راه دشوار صلح

اعلام آمادگی ایهود اولمرت نخست‌وزیر اسراییل برای واگذاری بخش وسیعی از سرزمین‌های کرانه باختری به فلسطینی‌ها و برچیدن شهرک‌های یهودی‌نشین از این مناطق نشانه‌ای از طرح تازه اولمرت برای دستیابی به مصالحه با فلسطینی‌ها به شمار می‌رود. ایهود اولمرت به عنوان رهبر حزب کادیما در جریان انتخابات پارلمانی اسراییل وعده داده بود که در صورت پیروزی حزبش بخش‌هایی از سرزمین‌های کرانه باختری را بر اساس طرحی یکجانبه تخلیه خواهد کرد. طرح خروج یکجانبه از بخشی از سرزمین‌های فلسطینی که در واقع میراث آریل شارون نخست‌وزیر سابق اسراییل بود پس از اجرا در نوار غزه نظر اکثریت اسراییلی‌ها را به خود جلب کرد. این طرح اما پس از جنگ 34 روزه اسراییل و حزب‌الله در جنوب لبنان و شلیک موشک از مناطق تخلیه شده نوار غزه به شهرک‌های اسراییلی اعتبار خود را به طور کامل در بین اسراییلی‌ها از دست داد و دولت ایهود اولمرت نیز آن را از دستور کار خود خارج کرد.
از آن پس منتقدان چپ‌گرا در جامعه اسراییل دولت اولمرت را متهم کردند که با کنار گذاشتن طرح خروج یکجانبه از بخشی از کرانه باختری فاقد یک برنامه روشن برای برقراری صلح با فلسطینی‌هاست. اینک ایهود اولمرت در سخنانی که در مراسم بزرگداشت دیوید بن گوریون نخستین نخست‌وزیر اسراییل ایراد کرده نشان داده است که او از اصل مصالحه ارضی با فلسطینی‌ها دست برنداشته اما چنین مصالحه‌ای را به آمادگی طرف فلسطینی برای دستیابی به صلح مربوط کرده است. با توجه به طرح خروج یکجانبه که به نظر می‌رسد آریل شارون آن را برای تعیین مرزهای نهایی اسراییل بدون توجه به نظر فلسطینی‌ها دنبال می‌کرد کنار گذاشتن آن طرح از سوی اولمرت از منظر اعراب گامی به پیش تلقی می‌شود. بنابر این پیشنهاد صلح جدید ایهود اولمرت به فلسطینی‌ها ممکن است فضای یاس‌آلودی را که بر کل منطقه خاورمیانه سایه انداخته‌ است تا اندازه‌ای تغییر دهد بویژه این که این پیشنهاد در زمان‌ی ارائه شده است که گروههای فلسطینی از جمله حزب حاکم حماس نیز علاقه خود را به از سرگیری مذاکرات صلح از طریق پیشنهاد آتش‌بس در نوار غزه‌ نشان داده‌اند.
شاید بتوان گفت که اسراییل و فلسطینی‌ها با اعلام مواضع جدید خود سعی می‌کنند در راه تازه‌ای گام بگذارند راهی که به نظر می‌رسد حامیان خارجی آنها آنان را برای گام گذاشتن در آن تحت فشار گذاشته‌اند. فشارهای خارجی بر دو طرف به نظر می‌رسد که جامعه جهانی به تدریج در حال دستیابی به اجماع درباره نقش محوری صلح بین اسراییل و فلسطینی‌ها به عنوان مقدمه‌ای برای حل سایر بحران‌های خاورمیانه از جمله لبنان، سوریه عراق و ایران است. این نکته را چندی پیش تونی بلر نخست‌وزیر بریتانیا مورد تاکید قرار داد و اکنون نیز سخنان بلر را ملک عبدالله پادشاه اردن به گونه‌ای دیگر تکرار کرده است. طرح سه کشور فرانسه، اسپانیا و ایتالیا برای حضور ناظران بین‌المللی در نوار غزه در واقع آغاز فشار کشورهای غربی بر دولت اسراییل بود. رسانه‌ای فلسطینی گزارش داده که دولت تونی بلر نیز از حضور ناظران بین‌المللی برای نظارت بر آتش‌بس بین اسراییل و فلسطینی‌ها در نوار غزه حمایت کرده است.
بعید نیست که آمریکا نیز دولت اسراییل را به طور پنهان زیر فشار گذاشته باشد تا برای کمک به حل بحران‌های خاورمیانه از خود انعطاف نشان دهد انعطافی که بدون آن مشکلات آمریکا در لبنان، عراق و حتی ایران بغرنج‌تر خواهد شد. حماس نیز طی ماه‌های اخیر تحت فشار شدید دولت‌های میانه‌رو عربی برای فاصله گرفتن از محور ایران، سوریه و حزب‌الله و نشان دادن نرمش در برابر اسراییل بوده است. بنا به گزارش‌های مطبوعاتی مقام‌های عربستان سعودی در جریان دیدار محمود زهار وزیر خارجه دولت تحت کنترل حماس در فلسطین از دیدار با وی خودداری کرده‌اند. این مساله از آن رو مهم است که سعودی‌ها همواره یکی از حامیان اصلی حماس تلقی شده‌اند. دقت در سخنان اخیر خالد مشعل رهبر در تبعید حماس نشان می‌دهد که سازمان تحت رهبری وی تصمیم گرفته است که برای فراهم شدن شرایط از سرگیری گفتگو بین اسراییل و فلسطینی‌ها برای مدتی به برقراری آرامش در سرزمین‌های فلسطینی کمک کند.
هر چند مشعل اظهارات مصالحه‌جویانه خود را در پوشش اعلام ضرب‌الاجل شش ماه به اسراییل برای دستیابی به توافق با فلسطینی‌ها پیچیده بود اما توضیحات بعدی او نشان داد که از نظر وی تا هنگامی که افق مذاکرات صلح بین اسراییل و فلسطینی‌ها روشن باشد حماس به حفظ آرامش پایبند خواهد بود. روی هم رفته به نظر می‌رسد که اسراییل و حماس در تصمیم خود برای آغاز دوباره روند صلح جدی هستند اما این که این جدیت تا چه اندازه بتواند موانع پیش روی دستیابی به درباره آن با قطعیت پیش‌بینی کرد.