تضعیف احزاب و تغییر الگوهای کسب قدرت
اشاره:
کامبیز سلطانین: دستاندرکاران فعالیتهای حزبی در کشورمان، نحوۀ تامین هزینههای مالی را به عنوان یکی از مشکلات جدی و دایمی احزاب میدانند و معتقدند حذف یارانههای دولتی از ردیف بودجۀ امسال، احزاب را با مشکلات جدی روبهرو خواهد کرد.
فعالان یاد شده در عین حال، گسترۀ پیامدهای این اقدام دولتمردان را محدود به این مساله نمیدانند و بر این باورند که توقف رویۀ پرداخت یارانه به احزاب به طور طبیعی موجب تضعیف تعاملات حزبی و به حاشیه رانده شدن آنها در فضای اجتماعی و سیاسی خواهد شد. آنان بر این باورند که در نهایت روند یاد شده نیز منجر به تغییر الگوهای رفتاری در دستیابی به قدرت و پاگرفتن تشکلهایی خواهد شد که ترجیح میدهند کار حزبی انجام دهند اما از مسئولیتهای حزبی شانه خالی کنند.
این در حالی است که برخی دیگر از فعالان حزبی با این باورند که احزاب باید بدون دریافت یارانههای دولتی و صرفاً با تکیه بر فعالیتهای اقتصادی مستقل خود یا کمکهای اعضا به حیات خود ادامه دهند. آنان در عین حال معتقدند دولت میتواند به شیوههای دیگری، زمینۀ فعالیت احزاب را فراهم کند.
عطریانفر: یارانههای دولتی احزاب را وامدار حکومت میکند
محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران در عین حال که حذف یارانۀ احزاب از بودجۀ دولت را به معنای مخالفت برخی از دولتمردان با دیدگاهها و دستاوردهای دولت پیشین در رابطه با توسعۀ سیاسی میداند؛ معتقد است: «کمکهای دولتی به احزاب (به ویژه هنگامی که شکل نقدی به خود میگیرد) موجب وامدار شدن آنها به دولت میشود.»
وی میافزاید: «اگر احزاب بخواهند کار جدی و معناداری هم صورت دهند، این امر با امکانات و پرداختهای اندک مالی که دولت به آنها ارایه میکند قابل تحقق نیست و هیچ دردی را درمان نمیکند.»
به گفتۀ عطریانفر یکی از پیامدهای منفی اعطای یارانه برای احزاب این است که برخی از افراد به طمع برخورداری از این نوع حمایتهای مالی دولتی، اقدام به تشکیل گروههایی به عنوان حزب میکنند و مبالغی را هم که به عنوان یارانه از دولت دریافت میکنند صرف فعالیتهای سیاسی نمیشود.»
به اعتقاد این فعال حزبی اگر دولت قایل به تامین بسترهای مناسب برای احزاب است، باید در مسیر صیانت از حقوق سیاسی به رسمیت شناخته شدۀ احزاب در قانون اساسی و به اصطلاح تامین حقوقی آنها تلاش کند.
عطریانفر میگوید: «دولت برای تضمین و بهرهمندی از حقوقی که در قوانین کشور برای احزاب به رسمیت شناخته شده است؛ اقدام کند. حقوقی همچون داشتن یک رسانۀ مردمی برای هر حزب، اجازۀ استفادۀ احزاب از فضاهای ملی و فرهنگی برای برگزاری همایشها و اینکه اگر حقوق حزبی مورد تضییع واقع شود بتوانند از طریق مقامهای قضایی در جهت استیفای حقوق خود اقدام کنند.»
وی در ادامه میافزاید: «البته در قبال حقوقی که در قوانین برای احزاب در نظر گرفته شده است تکالیفی نیز برعهدۀ آنها گذاشته شده که باید رعایت کنند.»
این فعال سیاسی معتقد است احزاب باید فعالیتهای اقتصادی گستردهای انجام دهند و سود اینگونه فعالیتها را صرف فعالیتهای سیاسی خود کنند.
وی میگوید: «احزابی همچون دموکرات و جمهوریخواه در آمریکا یا احزاب سوسیالیست و دموکرات مسیحی در اروپا توسط اعضا و رهبران خود تامین مالی میشوند. در ایران نیز احزاب باید خودشان منابع مالی خود را تامین کنند زیرا اساساً کمکهای نقدی دولت به احزاب به ماهیت فعالیتهای سیاسی آنها لطمه میزند. از طرف دیگر دولت هم در مقامی نیست که به نهادهای مادر (احزاب) کمک کند.»
وی با تاکید بر اینکه اعتقادی به کمکهای دولتی به احزاب ندارد در مورد توقعاتی که احزاب باید از دولت داشته باشند؛ میگوید: «دولت، ارایۀ تسهیلاتی را در قبال فعالیتهای سیاسی احزاب به رسمیت بشناسد. مثلاً مرسولات پستی آنها را به صورت رایگان یا ارزان قیمت به مقصد برسانند و یا هزینۀ آب، برق، تلفن و... آنها را محاسبه نکند. علاوه بر این موارد، احزاب میتوانند از طریق شهرداریها، تسهیلات و تخفیفاتی را در رابطه با تامین مکانهای حزبی مورد نیاز خود دریافت کنند.»
عطریانفر با انتقاد از سخنان اخیر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در رابطه با جایگزینی تعاملات حزبی با روحانیت و بسیج میگوید: «تضعیف تعاملات حزبی و فضای تحزب در کشور مطمئناً بر میزان مشارکت مردم در سرنوشت خود تاثیرات منفی خواهد داشت. که در نهایت این امر نه به نفع مردم و نه به نفع نظام است.»
ابطحی: احزاب به استفاده از منابع مالی غیرشفاف رو خواهند آورد
محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز، معتقد است اینکه دولت احزاب را باور ندارد، یک واقعیت است و اتکای دولت به مجموعههایی که از لحاظ توانایی مثل احزاب رفتار میکنند اما در اختیار حاکمیت بوده و به نوعی یک نهاد دولتی محسوب میشوند روشی است که اخیراً توسط دولتمردان، مطلوب ارزیابی شده است چرا که به زعم آنان این روش مسایل و مشکلات تحزب را ندارد.»
ابطحی در ادامه با اشاره به سخنان اخیر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر جایگزینی بسیج و روحانیت به جای احزاب میگوید: «سیاست اتکا به مجموعههای دولتی که مثل احزاب رفتار میکنند به شفافترین وجهی در سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نمایان است. طبیعی است با وجود چنین نگاههایی، هر دگراندیشی، ولو در چارچوب قوانین کشور به عنوان مزاحم تلقی خواهد شد.» وی با تاکید بر این مطلب که حذف یا تضعیف احزاب در جامعه منجر به ایجاد تکصدایی و اقتدارگرایی مطلق میشود؛ میگوید: «احزاب در ایران هیچوقت قدرتمند نبودند و نیستند و در صورت حذف یارانه مطمئناً احزاب ضعیف از بین خواهند رفت و احزاب دیگر هم به سمت استفاده از منابع غیرشفاف برای تامین منابع مالی خود خواهند رفت. علاوه بر آن این شائبه نیز که احزاب متمایل به دولت از امکانات ویژهای استفاده میکنند در بین فعالان حزبی بهوجود خواهد آمد.»
ابطحی از تضعیف فضای تحزب در کشور به عنوان یک بحران جدی نام میبرد و پیامدهای منفی آن را در نهایت متوجه دولت میداند. این عضو مجمع روحانیون مبارز در مورد منابع مالی تشکل متبوع خود میگوید: «بخشی از منابع مالی مجمع از محل دریافت حق عضویت اعضا و بخشی هم توسط مبالغ اهدایی مقام معظم رهبری (از ابتدای تشکیل مجمع در زمان امام خمینی(ره) تاکنون) تامین میشود.»
این فعال سیاسی در پاسخ به این پرسش که «احزاب در ایران به طور معمول چگونه منابع مالی خود را تامین میکنند؟» میگوید: «شفافترین شکل تامین منابع مالی احزاب، یارانههای دولتی است. در کنار آن کمکهای مالی اعضای احزاب نیز وجود دارد ضمن اینکه برخی از احزاب در کنار فعالیت سیاسی خود به فعالیتهای اقتصادی جانبی نیز میپردازند.»
ابطحی در پاسخ به منتقدانی که معتقدند کمکهای دولتی به احزاب منجر به وامدار شدن آنان میشود، میگوید: «کمکهای قاعدهمند دولت به احزاب نه تنها باعث وامدار شدن آنها نمیشوند. بلکه به ساماندهی احزاب نیز کمک میکند آنچه موجب وامدار شدن برخی از احزاب به دولت میشود؛ کمکهای تبعیضآمیز دولت به برخی احزاب و عدم رعایت عدالت است.» به گفتۀ ابطحی کمیسیون مادۀ 10 احزاب و خانۀ احزاب صلاحیتدارترین مراجع برای تقسیم یارانۀ احزاب هستند. وی میگوید: «تقسیم یارانۀ احزاب باید براساس ضوابط و براساس قاعدهمندی باشد. ضوابطی همچون تعداد اعضا، میزان فعالیتها و تلاشهای احزاب و نیز میزان تاثیرگذاری و تعیینکنندگی احزاب.» به اعتقاد این عضو مجمع روحانیون مبارز تضعیف تعاملات حزبی در کشور نتیجهای جز تضعیف مشروعیت نظام نخواهد داشت.
تاجزاده: برخی احزاب به منابع قدرت درون یا بیرون حکومت رو میآورند
مصطفی تاجزاده، عضو شورای مرکزی حزب مشارکت، میگوید: «هیچ نظام دموکراسی وجود ندارد که در آن احزاب در عرصۀ سیاسی حرف اول را نزنند همچنین هیچ نظام استبدادی نیز وجود ندارد که در آن احزاب منتقد و قوی وجود داشته باشد.» تاجزاده با ابراز نگرانی در مورد آنچه که وی روند تضعیف احزاب میخواند؛ میافزاید: «تضعیف احزاب و تعاملات حزبی به معنای حرکت از دموکراسی به سمت جامعۀ تکصدایی است.»
به اعتقاد این فعال حزبی ریشۀ اصلی اقدامات برخی از دولتمردان در حذف یارانۀ احزاب این است که از سویی اساساً دولت به نهادهای مدنی مستقل از قدرت اعتقادی ندارد و از سویی دیگر آنها را در نهایت به عنوان کانونهایی در برابر حکومت ارزیابی میکند؛ بنابراین نه تنها هیچ تلاشی در جهت تقویت احزاب انجام نمیدهد بلکه سعی در تضعیف آنها هم دارد. تاجزاده با اشاره به سخنان چندی پیش وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در انتقاد از تعاملات حزبی در کشور و جایگزینی آن با روحانیت و بسیج، اظهارنظر میکند: «بسیج یک نیروی نظامی محسوب میشود و ورودش به عرصههای سیاسی و انتخاباتی هم خلاف مواد قانون اساسی است و هم با وصایای امام خمینی(ره) منافات دارد. علاوه بر این موارد خلاف عقل نیز است. زیرا از آنجا که در عرصۀ سیاسی همه به دنبال منابع مطلوب و کمیاب هستند و منافع و دیدگاهها متفاوت است ورود بسیج در عرصۀ سیاسی موجب ایجاد اختلاف و شکاف در نهاد یاد شده و در نهایت منجر به تضعیف نیروهای دفاعی کشور میشود.»
وی دربارۀ جایگزینی روحانیت به جای احزاب نیز میگوید: «روحانیت اگر بخواهد وارد عرصۀ سیاسی شود هیچ منعی وجود ندارد اما بهطور طبیعی آنها برای ورود در این عرصه باید احزاب سیاسی تشکیل دهند همانگونه که در زمان حیات امام خمینی(ره) دو تشکل سیاسی مجمع روحانیون مبارز و جامعۀ روحانیت ایجاد و وارد عرصۀ سیاسی شدند.»
تاجزاده میافزاید: «اما هدف واقعی از سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی صرفاً جایگزینی نهادهای یاد شده به جای احزاب نیست بلکه هدف واقعی از این تلاشها در نهایت تضعیف احزاب با هدف تحقق هدفهای خاصی است.» این عضو شورای مرکزی حزب مشارکت معتقد است در صورت قطع یارانۀ احزاب، برخی از احزاب برای تامین منابع مالی خود به منابع قدرت در درون حکومت یا به مراکز قدرت در بخش خصوصی متمایل خواهند شد و برخی دیگر از احزاب که ماهیتاً غیردولتی هستند در تامین هزینههای مالی خود با مشکلات جدی برخورد خواهند کرد.
تاجزاده با بیان این مطلب که حزب متبوعش در تامین هزینههای خود با مشکلاتی مواجه است تا آنجا که نتوانسته در استانها دفاتر ثابتی تاسیس کند؛ دربارۀ منابع مالی احزاب در ایران میگوید: «بخشی از هزینهها، توسط اخذ حق عضویت از اعضا و بخشی دیگر از راه سرمایهگذاریها و فعالیتهای اقتصادی تامین میشود. در عین حال که در زمان انتخابات، احزاب از حمایتهای مردمی نیز استفاده میکنند.»
وی در ادامه میافزاید: «البته احزاب ناسالمی هم وجود دارند که هزینههای خود را از طریق اخذ رانت از مراکز قدرت بخش خصوصی تامین میکنند.»
به گفتۀ این فعال سیاسی کمک دولت به احزاب روالی است که در اکثر کشورهای دنیا پذیرفته شده است و این مطلب که یارانههای دولتی موجب وامدار شدن احزاب به دولت میشود، تفکر اشتباهی است.
تاجزاده مثال میزند: «اکثر مطبوعات از دولت یارانه میگیرند ولی آیا دولت تا حال توانسته است در فضای مطبوعات کشور تکصدایی ایجاد کند؟ در مورد احزاب هم اینچنین است، احزاب واقعی آنقدر متکی به نفس هستند که با وجود دریافت یارانه از دولت وامدار آن نشوند.»
به اعتقاد وی احزاب باید براساس ضوابطی همچون «تعداد اعضا»، «میزان فعالیت در طول سال»، «تعداد دفاتر» و «تعداد کلاسهای آموزشی و همایشی» از یارانههای دولتی سهم ببرند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
