خزر در خطر است!

گروه شهری: پس از گذشت 31 ماه از امضای کنوانسیون محیط‌زیست دریای خزر، موسوم به کنوانسیون تهران، جمعی از کارشناسان و مسئولان در کارگاه مشورتی و پژوهشی «محیط‌زیست دریای خزر؛ الزامات کنوانسیون تهران، چالش‌ها و دستاورها» گرد هم آمدند تا درباره زمینه اجرایی شدن این کنوانسیون به بحث و تبادل‌نظر بپردازند. در این کارگاه مهمترین چالش‌های پیش‌ روی این کنوانسیون که از ماه آینده اجرایی می‌شود بررسی و تبیین شد.

دکتر موسویان، معاون پژوهش‌های بین‌المللی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در این کارگاه با اشاره به ویژگی‌های زیست بومی و ژئوپلتیکی بی‌نظیر دریای خزر، از این دریاچه به عنوان یکی از مهمترین مناطق استراتژیک جهان یاد کرد و گفت: دریای خزر از چند نظر دارای اهمیت است، نخست آنکه به عنوان یک شبکه حمل و نقل گسترده، مسیری مناسب برای ارتباط و مراوده میان جوامع گوناگون فراهم آورده، این در حالی است که ذخایر گاز طبیعی و نفتی موجود در این منطقه ـ بالغ بر 163 میلیارد بشکه ـ اهمیت آن را دو چندان کرده، البته بخش عمده‌ای از اهمیت این دریاچه را می‌توان در تنوع گسترده زیستی و منابع ‌غذایی آن جست‌وجو کرد.

وی با اشاره تنوع زیستی بسیار غنی دریای خزر تصریح کرد: حدود 400 گونه آبزی بومی در این دریا زندگی می‌کنند ضمن آنکه بالغ بر 70 درصد صید جهانی خاویار سیاه از این دریا به دست می‌آید. جلگه‌ها و تالاب‌های ساحلی آن نیز زیستگاه مناسبی برای میلیونها پرنده بومی و مهاجر محسوب می‌شود. بر این اساس، با توسعه اکوتوریسم می‌توان فرصت‌های شغلی فراوان برای ساکنان این منطقه فراهم آورد.

موسویان، آلودگی‌های ناشی از منابع مستقر در خشکی، آلودگی ناشی از حفاری و اکتشاف دریا، آلودگی ناشی از تخلیه مواد زاید، و سمی، تخلیه زایدات خطرناک اتمی، آلودگی ناشی از تخلیه کشتی‌ها، صید بی‌رویه و غیر‌قانونی، گونه‌های مهاجم بیگانه به دریا و فقدان برنامه‌ریزی و مدیریت سواحلی را از مهمترین بحران‌هایی دانست که محیط‌زیست دریای خزر را تهدید می‌کنند.

به گفته وی، بهره‌برداری از منابع کانی بستر دریا و ذخایر زنده باید تابع روشی هماهنگ باشد تا مانع از اختلال در وضع منحصر به فرد این دریا شود و این برعهده تمامی کشورهای ساحلی است که با رعایت نظامات حقوقی، موجبات دستیابی به این هدف را فراهم سازند.

دکتر شعبانعلی نظامی، رئیس شیلات کشور با اشاره به اینکه هدف کنوانسیون تهران پویایی و سرزندگی خزر است، خاطر‌نشان ساخت: دریای خزر، دریایی بسته و یکطرفه است به شکلی که سالانه چند صد میلیارد متر مکعب آب و مواد مختلف وارد می‌شود اما تنها خروجی طبیعی آن تبخیر است. به گفته وی پویایی اکوسیستم دریای خرز در درجه اول با حفظ تنوع زیستی، گیاهی و جانوری آن ارتباط مستقیم دارد، بر این اساس، حفظ سلامت این اکوسیستم پیش‌نیاز توسعه پایدار است، این در حالی است که تمایلاتی که برای توسعه مهار گسیخته و بدون برنامه در حوزه خزر وجود دارد سبب محدود شدن گونه‌های خزر شده است.

وی ورود شانه‌دار را نقطه عطف معضلات ناشی از این فرآیند و عامل بیکاری جامعه صیادی دانست.

مهندس سعید حسینی، کارشناس محیط‌زیست دریایی و عضو مرکز صلح و محیط‌زیست با اشاره به اینکه 50 درصد از فعالیت‌های کشاورزی و 60 درصد از فعالیت‌های صنعتی در اطراف رود ولگا انجام می‌شود گفت: مناطق شناخته شده‌ای همچون دلتای ولگای آستراخان، خلیچ ولگا، دماغه آبشرون و دماغه رودخانه آذربایجان از جمله منابع‌ آلاینده دریای خزر هستند که موجب ورود آلودگی‌ها می‌شوند، ضمن آنکه ایران، دریافت‌‌کننده آلودگی‌های نفتی و حتی میکروبی کشورهای حاشیه است.

مدیر برنامه محیط‌زیست دریای خزر سازمان ملل متحد نیز در این کارگاه با اشاره به اینکه شکاف عمیقی بین دستگاه‌های ماهیگیری و حافظ محیط‌زیست در سطح منطقه‌ای وجود دارد، گفت: هنوز نتوانسته‌ایم ثابت کنیم که منشأ آلودگی دریای خزر رودخانه ولگاست.

دکتر غفارزاده افزود: برنامه محیط‌زیست دریای خزر که فعالیت آن از سال 1998 آغاز شده، توانسته است یک گفتمان خانوادگی میان کشورهای حاشیه‌ای به وجود آورد.