کره‌شمالی، خاطی پشیمان یا سرکش زیرک

سارا معصومی
رژیم کره‌شمالی شاید هنوز دولتی دیکتاتور و ناقض حقوق بشر باشد اما نام این کشور دیگر در لیست کشورهای حامی تروریست به چشم نمی‌خورد. عدد 11 رقم خوش‌شانسی دولت پیونگ‌یانگ است. یازدهم اکتبر بود که ایالات متحده سرانجام نام این کشور را از لیست کشورهای حامی تروریست حذف کرد. نام این کشور کمونیستی دیگر در لیست سیاه کاخ سفید نیست. درست دو دهه پس از آنکه کره‌شمالی یک هواپیما مسافربری همسایه جنوبی خود را مورد هدف قرار داد و با کشتن 115 مسافر آن نام خود را به عنوان حامی تروریست در تاریخ ثبت کرد، همه چیز به زبانی به نفع این کشور به اتمام رسید. کیم جونگ‌ایل 20 سال پیش زمانی که دستور حمله به هواپیما کره‌جنوبی را صادر کرد بی‌شک تصور نمی‌کرد بهای چنین عملکردی دو دهه انزوا بین‌المللی و محرومیت از کمک‌های اقتصادی و سیاسی کشورهای همسایه باشد. هر چند دوره این تحریم‌ها هم در شرایطی به پایان می‌رسد که کیم جونگ‌ایل هنوز به ظاهر رهبر این کشور کمونیستی است.
جورج بوش رئیس جمهوری ایالات متحده که در نخستین سال حضور خود در کاخ سفید در قامت رئیس جمهوری این کشور نام کره‌شمالی را در لیست سیاه قرار داده بود، این‌بار حذف همین نام را از افتخارات بین‌المللی خود به حساب می‌آورد. از مدت‌ها پیش پیونگ‌یانگ به دنبال خط زدن نام خود از این لیست سیاه معروف به محورهای شرارت بود. همزمان با آغاز مذاکرات شش‌جانبه هربار که صحبت از معادله به میان می‌آمد، این کاخ سفید بود که از مشوق حذف نام کره‌شمالی از لیست سیاه خود به عنوان برگ محرک استفاده می‌کرد. کاخ سفید اخیرا چندبار در لابه‌لای ارائه گزارش‌هایی مبنی بر وضعیت پرنده هسته‌ای کره‌شمالی تاکید کرده بود که تنها در شرایطی نام این کشور از لیست سیاه خط خواهد خورد که پیونگ‌یانگ لیست کامل فعالیت‌های هسته‌ای خود را از ابتدا تاکنون در اختیار جامعه جهانی قرار دهد. این درخواست معنای ضمنی ارائه وسیله‌ای برای راستی‌آزمایی ادعای کره‌ای‌ها را دربرداشت.
ماه ژوئن بود که پیونگ یانک تصور کرد با ارائه لیست خود به چین خط بطلانی بر تعلل‌های کره‌شمالی کشیده است. این خیال هم اما خام از کار درآمد. البته با این اقدام جورج بوش قلم طلایی خود را برای خط زدن نام پیونگ‌یانگ مهیا کرد. بازی در دقیقه 90 اما تغییر کرد. کره‌شمالی آنچنان هم که ادعا می‌کرد در ارائه لیست کامل برنامه هسته‌ای خود صداقت به خرج نداده بود. این تخطی‌ها شامل فروش تسلیحات و تکنولوژی هسته‌ای به تعدادی از کشورهای خاورمیانه بود . غنی‌سازی اورانیوم هم از جمله فعالیت‌هایی بود که پیونگ‌یانگ به راحتی از اعلام آن سرباز زده بود. این در حالی بود که آزمایش بمب هسته‌ای توسط کره‌شمالی در اکتبر سال 2006 به خوبی بیانگر دستیابی این دولت به اورانیوم غنی شده و پلوتونیم مورد نیاز بود.
درست زمانی که ایالات متحده قصد شروع مجدد بازی را داشت، کره‌شمالی جهانیان را غافلگیر کرد. دولت پیونگ‌یانگ به‌ راحتی بازرسان آژانس را از خاک خود بیرون رانده و روند تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای هم متوقف شد. پیونگ‌یانگ پیش از آنکه کار به عملی شدن تهدید‌های جورج‌ بوش برسد خود دست به کار شده و هشدارهای پیشین را حدی کرد. بدین‌ترتیب تمامی دستاوردهای مذاکرات شش‌جانبه در معرض از میان رفتن قرار گرفت. کاخ سفید اما پیش از این اقدام کره‌شمالی بارها اعلام کرده بود که حذف نام این کشور از لیست سیاه منوط به حرکت کردن پیونگ‌یانگ در مسیری است که از پیش توسط جامعه جهانی برایش تعیین شده است.
ایالات متحده از کره‌شمالی خواسته بود که از رژیمی سرکش و دیکتاتور در قالب دولتی فرو رود که در مسیر مد نظر ایالات متحده و البته شاید جامعه جهانی قدم بزند. شاید به همین دلیل بود که جزئیات آخرین سفر مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای با ایالات‌متحده کریستوفر هیل به کره‌شمالی هرگز اعلام نشد. جزئیات محرمانه باقی ماند تا کره‌شمالی پشت پرده مشوق‌های پیشنهادی کاخ سفید را پذیرفته و بازی به حالت پیشین خود بازگردد.
بسیاری از این مطالبات اما در حد حرف بیان شد و در نهایت در همان حد هم باقی ماند. همین مذاکرات شفاهی در نهایت منجر به بازگشت بازرسان هسته‌ای به پیونگ‌یانگ شد. فعالیت راکتور یونگ بیون دوباره متوقف شد. البته بسیار ساده‌لوحانه است که گمان شود کره‌شمالی در ازای حذف نام خود از لیست سیاه تمامی کارت‌های خود را رو کرده باشد. در کشوری که در طول دو دهه تحریم تنها سرگرمی آن تولید تسلیحات هسته‌ای بوده است هر زیرزمینی می‌تواند منبعی از محصولات هسته‌ای باشد.
بر اساس توافق ظاهری که انجام گرفته است نام کره‌شمالی از لیست سیاه حذف و در عوض این کشور سوخت‌های سنگین و سایر کمک‌های اقتصادی دریافت خواهد کرد. چین، کره‌جنوبی و روسیه هم قرار است در این مسیر ایالات متحده را یاری دهند. ژاپن اما از جمله کشورهایی است که از هم اکنون مخالفت خود را با ارائه کمک به کره‌شمالی اعلام کرده است. توکیو که مخالف حذف نام این کشور از لیست سیاه بود وعده داده است که تا زمانی که سرنوشت گروگان‌های ژاپنی در اختیار پیونگ‌یانگ مشخص نشود این کشور هم کمکی به پیونگ‌یانگ نخواهد کرد. آخرین حرکت بوش در شطرنج سیاسی که با کره‌شمالی به راه انداخته بود نه تنها توکیو را شاد نکرد بلکه منجر به ایجاد شکاف در جبهه موجود علیه پیونگ‌یانگ شد.
کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه ایالات متحده که از ابتدا در این معادله دخالت چندانی نداشته است، در نخستین عکس العمل به این اقدام دولت متبوع خود، حذف نام کره‌شمالی از لیست سیاه را اقدامی تشریفاتی خواند. رایس بر این باور است که هنوز تحریم‌های بسیاری پابرجا باقی مانده است. کره‌شمالی باید چند روز باقی مانده از دولت جورج بوش را هم تاب بیاورد و در نهایت با دولت جدیدی وارد مذاکره شود که باید در مسیر تکمیل پروسه راستی‌آزمایی کره‌شمالی گام بردارد.
بسیاری از ناظران بر فعالیت‌های هسته‌ای کره‌شمالی در طول چند دهه گذشته صد در صد مطمئن هستند که پیونگ‌یانگ قرار نیست تسلیحات هسته‌ای خود را به طور کامل در اختیار جامعه جهانی قرار دهد. البته بی شک عمر بحث در خصوص پرونده هسته‌ای کره‌شمالی از عمر رهبر این کشور کیم جونگ‌ایل بیشتر است. صحت سلامت کیم جونگ‌ایل در حال حاضر در راس اخبار رسانه‌های بین‌المللی قرار دارد. دولت پیونگ‌یانگ اخیرا اقدام به چاپ تصاویری از کیم جونگ‌ایل کرده است که گفته می‌شود متعلق به چند هفته پیش است. ادعایی که صحت آن هم توسط کارشناسان غربی زیر سوال رفته است. آنچه که در رسانه‌های غربی و نزدیک به کره‌شمالی مطرح شد به راحتی صحت و سقم این عکس‌ها را زیر سوال برد؛ رنگ سبز درختان بیش از آنکه فصل پاییز را به تصویر بکشد، به تابستان‌های کره‌شمالی می‌ماند.