جایگزین پرده‌نشین مبارک

ترجمه: هرمز برادران‎
در تلویزیون بسیار کم ظاهر مى شود، اگر هم مسئله اى پیش آید زیاد سخن نمى گوید، سپس به خفا و دیپلماسى آرامى که براى هر مرد دیگرى چون او ارجح است، بازمى گردد. یک روز در بیت المقدس است و روز بعد در غزه. پس از آن به مصر بازمى گردد تا در گوش رئیس اش حسنى مبارک چیزهایى نجوا کند.
سلیمان رئیس سرویس اطلاعات خارجى مصر در شکست و پیروزى همواره در کنار مبارک بوده است، از جمله در شبیخون ۱۹۹۵ به خودروى حامل رئیس جمهور که در آن دو مأمور امنیتى کشته شدند. این گونه وفادارى خود به رئیس جمهورى را نشان داده است که وضعیت فوق العاده امنیتى حاکم بر مصر که براساس آن بسیارى از آزادى منتقدان حکومت سلب شده حاصل اندیشه او پس از ۲۶سال حکمرانى بر امور اطلاعاتى قاهره است و این وضعیت فوق العاده مى تواند مقام سلیمان را بالاتر هم ببرد: اغلب او را جانشین احتمالى مبارک ۸۰ ساله قلمداد مى کنند.
سلیمان اگرچه کت و شلوار سفارشى و کروات هاى شیک را ترجیح مى دهد اما سابقه اى نظامى دارد که شاخصه اصلى رهبران مصرى پس از قدرت گیرى جمال عبدالناصر در کودتاى ۱۹۵۲ است. این استراتژیست نظامى سابقه سال ها رابطه دیپلماتیک با امریکا، اسرائیل و جهان عرب را دارد و به عنوان پراگماتیستى که احیاناً مجرى اصلاحات اقتصادى و خصوصى سازى در مصر خواهد بود، تلقى مى شود. این توازن براى غرب بسیار مهم است، بویژه براى واشنگتن که سالانه حدود ۲ میلیارددلار کمک اقتصادى و نظامى به مصر ارائه مى دهد. رابرت اسپرینگ بورگ کارشناس مسائل مصر و مدیر انستیتوى خاورمیانه در لندن مى گوید: «سلیمان پلى میان سرویس هاى نظامى و امنیتى مصر است. او در موقعیت حساسى قرار دارد. وى به کنترل سیاست مصر مى پردازد بدون آن که ردپایى برجا گذارد. در آن کشور هیچ کس نقش او را ندارد. وى تکیه گاه سیاست خارجى مبارک نیز هست.» با این حال، آنان که سلیمان را رئیس جمهور احتمالى مى دانند بلافاصله بزرگترین موانع پیش روى او را خاطرنشان مى سازند: پسر مبارک، جمال، کارفرمایى ۴۴ ساله که او هم مدعى این پست محسوب مى شود. اما وجهه جمال مبارک مسئله دار است. او پشتوانه و پیشینه نظامى ندارد، فاقد تجربه سیاست خارجى است و همچنین در مسند رهبرى حزب حاکم «دموکراتیک ملى»(PDN) هم نشسته است که به باور برخى، عموماً تحت تأثیر منافع خاص است. جمال ایده اى براى ریشه کنى غده تورم و بهبود وضعیت معیشتى ۴۵ درصد از مصریان با درآمد روزانه کمتر از ۲ دلار ندارد. سیاست هاى حزب حاکم NDP پیش از این موجب رشد نسبى اقتصاد مصر و افزایش سرمایه گذارى هاى خارجى شد، اما احتمال تداوم سلسله مبارک با نشستن پسر ناآزموده رئیس جمهور بر جاى وى بسیارى کسان را خشمگین و هراسان کرده است.
خواندن پیچ و خم هاى سیاست مصر دشوار است، NDP منزوى و کوته نظر است و صداهاى دیگر مانند اخوان المسلمین نفوذ پیچیده اى دارند. اگرچه مصر یک دموکراسى نامیده مى شود اما ارتش نقش تمام کننده دارد. ارتش مى تواند بر سر یک کاندیدا با حمایت از سلیمان یا یکى از ژنرال هاى خود به عنوان کاندیداى مستقل در انتخابات ریاست جمهورى ۲۰۱۱ با NDP مذاکره کند و قرار ببندد.
دئا رشوان تحلیلگر سیاسى مرکز مطالعات سیاسى و راهبردى الاهرام مى گوید: «به نظر من ارتش از هم اکنون درباره این که رئیس جمهور بعدى چه کسى باشد تصمیم گرفته است.» او مى افزاید: «سلیمان یکى از محتمل ترین کاندیداهاست و این به خاطر کارنامه سیاست خارجى وى و قابلیت هایش در کم اهمیت دادن مدارج و سوابق نظامى اش است. او مى تواند غیرنظامى تر نشان دهد و این امر چنین القا مى کند که ارتش مستقیماً در گرداندن و اداره کشور دخالت ندارد.»
ابراهیم عیسى سردبیر روزنامه الدستور و یکى از منتقدان دولت اخیراً در ستونى نوشت که کاندیداتورى سلیمان براى ریاست جمهورى همچنان خوشایند بسیارى از بخش هاست. تیتر آن ستون چنین بود: «او کى به حرف مى آید » که از سلیمان مى خواست تا سکوتش را بشکند و دیدگاه هایش را بیان کند. عیسى که به دلیل اخبارى که سال ۲۰۰۷ درباره زوال سلامت حسنى مبارک نوشت با پیگرد قانونى روبروست، افزود: «ما نیاز مبرمى به شنیدن سخنان آن مرد داریم. مصرى ها نیازمند درکى عمیق تر از او هستند. این احتیاط و ملاحظه کارى توجیهى ندارد.» شناسنامه سلیمان کم کم شناخته مى شود. او مذاکره کننده ارشد در گفت وگوهایى است که به آتش بس حماس و اسرائیل در غزه در ماه ژوئن منجر شد. آن موفقیت اعتبار مصر را به عنوان یک بازیگر راهبردى در منطقه مطرح کرد. این وجهه مصر در یک دهه گذشته به دلیل مشکلات سیاسى و اقتصادى کشور و نفوذ فزاینده عربستان سعودى در منطقه تضعیف شد. این توافق همچنین احتمال تکرار بحران امنیتى ژانویه را که طى آن صدها هزار فلسطینى از مرز غزه وارد مصر شدند از قاهره دفع کرد. احتمال کاندیداتورى سلیمان براى ریاست جمهورى چند سال پیش وارد شایعات و مانورهاى طبقه سیاسى مصر شد. اما برخى تحلیلگران بر این باورند که این مرد ۷۳ ساله سابقاً پیاده نظام که بعدها رئیس اطلاعات شد شاید بسیار مسن محسوب شود و روابط نزدیکش با مبارک و واشنگتن، که مصرى ها از هر دو خشمگین و رویگردان هستند، به زیان کاندیداتورى اش باشد. سلیمان در «قنا» شهر کوچکى در منطقه اى فقیرنشین در مصر علیا به دنیا آمد. در آکادمى ارتش ثبت نام کرد، در جنگ هاى اعراب و اسرائیل در سال هاى ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ توانایى هاى خود را نشان داد. مدارج ترقى در اطلاعات دولتى را طى کرد و در سال ۱۹۹۵ با تأکید بر این که مبارک در سفرش به اتیوپى باید با یک لیموزین ضدگلوله مسافرت کندـ که به نجات جان مبارک منجر شد ـ اعتبارى به دست آورد. در حالى که مبارک و سلیمان سوار بر آن خودرو فرودگاه آدیس آبابا را ترک مى کردند شبه نظامیانى که از مصر به اتیوپى نفوذ کرده بودند به روى اتومبیل آنها آتش گشودند، اما گلوله ها در خودروى آنها نفوذ نکرد. سلیمان که پیشاپیش از آن حمله باخبر بود، تهدیدات تروریستى را مى شناسد.
اما خطر بزرگ تر از هم اکنون تا انتخابات آینده ریاست جمهورى شاید تورم مداوم و دستمزدهاى اندکى باشد که اعتراضات کارگرى را دامن زده و به اعتبار حزب حاکم لطمه سنگینى زده است. نمونه گویاى این خطر ناکامى هاى دولت در شرایطى است که تورم منجر به کمبود نان و طویل شدن صف هاى مواد غذایى در ماه مارس گذشته شد.مبارک به ارتش که ستون فقرات کشور به حساب مى آید، دستور داد که براى جبران کمبود موادغذایى نان بپزد و بدین ترتیب ظاهراً بحران فروکش کرد.