مسجدالاقصی بنایی به قدمت تاریخ

به گزارش دفتر مطالعات بین‌الملل خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) پیام امام خمینی(ره) مبنی بر اعلام روز جمعه‌ی آخر ماه رمضان به عنوان روز جهانی قدس و اعلام همبستگی اسلامی، نور امید را به دل مردم مظلوم فلسطین تابید و میلیون‌ها انسان آواره و مبارز را برای مقابله با توطئه‌های رژیم اشغالگر و آمریکای جهان‌خوار مصمم‌تر و استوارتر ساخت.مسجدالاقصی نقطه‌ی عطف توجه و عشق مسلمانان به بیت‌المقدس است که به همین دلیل به کانون تجاوزگری‌های رژیم صهیونیستی تبدیل شده و این رژیم تمام تلاشش را جهت از بین بردن ویژگی‌های اسلامی بیت‌المقدس و یهودی سازی این شهر به مسجدالاقصی معطوف کرده است.
سرزمین مقدس
گفته می‌شود مکان مسجدالاقصی دومین مکانی است که پس از مسجدالحرام بر زمین قرار گرفت. اولین کسی که به فرمان خدا پایه‌های بنای آن را ساخت، حضرت آدم(ع) بود که حدود آن را مشخص کرد.مسجدالاقصی به عنوان یکی از مقدس‌ترین مساجد مسلمانان، از دیرباز مورد توجه بوده است. یکی از اصلی ترین دلایل آن، مهمترین رخداد تاریخی یعنی معراج حضرت محمد(ص) و شب اسراء است که با توجه به تأکید قرآن بر آن، نزد مسلمانان از قداست و کرامت خاصی برخوردار است.مسجدالاقصی به عنوان یکی از مقدس‌ترین مساجد مسلمانان، از دیرباز مورد توجه بوده است و مهمترین دلیل آن این است که پیش از خانه‌ی خدا به عنوان اولین قبله‌ی مسلمانان به شمار می رفت که پس از تغییر قبله نیز نزد مسلمانان همچنان مورد توجه بود. از سوی دیگر رخدادهای تاریخی مهمی همچون معراج حضرت محمد(ص) و شب اسراء که در قرآن نیز به آن اشاره شده است، منجر به حفظ و حتی افزایش قداست و کرامت این مکان تاریخی و اسلامی نزد مسلمانان و حتی غیر مسلمانان شد.
تاریخ بنای مسجد الاقصی
گفته می شود، زمین مسجدالاقصی دومین مکانی است که پس از مسجدالحرام بر زمین قرار گرفت. اولین کسی که به فرمان خدا پایه های بنای آن را ساخت، حضرت آدم(ع) بود که حدود آن را مشخص کرد. حدود 2 هزار سال پیش از میلاد حضرت ابراهیم و سپس فرزندانش یعقوب و اسحاق بنا را ترمیم و بازسازی کردند. هزار سال پیش از میلاد نیز این بنا توسط حضرت سلیمان(ع) ترمیم شد.سال 15 هجری (636 میلادی)، عمر بن خطاب از خلفای راشدین وارد بیت‌المقدس شد و به منظور برقراری ارتباطی دینی و سیاسی با بیت‌المقدس و فلسطین دستور داد، مسجدی در ضلع جنوبی این شهر بر ویرانه های حرم شریف بسازند. وی نمازخانه ای را که بخشی ازمسجدالاقصی بود نیز در این دوران ساخت.در دوران اموی‌ها "قبة الصخره" نیز ساخته شد. خلفای راشدین در این ایام سعی در ارائه و احیای تمدن اسلامی داشتند تا جایگاه دینی و سیاسی مسجدالاقصی را نشان دهند و سلسله خلفای راشدین، اموی‌ها، عباسی‌ها، فاطمی‌ها و سلاجقه در آن حکومت کردند و ضمن ارائه خدمات به ساخت و ساز و بازسازی این مکان تاریخی اقدام کردند.
وجه تسمیه مسجدالاقصی
مسجدالاقصی نامی اسلامی است که خداوند بلند مرتبه بر این مکان قرار داد، در آیه اول سوره اسراء به وضوح از آن یاد شده است: "سبحان الذی أَسرى بِعبده لَیلا من المسجد الحرام الى المسجد الاقصا الذى برکنا حوله لنریه من ءایاتنا إنه هو السمیع البصیر- منزّه است آن خدایى‏ که بنده‏اش را شبانگاهى از مسجد الحرام به سوى مسجد الأقصى که پیرامون آن را برکت داده‌ایم سیر داد، تا از نشانه‏هاى خود به او بنمایانیم، که او همان شنواى بیناست."الاقصی یعنی دورتر، یعنی مسجدی که در مقایسه با مساجد مسجدالحرام و مسجدالنبی در مکه و مدینه دورتر بوده است.مسجدالاقصی قبل از نزول آیات الهی به بیت المقدس معروف بود که در احادیث حضرت محمد(ص) نیز به آن اشاره شده است. پیش از این نام، شهر بیت‌المقدس به ایلیا معروف بود که این نام به معنای عظمت، قداست و برکت مسجدالاقصی به وجود مسلمانان است. انبیاء و پیامبران الهی چون حضرت ابراهیم(ع) ، حضرت داوود(ع)، حضرت سلیمان(ع) و حضرت عیسی(ع) نیز در جوار مسجدالاقصی زندگی کرده اند، بنابراین شکی در قداست آن وجود ندارد.
قداست مسجدالاقصی
ارتباط و پیوند قداست مسجدالاقصی به عقاید و باورهای مسلمانان به دورانی باز می گردد که 17 ماه به عنوان اولین قبله‌گاه مسلمانان به شمار می رفت، تا زمانی که قبله‌ی مسلمانان به کعبه انتقال یافت. وجهه‌ی اسلامی مسجد الاقصی به حادثه‌ی اسراء و معراج باز می گردد که خداوند در آیاتی از قرآن کریم شبانه پیامبر اکرم را به سوی مسجد الاقصی در بیت المقدس در 27 رجب یکسال قبل از هجرت فرا خواند تا از این مکان به آسمان عروج کند. مسلمانان با این دید در بالابردن و ارتقاء جایگاه دینی مسجد الاقصی و بیت المقدس و ارتباط آن با عقاید اسلامی نقش به سزایی را ایفا کردند.در دوران خلفای راشدین که بیت‌المقدس به عنوان جایگاه دینی و سیاسی شناخته شد، چاره‌ای نبود تا از طریق آن به تحکیم تمدن اسلامی در بیت المقدس و آبادانی مسجد الاقصی بپردازند. در دوران عبدالملک بن مروان و فرزندش ولید، قبه ای برای آن ساختند و درها و امکانات دیگری برای آن در نظر گرفتند واز میراث اسلامی و معماری اسلامی در آن استفاده کردند.
ویژگیهای ظاهری مسجدالاقصی
حرم شریف این مکان مقدس شامل مسجدالاقصی، قبة الصخره با گنبد طلایی، صحن‌ها و ساختمانهای پیرامون آن است که در مجموع به مساحت 14 هکتار بر فراز کوه "موریا" قرار دارد و 14 دروازه از جمله درهای اسباط، حطه، شرف‌الانبیا، ناظر، نو، قطانین، مطهره، سلسله، مغربیان، مغاربه، داوود، حدید، غوائمه، دروازه‌ی طلایی، اتاق‌های متعدد، 8 چاه در صحن قبة الصخره، 17 چاه در حیاط مسجدالاقصی و در مجموع 4 گلدسته را شامل می شود.یک گلدسته بر بالای دروازه‌ی مغاربه (جنوب غربی)، گلدسته‌ای بر دروازه‌ی سلسله (جنوب غربی)، گلدسته‌ای بر بالای دروازه غوائمه ( شمال غربی) و دیگری بر بالای اسباط (شمال) قرار دارد.طول این بنا 80 متر و عرض آن 55 متر است و اکنون بر 53 ستون مرمری و 49 ستون مربع ‌شکل استوار است. درهای مسجد در زمان امویها از طلا و نقره پوشیده شده بود، اما به فرمان ابوجعفر منصور صفحات طلا و نقره را کنده، به دینار تبدیل و برلی مسجد هزینه کردند.در سال 1927میلادی شورای عالی اسلامی به منظور تعمیر و بازسازی مسجد از کشورهای عربی و اسلامی درخواست کمک کرد. بزرگترین و مهمترین مرحله در این بازسازی، برداشتن ستونهای قدیمی بود که گنبد بر آنها استوار بود و به جای آنها شصت ستون جدید که پی آنها از بتن ساخته شده بود، قرار داده شد.پس از آن بر اثر زلزله، به برخی از رواقها و اجزای مسجد صدمه وارد شد که شورای عالی اسلامی با استفاده از اموال اوقاف به مرمت آن پرداخت. در همین راستا این شورا، رواق شرقی را منهدم و از نو بنا کرد. رواق میانی را نیز بازسازی کرد و ستونهای مورد نیاز را از ایتالیا آورد. در بخش زیرین مسجدالاقصی دهلیزی وسیع وجود دارد که به اقصی قدیم موسوم است و آن عبارت است از مجموعه ای از طاقها که بر ستونهای محکم و قطور استوار شده است.
مهمترین آثار تاریخی مسجدالاقصی
مسجدالاقصی از تعدادی بنا، قبه، منبر، گلدسته و چاههای آب تشکیل شده که تعداد آثار تاریخی آن به 200 اثر می رسد، از مهمترین آنها می توان به این موارد اشاره کرد:قبة الصخره که دو قبه طلایی رنگ است که در وسط اندکی مایل به چپ مسجد قرار دارد که از قدیمی ترین و بزرگترین قبه ها به شمار می رود.مسجد قبله‌ای (جامع القبلی) که در بخش جنوبی مسجدالاقصی، به سمت قبله است که ساختمان آن با قبه‌ای سربی معروف است. این بخش نمازخانه‌ی اصلی برای مردان به شمار می رود که در زمان عمر بن خطاب ساخته شده است. نمازخانه مروانی که زیر مسجدالاقصی در سمت جنوب شرقی قرار دارد.الاقصی قدیم که زیر مسجد قبله‌ای قرار دارد و امویان به منظور ورود ملکه‌ها و پادشاهان از قصرهای اموی به مسجدالاقصی آن را ساختند، خارج از محدوده الاقصی در سمت جنوبی قرار دارد.مسجد البراق کنار دیوار البراق،قرار دارد که مجموعه راهها، چاههای فراوان اطراف الاقصی، مدرسه‌ی اشرفیه و مدارس دیگر اطراف الاقصی نیز در این مکان واقع شده است.به ترتیب خلفایی که یکی پس از دیگری می آمدند، به آبادانی مرمت و تزئینات مسجد الاقصی می افزودند تا این‌که طی دوره‌های مختلف به آن مدارس دینی، سالنهای علمی، انبار ذخایر و محل اسکان سواره نظام افزوده شد.طی این دوران گنبد آن را معرق کاری کرده، با مرمت محراب و منبرهای زینت یافته از عاج و آبنوس و مفروش کردن آن با قالی‌های ایرانی به زیبایی و اهمیت آن ارج نهادند.
آتش‌سوزی مسجدالاقصی
21 آگوست 1969 رژیم صهیونیستی اعلام کرد که یک فرد دیوانه بنام دنیس مایکل روهان، مسجدالاقصی را به آتش کشید. گرچه اسرائیلی‌ها اعلام داشتند که این فرد استرالیایی یک مسیحی دیوانه بود اما برخی منابع معتبر نیز بر این عقیده هستند که وی یک یهودی توریست بود و از لحاظ سلامت عقلی نیز هیچ مشکلی نداشت. همچنین آثار حریق دلالت بر آن دارد که اشخاص دیگری روهان را در آتش زدن این مسجد از خارج آن و از یکی از پنجره‌های مشرف به درب ‌المغاربه (که اسراییلیها آن را منهدم کردند) هدایت و کمک کرده‌اند.بخش به آتش کشیده شده‌ی مسجدالاقصی 1500 متر مربع از 4400 متر مربع مساحت کلی مسجد را در بر می‌گرفت.منبر صلاح ‌الدین ایوبی، مسجدعمر، محراب ذکریا، مقام الاربعین، سه رواق ممتد از جنوب به شمال با ستونها و ایوانها و تزئینات سقفی بر سطح مسجد طی این آتش سوزی فرو ریخت.دو ستون اصلی که گنبد روی آن استوار بود، اجزایی از گنبد داخلی که مزین بود، محراب و دیوارهای جنوبی، پوشش مرمری، 48 پنجره گچی، شیشه‌های رنگی، فرشها، سوره اسراء که با کاشیهای معرق و تذهیب شده، نوشته شده بود و از بالای محراب به سوی شرق امتداد داشت و بسیاری از تزئینات و آیات قرآنی نیز طی این آتش‌سوزی از بین رفتند.ابتدا دولت اسرائیل‏ آتش سوزی را ناشی از اتصال سیم های برق اعلام کرد ، اما اداره برق این ادعا را رد کرد.این حادثه خشم جهان اسلام را برانگیخت و التهابات گسترده‏ای‏ ایجاد کرد و موجب جریحه‌دار شدن احساسات میلیون‌ها مسلمان در سراسر جهان شد.یک ماه بعد از این واقعه و در واکنش نسبت به آن، نخستین کنفرانس سران کشورهای اسلامی در رباط، پایتخت مراکش تشکیل شد، یکی از نخستین اقدامات اولین کنفرانس وزرای امور خارجه‌ی کشورهای‏ اسلامی که یک سال بعد تشکیل گردید آن بود که روز30مرداد ( 21 اوت) هر سال را که سالگرد وقوع این حادثه‏ محسوب می‌شود، به عنوان روز همبستگی ملت فلسطین اعلام کرد.
در 24 شهریور 1348(15سپتامبر 1969) نیز شورای امنیت‏ سازمان ملل متحد، اسرائیل را به دلیل به آتش کشیده شدن‏ مسجد الاقصی تقبیح کرد.حدود یک سال بعد از این آتش‏سوزی، شورای اسلامی بیت المقدس تعمیر خرابی های ناشی از آن را آغاز کرد. کار این تعمیرات‏ چندین سال طول کشید، و طی آن بسیاری از بخش های‏ این مسجد،از جمله قسمت‌هایی که در آتش‌ سوزی خسارتی‏ ندیده بود، از نو ساخته شد. علاوه بر این از محل‏ درآمد موقوفات مسلمانان، چندین آب انبار و بازارچه‏ ی بزازی و دو مسجد جدید نیز بنا شد و مساجد موجود مرمت‏ گردید.اگرچه کنفرانس سران کشورهای اسلامی در پی این آتش سوزی تشکیل شد اما هیچ گاه از سوی مسلمانان عکس العملی که بتواند رژیم صهیونیستی را از این عمل پشیمان کند، انجام نشد .برای آگاهی بیشتر می‌توان به گفته‌ی گلدا مایر، نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی در این مورد اشاره کرد: "از گلدا مایر پرسیدند، بدترین و بهترین روز عمر سیاسیت چه روزهایی بوده است؟و وی پاسخ داد : بدترین و شوم ترین روز عمرم روزی بود که مسجد الاقصی را به آتش کشیدیم و بهترین روز عمرم فردای روزی بود که مسجد را به آتش کشیدیم.پرسیدند دلیل چیست؟گفت: روزی که مسجد الاقصی را به آتش کشیدیم از وحشت و ترس اینکه مسلمانان دنیا همه ما را قلع و قمع کنند و همه ما را به دریابریزند، به خود میلرزیدیم و بهترین روز عمرم فردای آن روز بود که دیدیم حتی نفسی از کشورهای مسلمان برای اعتراض به ما در نیامد."
مقدسات اسلامی و مسیحی شهر بیت‌المقدس
کسانی که در مورد اماکن مقدس سه دین آسمانی در شهر بیت‌المقدس، پژوهش و تحقیق می کنند بدون شک با تاریخ این منطقه سوای جنبه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن بیش از پیش آشنا شده‌اند. تاریخی که منعکس کننده‌ی تمدن ملتی است که مردمانش دارای قدمتی طولانی هستند. شاید این شهر که قدیمی و مقدس ترین شهرهای روی زمین محسوب می شود و در واقع مهد سه دین آسمانی است، محل توجه بشریت از زمانهای نخستین زندگی انسانها بر روی کره خاکی باشد. شهری که مهد مسیحیت و اولین قبله گاه مسلمانان و سومین حرم شریف و محل معراج پیامبر اکرم(ص) است. شاید جای شگفتی نباشد که تاریخ، بزرگترین جنگها و رشادت‌های قهرمانانه خود را بر روی سرزمین فلسطین و خصوصا بیت‌المقدس دیده باشد.
نبردهایی چون عین جالوت، یرموک، حطین و اجنادین و علاوه بر این جنگها دهها نبرد و جنگ تاریخی دیگر حتی پیش از اسلام.با وجود این جایگاه و وجهه‌ی تاریخی و اسناد و مدارکی که اسلامی بودن قدس شریف و مسجدالاقصی را به اثبات می‌رساند، چه‌گونه می‌توان ادعاهای کذب صهیونیست‌ها را که با قدم‌های ننگین‌شان خاک پاک این سرزمین مقدس را آلوده ساخته‌اند، باور کرد و آیا مسلمانان اجازه خواهند داد، قدس شریف که همواره پایتخت ابدی کشور مستقل فلسطین بوده و باقی خواهد ماند به عنوان میراث آبا و اجدادی صهیونیست‌ها و پایتخت دولت عبری معرفی شود؟لذا حضور هرچه گسترده‌تر مردم مسلمان سراسر جهان در مراسم روز جهانی قدس می‌تواند فریاد خشم و انزجار مسلمانان و ندای مردم مظلوم و آواره‌ی فلسطین را به گوش‌ جهانیان برساند.