نگاههای چندگانه به انتخابات رایانهای
گلبهار مجیدی
مقدمه:
در نظام جمهوری اسلامی ایران که مبتنی بر نظام مردمسالاری دینی است، انتخابات یکی از جلوههای مشارکت مردم در تعیین سرنوشت مردم است و یکی از دغدغههای اصلی مردم و افزایش مشارکت آنها در برگزاری هر انتخاباتی، تضمین سلامت انتخابات و جلوگیری از احتمال بروز تخلف در آن است و به همین دلیل برگزارکنندگان انتخابات باید تمام تلاش خود را به کار گیرند تا انتخابات در محیطی کاملا سالم با دقت و کیفیت بهتری برگزار شود. در این میان مورد توجه قرار دادن برگزاری انتخابات به روش رایانهای ـ که اولین تجربه کشور ماست ـ موضوعی ضروری مینماید و دستاندرکاران آن باید بیش از پیش بر آن اهتمام ورزند تا اطمینانبخشی مردم در برگزاری سالم انتخابات را فراهم کنند و از هرگونه ایجاد تردید و چالش که موجب آسیب جدی به برگزاری سالم و قانونمند انتخابات است، پرهیز کنند.
استفاده از فناوری روز و شیوههای انتخاباتی نوین برای خدماترسانی بهتر، سرعت بخشیدن به فرآیند انتخابات و کاهش هزینههای مادی و معنوی آن هرچند ضروری است، اما حرکتهای بیمهابا به سوی آن و عدم اعتنا به پیامدهای احتمالی آن آسیب جدی و جبرانناپذیری را به همراه خواهد داشت.
بحث درباره برگزاری انتخابات به روش رایانهای مدتهاست که در کشور ما مطرح شده، موضوعی که قانون انتخابات نیز بر آن اصرار دارد، اما نمیتوان این مساله را بدون توجه قرار دادن و در نظر گرفتن ملاحظاتی پیگیری کرد و باید با احتیاط بیشتر و اطمینان کامل از شیوهها و ابزارهای مطمئن آن را پیگیری کنیم، زیرا هرگونه تغییر در شیوه رایگیری باید مبتنی بر تضمین سلامت انتخابات باشد و نباید تلاش برای سرعت بخشیدن به برگزاری آن قربانی تضمین سلامت انتخابات شود و کشور را دچار آسیبهای جدی کند.
از این رو برای برگزاری آن باید علاوه بر استفاده از تجربیات دیگر کشورها و فراهم آوردن زیرساختهای مناسب، زمان و حوصله بیشتری به خرج داد تا بتوان این شیوه برگزاری انتخابات را به صورت جامع در کشور پیاده کرد. چنین شیوهای علاوه بر این که نیازمند زیرساختهای فنی و قانونی است نیاز به زیرساختهای فرهنگی هم دارد تا در سایه آن مردم با این روش آشنا شوند و اطمینان حاصل کنند که آرای آنها حفظ و صیانت خواهد شد. در غیر این صورت روی خوشی به این روش نشان نخواهند داد و برگزاری آن به دلیل بیاعتمادی شهروندان هزینههای گرانی را برای کشور در بر خواهد داشت و دموکراسی را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
برای پرهیز از ایجاد چنین فضایی باید از طریق رسانهها و اجرای آزمایشی انتخابات به روش رایانهای مردم را در جریان کیفیت برگزاری آن قرار داد تا آنها مطمئن شوند که اجرای چنین روشی برای کماثر یا بیاثر شدن آرای آنها نیست، بلکه برای رفاه، آسایش و عدم اتلاف وقت آنها اندیشیده شده است.
با این که کمتر از 2 ماه به برگزاری انتخابات مجلس هشتم یعنی 24 اسفند بیشتر باقی نمانده است، ولی هنوز بحث در خصوص چگونگی برگزاری انتخابات به روش رایانهای یکی از مباحث مهم کشور است و نظرات مختلفی در برگزاری انتخابات به روش رایانهای وجود دارد.
براساس قانون، وزارت کشور که موظف به برگزاری انتخابات در کشور است باید برای برگزاری انتخابات در نهایت سلامت، دقت و نظارت بهتر در اخذ، شمارش و اعلام نتایج و همینطور استانداردسازی صندوقهای اخذ رای، شیوههای نوینسازی اخذ رای و شمارش آرا را در کشور پیاده کند.
برگزاری انتخابات به روش رایانهای در انتخابات گذشته هم از سوی وزارت کشور مطرح بوده، اما نرمافزارهای ارائه شده از سوی این وزارتخانه مورد تایید شورای نگهبان قرار نگرفت و با این که آخرین تفاهم درباره طرح اجرای مکانیزه انتخابات در زمان دولت سیدمحمد خاتمی صورت گرفت و وزارت کشور با شورای نگهبان به تفاهم نهایی در این زمینه رسید، ولی 3 روز مانده به برگزاری انتخابات، دبیر شورای نگهبان اعلام کرد که این شورا نمیتواند انتخابات را به صورت رایانهای برگزار کند و حتی از شمارش ماشینی آراء نیز خودداری کرد.
با مطرح شدن مجدد این طرح از سوی وزارت کشور در دولت نهم و اصرار این وزارتخانه به برگزاری رایانهای انتخابات در این دوره از انتخابات مجلس، مدتهاست که این بحث به یکی از مباحث مهم کشور تبدیل شده است و با گذشت چند ماه بحث و بررسی و تبادل نظر در این خصوص بین وزارت کشور و شورای نگهبان، هنوز این موضوع به سرانجام مشخصی نرسیده است و در برگزاری انتخابات به صورت رایانهای بین این دو نهاد موارد اختلافی وجود دارد، به طوری که علیرغم تاکید وزارت کشور به برگزاری انتخابات به روش رایانهای، این تصمیم ابتدا با مخالفت شورای نگهبان مواجه شد و کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد که برگزاری انتخابات جامع رایانهای مجلس هشتم منتفی است.
وی در بیان مخالفت شورای نگهبان گفت: نرمافزارهای مختلفی که تاکنون به وسیله وزارت کشور ارائه شده اشکالات فنی دارد.
کدخدایی در عین حال تصریح کرد: در هر مرحله از انتخابات که وزارت کشور زیرساختهای برگزاری انتخابات به صورت رایانهای را فراهم و آماده کند و اشکال فنی نداشته باشد، شورای نگهبان آمادگی برگزاری رایانهای آن بخش را دارد.
پس از این اظهار نظر کدخدایی، علیرضا افشار رئیس ستاد انتخابات کشور نیز اعلام کرد که شمارش آراء در شهرهای بزرگ بویژه تهران از طریق رایانه صورت خواهد گرفت و در نهایت آرا به صورت تجمیعی که در انتخابات گذشته نیز سابقه دارد، شمارش خواهد شد.
البته سخنگوی شورای نگهبان پیشتر از این بر اجرایی شدن مصوبه مجلس تاکید کرده و گفته بود شورا آمادگی دارد 2 مرحله ثبتنام داوطلبان و تجمیع شمارش آرا را به صورت رایانهای برگزار کند.
کدخدایی با بیان این که شورا درباره اصل رایانهای شدن موافق است، تصریح کرده بود: باید امکانات برگزاری انتخابات به صورت رایانهای فراهم شود. وی در عین حال تاکید کرده بود وزارت کشور تاکنون هیچگونه نرمافزاری برای برگزاری رایانهای انتخابات به شورای نگهبان ارائه نکرده است و ما نمیتوانیم سلامت انتخابات را به این شکل تضمین کنیم. پس از گذشت مدتی از طرح این موضوع و مباحث مختلف درباره برگزار شدن یا نشدن انتخابات به روش رایانهای مصطفی پورمحمدی، وزیر کشور اعلام کرد که در مباحثه و تعامل 8 ماهه با شورای نگهبان در نهایت به این نتیجه رسیدیم که بعضی موارد انتخابات را به صورت موازی یعنی همزمان رایانهای و سنتی برگزار کنیم.
البته این تعامل با ارائه نرمافزاری از سوی وزارت کشور برای شمارش رایانهای انتخابات حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر به شورای نگهبان بود که شورا نیز تا پایان بهمن به وزارت کشور مهلت داد تا الزامات قانونی اجرای این برنامه از جمله نیروی انسانی آموزش دیده و سختافزار مناسب را ارائه کند. در غیر این صورت، موافقت شورا با این برنامه مشروط و تنها موافقت اصولی خواهد بود.
وزیر کشور در عین حال تاکید کرد: این شورا با سیستم آنلاین رای دهنده مخالفت قطعی کرده است، اما به وزارت کشور اجازه داده به موازات سیستم سنتی، سیستم رایگیری به روش جدید خود را به عنوان یک تجربه اجرا کند.
کدخدایی نیز در اظهارنظری با اشاره به موافقت شورای نگهبان با شمارش آرا در انتخابات مجلس هشتم در حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر اعلام کرد تایید نهایی شمارش آراء در تهران به روش رایانهای مستلزم فراهم شدن الزاماتی چون برنامه نرمافزار، سختافزار و زیرساختها وخطوط ارتباطی و نیروی انسانی آموزش دیده است.
سیدمحمود حسینی، مدیر کل خدمات رایانهای شورای نگهبان نیز نرمافزار ارائه شده از سوی وزارت کشور در خصوص ثبتنام آنلاین رایدهندگان را دارای ایرادهای متعدد فنی میداند و در این باره میگوید: بر اساس این طرح چون شناسنامه رایدهندگان مهر نمیخورد، امکان رای دادن خود یک فرد در چندین شعبه اخذ رای وجود دارد.
به گفته وی، قطع ارتباط احتمالی شعب اخذ رای با سرور مرکزی در مناطق شهری و روستایی به دلیل عواملی چون قطع برق، قطع تلفن یا خرابی رایانه امکان اخذ رای تکراری تقلبی را فراهم میکند.
البته وزیر کشور سختگیری شورای نگهبان در این زمینه را کاملا منطقی و درست میداند و معتقد است که شورای نگهبان با این سختگیری به دنبال این است که اطمینان حاصل کند آیا حقوق رایدهندگان و نامزدها کاملا رعایت میشود یا نه و مذکرات صورت گرفته میان شورای نگهبان و وزارت کشور را در این راستا میداند.
وی در این باره میگوید: از نظر سیستم و نرمافزار برگزاری انتخابات رایانهای به طور کل با شورای نگهبان توافق صورت گرفته است و هماکنون شورای نگهبان و وزارت کشور در خصوص کلیت موضوع موافق هستند و شبهات احتمالی مربوط به جزئیات موضوع است.
برگزاری انتخابات به صورت رایانهای روشی است که کشورهای پیشرفته با مورد توجه قرار دادن آن سالهاست که این روش را مورد استفاده قرار میدهند. آنها معتقدند اتلاف وقت زیاد یکی از عوامل اصلی کاهش مشارکت مردم در انتخابات است. از همینرو، در سالهای اخیر کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا، فرانسه، استرالیا و هند سعی کردهاند انتخابات خود را رایانهای برگزار کنند.
این کشورها در یک فرایند زمانی طولانی سعی کردند با استفاده از فضاهای مجازی و رایانهای و صرف حداقل وقت در انتخابات درصد مشارکت مردم را با این روش در انتخابات بالا ببرند.
این در حالی است که برگزاری انتخابات در این کشورها نیز به روش مذکور خالی از اشکال نیست و احتمال خطا در این روش وجود داشته است به عنوان مثال، در برخی کشورها سرورهای رایانهای که در شمارش آراء به کار گرفته میشود، از امنیت پایینی برخوردار است و بسادگی با یک نرمافزار رایانهای میتوان در نتیجه رایگیری تغییر ایجاد کرد.
مراحل انتخاباتی رایانهای در کشور
ثبتنام از کاندیداها، استعلام از مراجع چهارگانه و انتقال آن به شورای نگهبان، حضور رایدهندگان در پای صندوقهای رای، شمارش آراء، و جمعبندی و تایید نهایی آراء توسط ناظران و مجریان و ارسال آن به ستاد انتخابات کشور مراحل پنجگانه برگزاری انتخابات است که وزارت کشور با طراحی نرمافزارهایی مرحله اول و دوم را پشت سر گذاشته است؛ هر چند در این مراحل مشکلات نرمافزاری خود را نشان داد ولی وزارت کشور معتقد است که با رایانهای شدن انتخابات در مراحل ثبتنام و استعلام به میزان 50 درصد عوامل اجرایی کاهش داده شده و با این روش برای اولین بار سوابق کاندیداها در بانک جامع اطلاعات انتخابات کشور ثبت شده است.
و اما در مرحله سوم که مربوط به رایدهندگان است و مبنای آن ارائه کارت ملی است، رایدهندگان با همراه داشتن کارت ملی و در عین حال جهت اطمینان با داشتن شناسنامه در پای صندوقهای رای حاضر میشوند و با نوشتن کد کاندیداها بر روی برگ رای، رای خود را با کاندیداهای مورد نظر خود میدهند. در این مرحله کد ملی شهروندان در رایانه و در ته لیست توسط مجریان انتخابات ثبت میشود و تمامی مشخصات رایدهندگان روی صفحه مانیتور نمایش داده میشود.
انجام این کار که یکی از مهمترین مرحله انتخابات به روش رایانهای است، علاوه بر صرفهجویی در وقت به احتمال زیاد از صفهای طولانی نیز جلوگیری خواهد کرد.
در مرحله چهارم نیز که همانا شمارش آراء است، آراء از طریق نرمافزارهایی خوانده و شمارش خواهد شد. ولی چون ممکن است در این مرحله اشکالاتی پیش آید، این مرحله بنا به اعلام وزارت کشور همزمان به صورت دستی و رایانهای انجام خواهد شد.
در مرحله پنجم انتخابات نیز پس از مشخص شدن نتایج، فرمهایی که در رایانه هر شعبه اخذ رای تعبیه خوهد شد، میزان آراء را مشخص میکند و پس از تایید ناظر و مجری به ستاد انتخابات کشور ارسال خواهد شد تا در آنجا جمعبندی نهایی صورت گیرد.
نظر کارشناسان در برگزاری انتخابات به روش رایانهای
به گفته برخی کارشناسان، برگزاری انتخابات به صورت رایانهای آغاز حرکت مبارکی در تاریخ انقلاب اسلامی در انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی است و از مزایای فراوانی برخوردار است.
موافقان این روش دقت، سرعت، صحت و کاهش تقلب را از ویژگیهای این شیوه برگزاری انتخابات عنوان میکنند و معتقدند برگزاری رایانهای انتخابات میتواند از اعمال نفوذ و تغییر در نتایج آراء جلوگیری کند.
به گفته این کارشناسان از مزایای انتخابات رایانهای میتوان به بالا رفتن درصد مشارکت مردم، صرفهجویی در وقت آنها، کاهش هزینههای برگزاری آسان انتخابات، شمارش سریع آراء و اعلام نتایج فوری اشاره کرد. اما از سوی دیگر مخالفان این شیوه نبود فناوریهای لازم برای مکانیزه شدن انتخابات، ناآشنایی و ناآگاهی مردم در خصوص این انتخابات، دغدغه احتمال دستکاری نرمافزارهای رایانهای و قابل اعتماد نبودن سیاسی صیانت از آراء مردم را از نقایص این شیوه عنوان میکنند. مخالفان این شیوه معتقدند رایانههای شمارشگر نیز میتوانند مورد اعمال نفوذ و دستکاری قرار گیرند و نتایج آراء را تغییر دهند.
مخالفان عدم امکان شمارش مجدد آراء در صورت اعتراض نامزدها را از دیگر معایب این روش ذکر میکنند. سیستم رایانهای در انتخابات باید به گونهای باشد که امکان تخلف و تقلب وجود نداشته باشد.
در پایان باید گفت آنچه گذر از شیوههای سنتی و روی آوردن به روشهای نوین را ضروری مینماید، ناکارآمدی روشهای کهنه نسبت به شیوههای نوین الکترونیکی است؛ شیوههایی که با دارا بودن مزایایی از جمله سرعت بالا، صحت، دقت نتایج، سهولت فرایند رایگیری برای رایدهندگان، تجزیه تحلیل سریع آراء هزینه پایین آن چشمانداز روشنی برای دستاندرکاران برگزاری انتخابات ترسیم میکند و مسئولان باید با به کارگیری روش رایانهای به صورت آزمایشی و برطرف کردن موانع و مشکلات، در اجرای آن بکوشند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
