بناپارتیسم فرانسوی

گروه سیاسی، مریم مهدوی‌اصل: هرچند حمله گرجستان به اوستیای جنوبی در شب افتتاح بازی های المپیک 2008 در چین آغاز شد و جامعه جهانی را برای چند روز در سکوت مبهمی فرو برد، اما نخستین تیر واکنش این بحران به سمت ایران پرتاب شد. سارکوزی رئیس جمهور فعلی فرانسه که کمان پرتاب این تیر را به دست داشت، از شخصیتی ناآرام برخوردار است که گفته می شود حتی مرکل صدراعظم آلمان نیز چندان مایل نیست در دیدارهای رسمی در کنار وی قرار گیرد.
نوع شخصیت سارکوزی برای مطرح شدن در سطح جهانی از یک سو و اظهارات تند و مداوم وی نسبت به پرونده هسته یی ایران از سوی دیگر روندی است که از نخستین روزهای ریاست جمهوری وی آغاز شده است و هرچند وقت یک بار نیز بر اساس شرایط جهانی از روند خصمانه تری نسبت به گذشته برخوردار شده و گاه برای چندی نیز در سکوت مبهمی فرومی رود. اما طی یک ماه گذشته موضع های تند سارکوزی از برنامه مشخص تری پیروی می کند. وی پس از شلیک تیر خود به سمت ایران پس از بحران گرجستان با سفر به سوریه از رهبر این کشور بار دیگر درخواست کرد تا از موقعیت خود برای قانع کردن ایران به همکاری با غرب درخصوص پرونده هسته یی اش استفاده کند. سپس در موضع گیری دیگری اعلام کرد خطر حمله سخت افزاری اسرائیل به تاسیسات هسته یی ایران چنان جدی است که امکان دارد مردم جهان یک روز صبح از خواب برخیزند و ببینند که این اتفاق روی داده است. هرچند این سخن اخیر سارکوزی با واکنش تند مقام های ایرانی روبه رو شد و حسن قشقاوی سخنگوی وزارت خارجه نیز رسماً اعلام کرد سلاح هسته یی جایی در دکترین دفاعی ایران ندارد، شیمون پرز رئیس جمهور اسرائیل نیز در مقام پاسخگویی به اظهارات سارکوزی عنوان کرد که در حال حاضر حمله نظامی به ایران جایی در سیاست های اسرائیل ندارد و ما ترجیح می دهیم از طریق کانال های دیپلماسی یعنی ابزارهای اقتصادی و سیاسی مساله هسته یی ایران را پیگیری کرده و با اعمال تحریم های بیشتر به جمهوری اسلامی ایران فشار وارد کنیم. به منظور تحلیل مواضع تند سارکوزی رئیس جمهوری فرانسه نسبت به پرونده هسته یی ایران نظر برخی از کارشناسان بین المللی را جویا شده ایم که در پی می آید.
دکتر احمد نقیب زاده متخصص مسائل فرانسه و استاد علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در مورد عواملی که باعث شده مواضع تند فرانسه در دوره ریاست جمهوری سارکوزی نسبت به ایران افزایش یابد، می گوید: «چند عامل باعث اتخاذ مواضع کنونی نسبت به ایران از سوی فرانسه شده است. عامل نخست به ویژگی شخصیتی سارکوزی برمی گردد که می خواهد مطرح باشد. دومین عامل تغییر در سیاست خارجی فرانسه است که با مقابله با امریکا نمی توان کاری کرد. بنابراین مثل انگلستان باید همسو با امریکا عمل کرد.» وی در ادامه توضیح می دهد: «در واقع سارکوزی فکر می کند با این کار آلمان، انگلستان، فرانسه و امریکا می توانند رهبری جهان را به دست گیرند و آن را بین خود تقسیم کنند. بنابراین، این قضیه باعث همسویی فرانسه با امریکا در جاهایی مثل عراق و افغانستان می شود.» سپس این استاد دانشگاه درخصوص عامل دیگری که باعث شده سارکوزی نسبت به شیراک رئیس جمهور پیشین فرانسه مواضع تندتری را نسبت به ایران و در جهت همسو شدن با امریکا در پیش گیرد، می افزاید: «عامل سوم به حساسیتی برمی گردد که فرانسوی ها روی خاورمیانه دارند و دلشان می خواهد هر طور شده حضوری در خاورمیانه داشته باشند. بنابراین، سفر آقای سارکوزی رئیس جمهور فرانسه به سوریه همه مسائل را در درون خودش دارد: یعنی هم فرانسه مطرح می شود، هم سیاست همسویی با امریکا را دارد و هم در مساله اعراب و اسرائیل پادرمیانی می کند که چند بعد دارد.»
دکتر نقیب زاده در ادامه توضیح می دهد: «یعنی سوریه با اسرائیل آشتی کند و همچنین سوریه از ایران جدا شود. آنگاه فشارها روی مساله اتمی ایران کارایی بیشتری پیدا کند و نهایتاً این موارد به نام فرانسه تمام شود و اگر در پاره یی مسائل در داخل کمبودها یا شکست هایی وجود داشته در سیاست خارجی فرانسه جبران شود.»
نقش‌آفرینی سارکوزی در اتحادیه اروپا
در حالی که بوش رئیس جمهور امریکا در زمان حمله گرجستان به اوستیای جنوبی در پکن به سر می برد و سرگرم تشویق بازیکنان امریکایی بود، دکتر داوود هرمیداس باوند متخصص مسائل روابط بین الملل با اشاره به مساله گرجستان و عکس العمل امریکا نسبت به پرونده هسته یی ایران می گوید: «همان طور که شما اشاره کردید مساله گرجستان جامعه بین المللی را تحت الشعاع قرار داده بود. بنابراین مساله پرونده هسته یی ایران در سایه قرار گرفته بود. در مورد مساله گرجستان، عکس العمل ایالات متحده امریکا شدیدتر از دیگران بود. همین موضوع سبب شد مساله پرونده هسته یی ایران آنچنان که باید از سوی امریکا پیگیری و مطرح نشود. سپس این استاد دانشگاه با اشاره به موضع گیری های پیشین سارکوزی نسبت به پرونده هسته یی ایران در ادامه توضیح می دهد: «اما فرانسه به سبب اینکه رئیس دوره یی اتحادیه اروپاست و سارکوزی هم در گذشته موضع تندی نسبت به تکنولوژی و فناوری صلح آمیز هسته یی ایران گرفته بود و خواستار پذیرش بسته پیشنهادی از سوی ایران شده بود: حتی یک بار هم در مورد اسرائیل اظهار کرد که اسرائیل برای امنیت خودش هر اقدامی که لازم می داند انجام دهد، ولی این اعلام نظر سارکوزی در بحران گرجستان نسبت به ایران برای این است که نشان دهد مساله هسته یی ایران به اصطلاح از گردونه خارج نشده یا حوادث گرجستان و تغییرات احتمالی روسیه نباید موجب این تفکر شود که مساله هسته یی ایران به حال تعلیق در آمده است.» وی در ادامه می افزاید:« اما در مورد سخنان اخیر شیمون پرز باید گفت این اشارات گهگاه مطرح می شود به خصوص از سوی مسوولان و مقام های دولتی اسرائیل. ولی همان طور که شیمون پرز در مصاحبه یی اشاره داشته اسرائیل می خواهد مساله پرونده هسته یی ایران از طریق دیپلماتیک و به ویژه تحریم های اقتصادی- سیاسی پیگیری شود و نه راه حل نظامی: ولی به هر حال سارکوزی هم اطلاعات و آگاهی هایی از موضع و قصد و نیت اسرائیل دارد. به خصوص از زمانی که ایشان رئیس جمهور فرانسه شدند، رسماً حمایت از اسرائیل را در پیش گرفتند و بیش از همه تاکیدشان بر حل مساله هسته یی ایران به منظور این است که نگرانی اسرائیل را از بین ببرند.» این کارشناس روابط و حقوق بین الملل توضیح می دهد: «چون احتمال دسترسی ایران به سلاح هسته یی برای اسرائیل در منطقه بیش از دیگران حساسیت برانگیز و نگران کننده است، بنابراین سارکوزی از آغاز ریاست جمهوری خود موضع همسویی با اسرائیل را در پیش گرفت. ولی از طرف دیگر سارکوزی سعی کرد نقش میانجیگری را هم در رابطه با سوریه یا تقاضای ایشان از سوریه به دلیل روابط نزدیکی که با ایران دارند، ایفا کند.» وی در ادامه می افزاید: «در واقع ایشان می خواهد جمهوری اسلامی را وادار به پذیرش بسته پیشنهادی هسته یی کند و این امر را هم هنگام سفرشان به گرجستان اعلام کرد. به هر حال ایشان تلاش می کنند به عنوان رئیس دوره یی اتحادیه اروپا، نقش فعالی را از لحاظ دیپلماتیک ایفا کنند: یعنی در رابطه با ایران، گرجستان و سوریه. بنابراین در عین حال باید این اظهار نظرات سارکوزی را ناشی از تلاش ایشان به عنوان رئیس اتحادیه اروپا و نقش فعالی که ایشان طی سه چهار ماه اخیر در پیش گرفته اند، تلقی کرد.»
مواضع غیرمسئولانه سارکوزی در فضای بحرانی
ژاک شیراک رئیس جمهور سابق فرانسه که پس از مخالفت با حمله امریکا به عراق همراه با صدراعظم آلمان لقب «کشورهای پیر اروپایی» را گرفتند، نسبت به سارکوزی رئیس جمهور وقت فرانسه از تفاوت های شخصیتی برخوردار بود. حتی سیاست خارجی فرانسه روند دیگری را طی می کرد. دکتر ابراهیم متقی استاد روابط بین الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و کارشناس مسائل استراتژیک در خصوص موضع گیری های آقای سارکوزی نسبت به پرونده هسته یی ایران می گوید: «از زمان به قدرت رسیدن سارکوزی، مواضع فرانسه در برخورد با کشورهای رادیکال منطقه دچار تحول شده و نقطه محوری تضاد فرانسه متوجه جمهوری اسلامی ایران شده است.» وی در ادامه می افزاید: «طی ماه های گذشته به ویژه از ژوئن تا آگوست 2008 شکل متناوبی شاهد مواضع هشداردهنده، دیپلماسی فشار و همچنین تهدید فرانسه بوده ایم. این امر نشان می دهد فرانسه سارکوزی در مقیاس با دوره شیراک دچار تفاوت و تحول بسیار شدیدی شده است.» وی با اشاره به نگرش سارکوزی نسبت به ایران توضیح می دهد: «نگرش سارکوزی مبتنی بر اعمال فشار مستقیم و همچنین حمایت از فشارهای سازمان یافته علیه ایران است. چنین مواضعی را در ارتباط با لبنان، حزب الله و همچنین گروه های رادیکال مشابه شاهد هستیم. هم اکنون فرانسه رهبری کشورهای اتحادیه اروپا را به عهده دارد، اما فضای اروپا در مقایسه با سیاست های فرانسه، ماهیت متعادل تری دارد. سارکوزی تلاش کرد از طریق بشار اسد پیام های تند و هشداردهنده برای ایران منتقل کند.»
وی می افزاید: «اما انتقال چنین پیام هایی طبعاً نمی تواند واکنش منعطف تری را در ارتباط با ایران ایجاد کند. سیاست های سارکوزی در برخورد با ایران کاملاً غیرمسوولانه است. نظامیان فرانسه حضور محدودی در افغانستان داشته و آنان تحرک نظامی در عراق را مغایر با سیاست موازنه کننده خود اعلام داشته اند. طبعاً در چنین شرایط و فضایی نمی توان مواضع فرانسه را در قالب سیاست های واقعی اتحادیه اروپا تلقی کرد.» سپس وی در خصوص فشارهای اروپا علیه ایران تبیین می کند: «اروپا به میزانی از سیاست فشار می اندیشد که قادر به پیگیری و متعادل سازی پیامدهای آن باشد. در حالی که مواضع سارکوزی به این دلیل غیرمسوولانه است که بدون دارا بودن قابلیت و ابزار نظامی منطقه یی درصدد گسترش جدال های خشونت آمیز علیه ایران است. از سوی دیگر سارکوزی مدل لبنان را در ارتباط با ایجاد دولت ائتلافی به منزله عقب نشینی ایران می داند در حالی که اتخاذ چنین سیاستی انعطاف پذیری ایران در برابر حوادث شکننده درون ساختاری در منطقه تلقی شده و نمی تواند نماد عقب نشینی ایران محسوب شود.»
دکتر متقی در ادامه توضیح می دهد: «مصالحه گرایی به معنای توجه به آینده است. در حالی که عقب نشینی به معنای بی توجهی نسبت به گذشته تلقی می شود. در چنین شرایط و فضایی مواضع اتهامی و سیاست های اعلامی فرانسه ماهیت انتقادی خود را حفظ خواهد کرد، اما فرانسه به تنهایی قادر به اتخاذ سیاست خصمانه تری نسبت به ایران نیست.» این کارشناس مسائل بین المللی سپس در مورد مواضع امریکا و اسرائیل می گوید: «امریکایی ها و همچنین اسرائیلی ها نسبت به پیامد هرگونه مواضع خشونت آمیز در برخورد با ایران واقف هستند. به همین دلیل از اتخاذ چنین رویه یی خودداری خواهند کرد. در حالی که آنچه را که سارکوزی بر زبان می آورد می توان هشدارهای بی پایه و مواضع غیرمسئولانه در محیطی دانست که دارای فضای بحرانی است.»
جاه‌طلبی‌های بوش اروپایی
سارکوزی پس از تونی بلر نخست وزیر انگلستان داعیه دار سیاست های این کشور در همراهی با امریکا علیه پرونده هسته یی ایران شد و توانست توجه جامعه بین الملل را به خود جلب کند. فریدون مجلسی کارشناس مسائل بین المللی نیز در این خصوص اظهار می دارد: «مواضع سارکوزی، مواضع جرج بوش است. چیزی هم غیر از نظر بوش نیست و ایشان نظر دیگری هم غیر از آن ندارند. در واقع آقای سارکوزی رئیس جمهور فرانسه، یک بوش اروپایی است.»
وی در ادامه می افزاید: «تا وقتی که بوش رئیس جمهور امریکا است، سارکوزی نیز به ساز بوش می رقصد. بنابراین ما باید تا انتخابات بعدی ایالات متحده امریکا صبر کنیم که نقش سارکوزی عوض شود.» مجلسی در ادامه تاکید می کند: «سارکوزی آدم جاه طلبی است و بیشتر دارد برای تبلیغات خودش کار می کند. ضمن اینکه امیدوارم در مورد سوریه و صلح موفق شود. چون در آن صورت موقعیت ایران خود به خود طوری خواهد بود که جایی برای خصومت اروپا با ایران یا ایران با اروپا باقی نخواهد بود. به دلیل اینکه ما داریم پیش مرگ دعوای اسرائیل و سوریه می شویم و اگر آنها خودشان با همدیگر صلح کنند، دیگر ما حرفی برای گفتن نخواهیم داشت.»