بحران قفقاز در کشمکش دیپلماتیک

اتحادیه اروپا تصمیم گرفت، ۲۰۰ ناظر صلح به منطقه اعزام کند. نمایندگان ناتو و گرجستان به مذاکره نشسته اند. رئیس جمهور روسیه اعلام کرد که کشورش در هفته جارى با آبخازستان و اوستیاى جنوبى روابط دیپلماتیک برقرار خواهد کرد. به گفته خاویر سولانا، هماهنگ کننده سیاست خارجى اتحادیه اروپا، «ناظران صلح» اروپایى در دو هفته آینده به «مناطق بى طرف» گرجستان فرستاده مى شوند. اتحادیه اروپا امیدوار است که استقرار ۲۰۰ ناظر اروپایى باعث شود، نیروهاى روسى بطور کامل از گرجستان خارج شوند. به گزارش دویچه وله، سولانا همچنین گفت که اتحادیه اروپا مایل است، ناظران خود را به مناطق جدایى طلب آبخازستان و اوستیاى جنوبى نیز بفرستد. ناظران موظف اند بدون اسلحه، روند صلح در منطقه را کنترل کنند. دیپلمات ارشد اروپایى گفت، اتحادیه اروپا در کنفرانسى که روز ۱۵ اکتبر در ژنو برگزار مى شود، در مورد صلح و ثبات در منطقه، بازگرداندن آوارگان جنگى و چگونگى استقرار ناظران صلح در آبخازستان و اوستیاى جنوبى تصمیماتى خواهد گرفت. بر اساس توافقى که روز هشتم سپتامبر میان نیکلا سارکوزى، رئیس دوره اى اتحادیه اروپا و دمیترى مدودف، رئیس جمهور روسیه صورت گرفت، ارتش روسیه مى بایست تا روز پانزدهم سپتامبر، مناطق غربى گرجستان را ترک کند. روسیه به وعده خود عمل کرد و روز شنبه ، ۱۳ سپتامبر (۲۳ شهریور) سربازان خود را ازبندر پوتى و اطراف شهر سیناکى خارج کرد. روز یکشنبه، ۱۴ سپتامبر نیز سربازان روسى «مناطق بى طرف» را ترک کردند. بدین ترتیب امکان استقرار ناظران اروپایى در این مناطق ایجاد شده است.
کمک مالى به گرجستان
اتحادیه اروپا قصد دارد به گرجستان ۵۰۰ میلیون یورو کمک کند. این مبلغ براى جبران خسارت هاى جنگى و پروژه هایى که توان اقتصادى گرجستان را افزایش مى دهند هزینه خواهد شد. قرار است که تا پایان سال جارى، ۱۰۰ میلیون دلار در اختیار دولت این کشور گذاشته شود.
روابط دیپلماتیک روسیه با مناطق جدایى‌طلب
به موازات اقدامات غرب براى پشتیبانى از گرجستان، روسیه نیز تلا ش هاى خود را براى حمایت از آبخازستان و اوستیاى جنوبى افزایش مى دهد. روز دوشنبه ، ۱۵ سپتامبر، دمیترى مدودف، رئیس جمهور روسیه اعلام کرد که کشورش در هفته جارى با آبخازستان و اوستیاى جنوبى موافقتنامه اى امضا خواهد کرد که بر اساس آن، میان روسیه و این دو منطقه، روابط دیپلماتیک برقرار خواهد شد. مدودف تاکید نمود که این موافقتنامه همچنین «همکارى نظامى» میان امضا کنندگان را تنظیم خواهد کرد. در همین راستا روز یکشنبه، ۱۴ سپتامبر، سرگئى لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه به آبخازستان رفت. وى در سوخومى اعلام کرد که به زودى مرز میان روسیه و آبخازستان از بین خواهد رفت. لاوروف روز دوشنبه به اوستیاى جنوبى سفر کرد. اقدامات روسیه در به رسمیت شناختن آبخازستان و اوستیاى جنوبى به عنوان دو کشور مستقل، استقرار نیروهاى صلح اتحادیه اروپا در این دو منطقه را عملا غیرممکن مى سازد. هفته پیش ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه، ضمن تاکید بر استقلال آبخازستان و اوستیاى جنوبى گفته بود که ناظران صلح اروپایى تنها زمانى مى توانند در آنجا مستقر شوند که «دولت هاى این دو کشور مستقل» با آن موافقت کنند. وزارت دفاع روسیه گفته است که بیش از ۷ هزار سرباز روسى در آبخازستان و اوستیاى حنوبى باقى خواهند ماند.
نزدیکى گرجستان و ناتو
به گفته ناظران سیاسى، بحران قفقاز باعث شده است که روابط گرجستان با پیمان آتلانتیک شمالى (ناتو) تنگتر شود. روز دوشنبه، ۱۵ سپتامبر، همزمان با نشست وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا، نمایندگان ناتو با مقامات گرجى به مذاکره نشستند. این نشست که در تفلیس، پایتخت گرجستان برگزار شده، واکنشى است به تهاجم نظامى روسیه علیه گرجستان. گرجستان مایل است که هر چه زودتر به پیمان آتلانتیک شمالى بپیوندد. اعضاى ناتو اما در این مورد هنوز تصمیمى قطعى نگرفته اند. یاپ دهوپ شیفر، دبیر کل ناتو، گسترش این سازمان نظامى، یا اتحادیه اروپا به سمت شرق را «گسترش دمکراسى و رعایت حقوق بشر» در این بخش از جهان مى داند که به گفته وى، نباید حس محاصره شدن را به مسکو القا کند. شیفر تاکید کرد که اگر کشورهاى عضو ناتو تصمیم بگیرند که گرجستان به این پیمان بپیوندد، روسیه حق ندارد، جلوى این تصمیم را بگیرد. دمیترى مدودف تهدید کرده است که «اگر گرجستان رسما براى ورود به پیمان آتلانتیک شمالى (ناتو) کاندیدا شود، روسیه وارد عمل خواهد شد». مدودف خطاب به اعضاى ناتو گفت، «نزدیکى به مرز روسیه تنش هاى جهانى را کاهش نمى دهد» بلکه «عواقب وخیمى» خواهد داشت.
گرجستان مسبب اختلاف ناتو و اتحادیه اروپا
«یاپ دى هوپ شیفر» دبیر کل ناتو که براى شرکت در اجلاس شوراى ناتو به گرجستان سفر کرده بود، اعلام کرد که با طرح «مدویدیف- سارکوزى» براى حل مناقشه قفقاز موافق نیست. اظهارات وى مغایر با موضع ملایم تر اتحادیه اروپا است. کارشناسان در ارزیابى از اینکه مغایرت ها بین اتحادیه اروپا و ناتو در رابطه با گرجستان تا چه حد مى توانند پیشروى کنند، اختلاف نظر دارند. به گزارش نووستى بعقیده «الکساندر کاناوالوف» رئیس انستیتو ارزیابى هاى استراتژیک روسیه، اتحادیه اروپا در حقیقت با آمریکا همبستگى دارد، اما مجبور است موضع خود را ملایم کند، زیرا «بعید است که اتحادیه اروپا موافق این باشد که نیروهاى نظامى روسى در آبخازى و اوستیاى جنوبى افزایش پیدا کنند (اروپا و آمریکا همچنان آنها را بخشى از گرجستان مى دانند). اگر سارکوزى در مذاکرات با رئیس جمهور روسیه فعلا توجه زیادى به این مسأله معطوف نکرده، تنها بدین دلیل بوده است که مذاکرات بدون این نیز کم مانده بود به بن بست برسند. آنها بسختى توانستند توافق کنند که روسیه مقرهاى خود در بخش اصلى گرجستان را جمع کند و مسأله نیروهاى روسى در جمهورى هاى آبخازى و اوستیاى جنوبى همچنان حل نشده اند». «سرگى کاراگانوف» رئیس دانشکده اقتصاد و سیاست جهانى دانشگاه دولتى «مدرسه عالى اقتصاد» یقین دارد که اختلاف نظر بین ناتو و اتحادیه اروپا وجود دارد، اما موضع ناتو تاثیر کمى بر روند حل مسائل دارد: «دبیر کل ناتو تنها مى خواست کارى خوشایند براى گرجى ها انجام دهد و اعلامیه وى را نمى توان چیزى بیش از یک ژست سیاسى دانست. بین ناتو و اتحادیه اروپا مدت بسیارى است که مقابله هاى کوچکى وجود دارند و آمریکا مصرانه مزاحم اروپا براى توسعه بلوک نظامى- سیاسى مى شود. در اینجا ناتو در وراى مناقشه قرار گرفت و منافع آن خدشه دار شدند: اکنون گرجستان بعلت حاد شدن مناقشه نمى تواند در ناتو پذیرفته شود». در ضمن این کارشناس معتقد نیست که این منجر به شکافى جدى بین ناتو و اتحادیه اروپا خواهد شد. «نیکلاى ازلوبین» مدیر برنامه هاى روسى انستیتو امنیت بین المللى آمریکا نیز معتقد است که تمامى طرفین که در حل مناقشه شرکت دارند، مجبور خواهند شد که بدنبال سازش باشند. «حفظ وضعیت کنونى نه براى آمریکایى ها مساعد است، نه براى اروپاییان، نه براى مسکو. روسیه در وضعیتى است که برد بیشترى دارد، اما این کشور نیز علاقه اى به قطع همکارى هاى فنى با آمریکا و نیز مخارج سنگین مالى و نظامى در جمهورى هاى برسمیت شناخته نشده ندارد. بدین ترتیب ناگزیر باید در جستجوى سازش بود. سازش، زمانى ممکن است که همه ناراضى باشند، زیرا همه مجبورند کوتاه بیایند. در اینجا گزینه هاى بسیارى مى توانند وجود داشته باشند، مثلا روسیه مى تواند اجازه دهد ناظرین بین المللى در منطقه حضور یابند و یا منطقه تحت مسئولیت روسیه و پاسداران صلح خارجى تقسیم شود. از سوى غرب جاى بیشترى براى کوتاه آمدن وجود دارد: از ثبت حقوقى ضمانت هاى امنیتى در اوستیاى جنوبى و آبخازى تا برسمیت شناختن این جمهورى ها».