مذاکرات ریاض کانون توجه محافل بین‌المللی

سرویس سیاسی
دکتر احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور عصر دیروز در حالی تهران را به مقصد ریاض ترک کرد که انتظار می‌رود رایزنی‌های دو کشور ایران و عربستان و همکاری مشترک آنها در پروژه‌های منطقه‌ای به انزوای بیشتر آمریکا در خاورمیانه بینجامد.
بازتاب‌های رسانه‌ای و واکنش‌های کارشناسان و تحلیلگران و مقامات رسمی کشورهای مختلف که در آستانه این سفر منتشر شده حاکی از این است که همگی چشم به دستاوردهای سفر احمدی‌نژاد به عربستان دوخته‌اند.
بسیاری از تحلیلگران عقیده دارند این سفر پیامدهای جدی در حل و فصل پرونده‌های مهم منطقه مانند عراق، لبنان، فلسطین و همچنین نوع نگاه اعراب به برنامه هسته‌ای ایران خواهد داشت و در شرایطی که آمریکا تلاش می‌کند کشورهای منطقه را هر چه بیشتر از یکدیگر دور کند، به ایجاد وحدت و همگرایی در جهان اسلام کمک قابل توجهی خواهد کرد.
بررسی اجمالی بازتاب‌ها و واکنش‌های رسانه‌ای و نخبگان سیاسی منطقه نسبت به این سفر نشان می‌دهد که چهار موضوع فتنه‌انگیزی آمریکا میان شیعه و سنی، فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، بحران لبنان و روابط عربستان و سوریه در دستور کار مذاکرات ایران و عربستان خواهد بود، به طوری که گفته می‌شود دو کشور پس از این مذاکرات یک گروه مستقل برای حل مسائل منطقه تشکیل خواهند داد.
این در شرایطی است که به نظر می‌رسد سفر «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهور روسیه به عربستان و برخی کشورهای منطقه‌ای و همچنین تحولات اخیر در مسکو بویژه سفر «خالد مشعل» رئیس دفتر سیاسی حماس به روسیه پس از نشست مکه به تقویت این همکاری‌ها کمک خواهد کرد.
ناظران سیاسی عقیده دارند این سفر گام دیگری در همسویی دو کشور بزرگ اسلامی ایران و عربستان در برخورد با تحولات منطقه‌ای و جهان اسلام خواهد بود.
بسیاری از صاحبنظران سیاسی اعتقاد دارند، همسویی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در برخورد با قضیه لبنان، این کشور را از وقوع یک جنگ داخلی دیگر نجات داده است و این امیدواری در سران گروه‌ها، احزاب و مسئولان حکومتی در لبنان تقویت شده است که این رایزنی‌ها منجر به حل بحران سیاسی لبنان شود.
روزنامه لبنانی الاخبار در این رابطه از خوشنودی «نبیه بری» رئیس مجلس لبنان، نسبت به این مذاکرات خبر داد و به نقل از «امیل لحود» رئیس‌جمهوری این کشور نوشت: «من با دقت مذاکرات سران دو کشور ایران و عربستان در ریاض برای کمک به حل بحران لبنان را پیگیری می‌کنم.»
روزنامه «الدیار» نیز به نقل از «محمود قماطی» از مسئولان حزب‌الله نوشت: تلاش‌ها برای حل بحران جدی است اما با توجه به کارشکنی‌های مستمر آمریکا به منظور جلوگیری از حل بحران نتایج این تلاش‌ها را نمی‌توان قاطعانه تضمین کرد.
وی افزود: در حالی که «سعد حریری» از مسئولان جریان حاکم با طرح عربستان برای برخورداری مخالفان از یک‌سوم به اضافه یک وزیران در کابینه جدید موافقت کرده است اما همپیمانان وی این طرح را رد می‌کنند.
محافل سیاسی لبنان هم با اشاره به همزمانی این دیدار با سفر «سعدالدین حریری» رئیس جریان سیاسی «آینده» به عربستان و همچنین سفر «عبدالعزیز خوجه» سفیر عربستان در لبنان به این کشور گمانه‌زنی کرده‌اند که گروه حاکم و مخالفان دولت لبنان ممکن است برای حل همزمان دو موضوع دادگاه بین‌المللی برای پرونده ترور «رفیق حریری» نخست‌وزیر پیشین لبنان و تشکیل دولت وحدت ملی در این کشور به توافق برسند.
این در حالی است که «محمدرضا شیبانی» سفیر کشورمان در لبنان در پاسخ به برخی گمانه‌زنی‌ها درباره نتایج رایزنی‌های ایران و عربستان در این سفر در خصوص بحران لبنان تاکید کرد: در این سفر تهران و ریاض طرح آماده و یا ایده‌های خاصی را برای حل بحران لبنان ارائه نخواهند کرد بلکه تنها از توافق لبنانی‌ها در این زمینه حمایت به عمل خواهد آمد.
موضوع بحران عراق و نقش برجسته بیگانگان در گسترش و توسعه اختلاف میان شیعه و سنی از دیگر مسائلی است که انتظار می‌رود در سفر یک روزه احمدی‌نژاد به عربستان و گفت‌وگو با پادشاه این کشور به صورت جدی مورد بررسی و تصمیم‌های راهبردی در این خصوص اتخاذ شود.» از نظر بسیاری از تحلیلگران بین‌المللی بحران عراق به حدی از اهمیت برخوردار است که حل آن را دارای تاثیر مهمی در بحران لبنان می‌دانند. در این رابطه نباید اظهارات «میشل عون» رئیس جریان ملی آزاد لبنان را از نظر دور داشت که می‌گوید: اگر در نشستی که قرار است در بغداد با مشارکت کشورها و طرف‌های مختلف برگزار و مشکلات عراق حل شود قطعا بر دیگر مسائل منطقه بویژه لبنان تاثیر مثبت خواهد گذاشت.
یک تحلیلگر سعودی هم در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه با تایید چنین تحلیلی تصریح می‌کند که امید می‌رود سفر احمدی‌نژاد به عربستان سعودی به اتخاذ اقدامی مشترک از سوی این دو کشور به منظور شکستن بن‌بست سیاسی ایجاد شده در لبنان و همچنین آرام کردن خشونت‌ها در عراق منجر شود.
محمدصادق الحسینی کارشناس مسائل عراق و خاورمیانه فتنه‌انگیزی میان شیعه و سنی که به دستور آمریکا و از لحظه شکست قطعی‌اش در عراق آغاز شده و در حال انتقال به کشورهای منطقه است از جمله مسائلی است که در این سفر می‌تواند با هماهنگی دو قطب مهم جهان اسلام یعنی ایران و عربستان خنثی شود. این کارشناس سیاسی با مد نظر قرار دادن رفع خلأ استراتژیک در منطقه به دنبال شکست آمریکایی‌ها در عراق گفت: این دستاوردی است که می‌تواند در مذاکرات دکتر احمدی‌نژاد و ملک عبدالله مورد توجه جدی قرار گیرد و حال آن که اگر در این مذاکرات یخ روابط میان عربستان و سوریه دو کشور تاثیرگذار در حل بحران عراق رو به آب شدن گراید می‌توان با هماهنگی ایران و سوریه چنین توطئه‌هایی را خنثی کرد.
بنابراین اگر عربستانی‌ها هم در این گفت‌وگوها دیدگاه واقع‌بینانه‌ای درباره تحولات عراق داشته باشند، در این عرصه نیز زمینه برای همکاری میان دو کشور وجود خواهد داشت. به هر حال گفت‌وگو با کشوری که خود جزء بزرگترین کشورهای سنی‌مذهب منطقه است می‌تواند در خنثی‌سازی نقشه آمریکا برای اختلاف‌افکنی میان شیعه و سنی موثر باشد.
پرونده هسته‌ای و اعتمادسازی منطقه‌ای
محور مهم دیگری که انتظار می‌رود در مذاکرات رئیسان دو کشور ایران و عربستان مورد توجه جدی قرار گیرد بحث هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران است. پادشاه و وزیر امور خارجه عربستان طی چند ماه اخیر بارها بر حل مشکل پرونده هسته‌ای ایران از طریق مذاکره و نه از راه‌های خشونت‌آمیز تاکید کرده‌اند به‌طوری که حتی چنین موضعی بسیاری از کشورهای عربی از جمله کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز تحت‌الشعاع قرار داده است و آنها نیز مواضع عربستان در این زمینه را تکرار کرده‌اند. بنابراین طرح مجدد موضوع و ارائه مستندات از سوی طرف ایرانی مبنی بر صلح‌آمیز بودن فعالیت هسته‌ای کشورمان و افشای نیات آمریکا در بهانه‌تراشی جهت متوقف کردن فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای در ایران می‌توان با تشریح اهداف واقعی برنامه هسته‌ای و تبیین برنامه تنش‌زدای سیاست خارجی ایران بر این مسئله که آمریکا و اسرائیل با زورگویی درصدد ایجاد خدشه در روابط کشورمان در منطقه هستند فایق آمد.
شاید با توجه به این ظرفیت عربستان که قادر است در موضوعاتی از قبیل پرونده هسته‌ای، بحران عراق و لبنان همکاری‌هایی را با ایران داشته باشد است که برخی خبرگزاری‌های همسو با آمریکا به ابراز نگرانی از این سفر پرداخته‌اند.
روزنامه نیویورک تایمز با تأکید بر این ادعا که سفر احمدی‌نژاد به عربستان به خواست ایران صورت گرفته نه دولت عربستان به راحتی خشم خود را از این سفر آشکار کرده و به نقل از مسئولان سابق عربستان که امروز هیچ نقشی در تصمیم‌گیری‌های عربستان ندارند نوشته است: این سفر به خواست ایران و پس از ماه‌ها تلاش دیپلماتیک صورت گرفته است!
این روزنامه هدف از این سفر را یارگیری منطقه‌ای از سوی ایران برای مقابله با تهدید احتمالی آمریکا توصیف می‌کند!
آسوشیتدپرس هم این سفر را برای فرونشاندن حساسیت غرب بویژه آمریکا علیه فعالیت هسته‌ای ایران و جلوگیری از مجازات‌های شدیدتر بر سر فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم دانسته است.
فایننشال تایمز هم با گنده‌نمایی نگرانی عربستان از نفوذ ایران در عراق، حمایتش از گروه‌های ضدغربی در منطقه و دنبال کردن برنامه هسته‌ای در این کشور ادعا کرده است که ریاض با آغاز سفر احمدی‌نژاد به این کشور نمایش قدرت را آغاز کرده است.
به هر حال محافل رسانه‌ای و نخبگان سیاسی معتقدند که سفر احمدی‌نژاد بی‌شک می‌تواند فرصت مناسبی را برای ایجاد تفاهم به‌جای رقابت بین ایران و عربستان ایجاد کند، زیرا رقابت این دو کشور که هر یک وزنه مهمی در عرصه‌های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و طایفه‌ای در منطقه محسوب می‌شوند، آثار منفی بر اوضاع منطقه‌ای داشته باشد، بنابراین همه دلسوزان منطقه به موفقیت مسئولان دو کشور برای دستیابی به این تفاهم، بدون دخالت بیگانگان و در فضایی کاملاً مستقل امید بسته‌اند تا کشورهای منطقه از آسیب طایفه‌ای دور نگاه داشته شوند.