چالش‌های طرح امنیتی بغداد

احسان تقدسی

«طرح امنیتی بغداد» را باید اصلی‌ترین آزمون مشترک دولت آمریکا و دولت مالکی در پایتخت ناامن عراق دانست. براساس این طرح که از اواخر هفته گذشته آغاز شده، همه نقاط پایتخت عراق براساس زمانبندی محرمانه برای برخورد با تروریست‌ها جست‌وجو و پاکسازی می‌شود.

این طرح به گزارش سران بغداد، جامع‌ترین طرح امنیتی به منظور مقابله با تروریست‌ها از آغاز اشغال عراق تاکنون است و وسعت و تعداد نیروهای شرکت‌‌کننده در این طرح نیز از این امرحکایت دارند.

ارتش آمریکا اگرچه اعلام کرده است که در این طرح فقط به عنوان نیروی پشتیبان و بازوی حمایتی نیروهای امنیتی عراق و با هماهنگی کامل با دولت عراق عمل خواهد کرد، اما شواهد و قراین حاکی از آن است که ناهماهنگی میان ارتش آمریکا و نیروهای امنیتی عراق به عنوان مهمترین چالش این طرح، در میان دولتمردان عراقی مطرح است، چه آن که برای نمونه پیش از اعلام رسمی آغاز این طرح از سوی دولت مالکی، ارتش آمریکا از آغاز آن خبر داد و اسباب نارضایتی فرماندهان امنیتی عراق را فراهم آورد.

از سوی دیگر در حالی که نیروهای عراقی ستون فقرات طرح امنیتی بغداد را تشکیل داده‌اند، فرماندهان ارتش آمریکا با اقدام‌های بدون هماهنگی با نیروهای امنیتی عراق کوشیده‌اند نقشی تعیین‌کننده و محوری را در این طرح داشته باشند و این امر در حالی است که براساس توافق‌های قبل از اجرای این طرح، در توافق‌هایی که میان سران سیاسی و نظامی عراق و آمریکا برقرار شده بود، قرار بود آمریکا فقط در نقش حامی نیروهای امنیتی و ارتش عراق ظاهر شود و نه در مقام مجری عملیات.

ناهماهنگی اطلاعاتی

طرح امنیت بغداد یک طرح محرمانه است، از این رو طبیعی است که مسأله نخست هماهنگی اطلاعاتی عراقی‌ها و آمریکایی‌ها است‌، در حالی که دولت مالکی به دلیل ماهیت امنیتی و سری این طرح از همان ابتدا همه تلاش خود را برای حفاظت از اطلاعات انجام داده بود، اما فرماندهان نظام و سخنگویان ارتش ایالات متحده به بهانه شفاف‌سازی مراحل مختلف، این طرح را افشا کردند. اطلاع تروریست‌ها از سبک و شیوه این طرح موجب ناکام ماندن این طرح در برخی نقاط جست‌و‌جو شده ارتش عراق می‌شود. افشاگری نظامیان ارشد آمریکا در مورد این طرح شامل تعداد نیروهای شرکت‌کننده در طرح، چگونگی پراکندگی نیروها در بغداد، اهداف، سقف زمانبندی، دامنه عملیات، طرح و تقسیم مناطق امنیتی بغداد و... بوده است.

افشای این اطلاعات آن هم در حالی که شمارش معکوس دولت مالکی برای اجرای این طرح آغاز شده بود، موجب اعتراض شدید دولت و مجلس عراق شد، تا جایی که «هادی العامری» رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس عراق گفت که «لازمه موفقیت طرح امنیتی بغداد «امنیت خود طرح» است، اما متأسفانه پیش از شروع طرح جزئیات بسیاری از آن به رسانه‌ها درز کرده است.» العامری البته تأکید کرد که فاش شدن جزئیات اجرایی و اطلاعاتی طرح امنیتی بغداد، به تروریست‌ها و گروه‌های مسلح اجازه خواهد داد که از همه ابعاد طرح آگاه شده و برنامه‌های خود را براساس آن وفق دهند.

مالکی نیز در جلسه‌ای که به مجلس رفته بود، در واکنش به اعتراض برخی نمایندگان مبنی بر چرایی افشای اطلاعات بزرگ‌ترین طرح امنیتی اجرا شده از زمان اشغال عراق تاکنون گفت: «دولت عراق و فرماندهان عراقی درصدد حفظ جنبه محرمانه طرح بودند، اما متأسفانه بسیاری از جزئیات آن به رسانه‌ها درز کرد.»

شبهه‌افکنی در میان شیعه و سنی

فرماندهان سیاسی و نظامی آمریکا در توجیه طرح، شبهه برخورد با گروه‌های مذهبی را القا کرده‌اند. برای نمونه، برخی طیف‌های وابسته به ارتش آمریکا از همان ابتدا اعلام کردند که هدف پنهان طرح امنیتی بغداد سرکوب و برخورد با جیش المهدی وابسته به مقتدی صدر است. اعلام این موضوع از سوی آمریکا کافی بود تا برخی طیف‌های هوادار مقتدی صدر، نارضایتی شدید خود را از اجرای این طرح به مالکی اعلام کنند، اما در نهایت مالکی با توجه به رابطه دوستانه و نزدیک خود با مقتدی صدر توانست جریان صدر را متقاعد کند که طرح امنیتی بغداد در پی برخورد با جیش‌المهدی نیست، بلکه فقط با قانون‌شکنان برخورد می‌کند. اطمینان صدریون از وعده‌های مالکی در نهایت حمایت همه‌‌جانبه آنها از این طرح را به همراه داشت.

علاوه بر شیعیان، حساس کردن اعراب سنی نسبت به این طرح شائبه خطرناکی بوده که از سخنگویان آمریکا در بغداد سرزده است. در مرحله اجرایی این طرح آمریکایی‌ها در نخستین روز مناطق سنتی‌نشین حیفا و اعظیمه بغداد در مورد تفتیش قرار دادند. آنچه از سوی محافل آمریکایی درباره این طرح به گوش رسید، در نهایت این نگرانی را در میان اعراب سنی به وجود آورد که طرح امنیت بغداد را که دولت شیعه مالکی اجرا می‌کند، در نهایت موقعیت آنها را تهدید می‌کند.

عبدالغفور السامرایی، رئیس دیوان اوقاف اهل تسنن عراق از جمله کسانی بود که با توجه به جریان‌سازی‌های محافل آمریکایی در مقابل این طرح موضع گرفت.

عبدالسلام‌ الکبیسی، عضو ارشد هیأت علمای مسلمین و از چهره‌های نزدیک به حارث الضاری نیز در واکنش به این طرح اعلام کرد که طرح امنیتی بغداد فقط کسانی را هدف قرار می‌دهد که در برابر اشغالگران خارجی مقاومت می‌کنند.

پس از این واکنش‌ها طبیعی بود که مجلس عراق هم در پی جوسازی نظامیان آمریکا به صحنه جدال مخالفان و موافقان این طرح تبدیل شود تا آنجا که تعدادی از نمایندگان سنی با وجود تأیید طرح امنیتی بغداد ابراز نگرانی کردند.

بدین‌ترتیب در حالی که هنوز طرح امنیتی بغداد در مراحل آغازین خود قرار دارد به واسطه جریان‌سازی محافل آمریکایی طرح دولت مالکی در روز تولد خود با چالش‌های ناگهانی روبه‌‌رو شد.

نوری مالکی برای حل معضلات این طرح، نمایندگانی را به سوی رهبران ناراضی آن فرستاد تا به آنها اطمینان دهد که تروریست‌ها و برهم‌زنندگان واقعی امنیت عراق‌، هدف این طرح هستند و نه مردم عادی.

دولت عراق هنوز و همچنان تلاش دارد با استفاده از وسایل ارتباط جمعی محدود خود به همه شهروندان عراق و بویژه بغدادی‌ها اطمینان دهد که طرح امنیتی بغداد فقط «‌خارج شدگان از قانون» را هدف قرار می‌دهند.

مالکی اکنون در گام جدید خود برای برخورد با کارشکنی موجود در راه اجرای این طرح در پی مدد گرفتن از سران دیگر قوای عراق و رهبران نظامی و سیاسی کشورش است. در همین راستا او در روزهای گذشته به دیدار جلال طالبانی، رئیس‌جمهور رفت و وی را در جریان کامل وقایع مربوط به اجرای طرح امنیتی بغداد قرار داد. بنابر آنچه خبرگزاری‌های عربی و غربی نقل کردند، گزارش مالکی از کارشکنی محافل مخالف دولت عراق در کنار سنگ‌اندازی آمریکایی‌ها، محور این دیدار بود. چالش‌های میان دولت مالکی و نو‌محافظه‌کاران ساکن کاخ سفید بر ‌محافل سیاسی و امنیتی پوشیده نیست. آمریکایی‌ها نیک می‌دانند که هرگونه توفیق موفقیت دولت مالکی در سرکوب تروریست‌ها در نهایت منجر به تضعیف بیش از پیش مشروعیت حضور ارتش این کشور خواهد شد.

بنابراین اکنون یک صف‌آرایی عجیب حول طرح امنیتی بغداد نمایان شده است. در یک سوی میدان مالکی می‌کوشد تا امنیت، آرامش و ثبات را برای مردم کشورش به ارمغان آورد و در آن سوی میدان طیف‌هایی از نو‌محافظه‌کاران در کنار تروریست‌ها می‌کوشند مهمترین آزمون دولت مالکی را با شکست مواجه کنند.