعه هرچه بیشتر روابط با کشورهای آفریقایی، ترکیه سومین همایش با عنوان <برنامه پل تجاری ترکیه - آفریقا> را از 13 تا 15 مه 2008 در استانبول برگزار نمود و در خلال آن همچون دو همایش قبلی، راه‌ها و ابزارهای مناسب برای توسعه روابط با آفریقا مورد بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت.
گسترش روابط بازرگانی و اقتصادی‌
ترکیه به منظور ورود به عرصه تجاری قاره آفریقا، برنامه‌ای را با عنوان <پل تجارت خارجی ترکیه - آفریقا> اعلام و همایش وسیعی را با همین نام با حضور وزراء مقامات ارشد سیاسی، اقتصادی و بازرگانی و دیگر افراد صاحب نفوذ کشورهای آفریقایی برگزار می‌نماید. کنفدراسیون بازرگانان و صاحبان صنایع ترکیه ‌‌‌‌(TUSKON) که برگزارکننده این همایش‌ها می‌باشد، تاکنون سه همایش را در سال‌های 2006، 2007 و 2008 در استانبول در سطح گسترده‌ای برگزار کرده است. در هر یک از این همایش‌ها تعداد زیادی از وزراء مقامات ارشد، تجار و روزنامه‌نگارانی از کشورهای آفریقایی شرکت نمودند. بنابر اعلام رسمی در همایش دوم از 39 کشور و در همایش سوم که در مه 2008 برگزار شد، میهمانانی‌ از بیش از 45 کشور آفریقایی شرکت داشتند که در میان آنها 20 وزیر آفریقایی شرکت داشتند.‌
هیات‌هایی از کشورهای آنگولا، بنین، بورکینافاسو، الجزایر، چاد، جمهوری دموکراتیک کنگو، غنا، گینه استوایی، اریتره، اتیوپی، مراکش، ساحل عاج، آفریقای جنوبی، کامرون، کنیا، کومور، لیبریا، مالاوی، موریس، موزامبیک، موریتانی، مصر، نامیبیا، نیجر، نیجریه، آفریقای مرکزی، سودان، تانزانیا، توگو، اوگاندا، سنگال و یمن در این همایش‌ها شرکت داشتند.
در دومین همایش معاون رئیس جمهوری کومور ایدی ناحیم، نخست‌وزیر آفریقای مرکزی الی دوت، وزیر خارجه گینه استوایی پاستور مایک اوندوبیل، وزیر صنایع موریتانی راجشوار جیتاح، وزیر انرژی نیجر فیدلس تاپگون،وزیر مشاور دولت جمهوری آفریقای مرکزی عبدالکریم مکاسویا، وزیر تجارت جمهوری آفریقای مرکزی روزالی، مولوگباما، وزیر کشاورزی تانزانیا برهانی سعادت حاجی، وزیر تجارت تانزانیا سامیا صلحو حسن، وزیر صنایع و انرژی اوگاندا جانات موکاوای، وزیر اقتصاد کامرون لوک ماگلوری امبارگا آتانگان، وزیر تجارت و صنایع اتیوپی گیرما بیرو و وزیر تجارت و صنایع اریتره جرجیس تکله میکائیل شرکت داشتند. در همایش سوم نیز هیات‌هایی از 45 کشور آفریقایی و از 20 کشور در سطح وزیر شرکت داشتند.
وزارت خارجه ترکیه، معاونت تجارت خارجی، انجمن فرهنگی اجتماعی و اقتصادی ترکیه - آفریقا ‌‌‌(AKSIAD)، آژانس همکاری و توسعه ترکیه ‌‌‌(TIKA)، مجمع صادرکنندگان ترکیه ‌‌‌(TIM)، اتحادیه صادرکنندگان ترکیه، انجمن صادرکنندگان فلزات و مواد معدنی استانبول ‌‌‌‌(IMMIB) و انجمن صادرکنندگان البسه و منسوجات استانبول ‌‌‌‌(ITKIB) در زمینه برگزاری این همایش‌ها همکاری دارند.‌
سخنان کورشاد توزمن وزیر تجارت خارجی ترکیه که به عنوان نماینده بخش دولتی ترکیه در این همایش‌ها حضور می‌یابد، در مراسم افتتاحیه همایش دوم قابل توجه است. وی در سخنان خود گفت: حجم تجارت ترکیه - آفریقا که در سال 2003، 4/5 میلیارد دلار بود با 120 درصد رشد به 9/11 میلیارد دلار در پایان سال 2006 رسیده است و هدف ما افزایش حجم تجارت با آفریقا به 30 میلیارد دلار تا پایان سال 2010 می‌باشد.‌
توزمن همچنین گفت: مجموع پروژه‌های پیمانکاری ترکیه در آفریقا در پایان سال 2006 به ارزش 16 میلیارد دلار رسیده و تنها در سال 2006 میزان پروژه‌های پیمانکاری ترکیه در آفریقا 3/2 میلیارد دلار بوده است.‌
توزمن گفت: هدف ما کسب 10 میلیارد دلار پروژه‌های پیمانکاری در قاره آفریقا طی سه سال آینده می‌باشد.
توزمن اضافه کرد: در زمینه سرمایه‌گذاری، شرکت‌های ترک به ارزش 500 میلیون دلار در بخش‌های مختلفی از جمله نساجی، خودرو، صنایع شیمیایی، مواد غذایی، مصالح ساختمانی، تجارت و حمل و نقل مشارکت داشته‌اند و ترکیه در نظر دارد طی 6 سال آینده حجم سرمایه‌گذاری‌های خود را به 4 میلیارد دلار برساند.
موافقتنامه‌های همکاری اقتصادی و تجاری با کشورهای مختلف آفریقایی از سال 2003 منعقد شده است. موافقتنامه‌های تجارت آزاد با 10 کشور آفریقایی از جمله مغرب، تونس و مصر صادرکنندگان ترکیه را قادر ساخته است که در این عرصه با کشورهای اتحادیه اروپا در این سطح به رقابت بپردازند.          ادامه دارد...