راهبردهای جدید برای علم و فن‌آوری در ژاپن

نویسنده: Furukawa Hiroki
ژاپن کشوری است که از نظر منابع طبیعی غنی نبوده و هرگز نتوانسته است جایگاهی از این لحاظ در میان کشورها داشته باشد. در واقع آینده و پیشرفت این کشور در گرو گسترش علوم و فناوری های جدید و منحصر به فرد است، بر همین اساس این کشور برنامه توسعه فناوری و علوم خود را در سه طرح بیان نموده است:

طرح اول برای سالهای 2000-1996 با نگرش بر مسائل مالی و طرح دوم برای سالهای 2001 تا 2005 با نگرش بر علوم پایه طرح ریزی شده است.

قوانین اولیه این طرحها هر دو جنبه تحقیق و توسعه را به منظور رفع نیازهای اقتصادی و اجتماعی شامل می شود. طرح اول شامل ساخت سیستم های جدید تحقیق و توسعه و همچنین حمایت از 10000 محقق جوان در مرحله فوق دکتری است.
طرح دوم بر سه هدف:

1- یک ملت جهانی که خود تولیدکننده و خود مصرف کننده باشد؛

2-یک ملت جهانی با رقابت بین المللی،

3-یک ملت جهانی با امنیت و کیفیت زندگی بالا،

تاکید دارد. ژاپن جهت سرعت بخشیدن به اجرای این طرحها هزینه پیش بینی شده از 17 تریلیون ین را به 24 تریلیون ین افزایش داده است.

هم اکنون ژاپن با ارتقای روشهای جدید بهبود و درمان، باعث ارتقای سلامت مردم و افزایش میانگین عمر شده و با پیشرفت در صنایع فتو ولتائیک (50 درصد سهم جهانی)، تکنولوژی ارتباطات و نانو تکنولوژی باعث شناسایی خود به عنوان یک کشور پیشرفته شده که توان رقابتی خود را در جهت دستیابی به منافع صنعتی افزایش داده است.

با توجه به رشد منفی جمعیت و افزایش سن مردم، توجه ژاپن به این مساله معطوف شده است که باید علم و صنعت را بیش از پیش در بین مردم توسعه دهد و طرح سوم را با تکیه بر دو هدف:

1- علم و تکنولوژی باید توسط عموم مردم حمایت شود تا منفعت آن به جامعه برسد؛

2- تاکید بر پرورش نیروی انسانی و همچنین ایجاد محیط تحقیقاتی رقابتی؛

تعریف نموده است. با این کار دولت مجدداً تمامی ساختار تحقیق و توسعه را بازنگری کرده و ضمن بررسی سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه، سیاست ها و خط مشی ها را در این زمینه به نحوی تعیین و تضمین می نماید که سود و منفعت جامعه در استفاده از علم و تکنولوژی باشد.

حجم بالای سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه در ژاپن ناشی از این است که تمام دنیا وارد یک میدان رقابتی بزرگ شده و ژاپن با توجه به محدودیت های خود مجبور است که هزینه های تحقیق و توسعه خود را تقویت کند.

هزینه های بالای تحقیق و توسعه ایجاب می نماید که جهت نیل به اهداف و بازده اقتصادی مناسب حتماً باید از روشهای علمی جهت اولویت بندی پروژه ها و تعیین استراتژی سرمایه گذاری استفاده کرد.

افزایش بودجه های تحقیقاتی در ژاپن در جهت افزایش توان رقابتی این کشور با هدف افزایش کیفیت در علوم و تکنولوژی های جدید است. چهار برنامه علوم زندگی، تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، محیط زیست و نانو تکنولوژی در صدر برنامه ها قرار گرفته و بر روی گسترش مباحث انرژی، تولید تکنولوی و زیر ساختهای اجتماعی تاکید شده است، راهبردهایی که برای حصول به موارد فوق در برنامه ی سوم تعریف شده شامل 273 مورد به عنوان موضوعات کلیدی تحقیق و توسعه و 62 مورد به عنوان اولویت بندی های علوم و تکنولوژی می باشد.
برای استفاده بهینه از علوم و تحقیقات، طرح سوم شرایطی را پیشنهاد می کند که در آن بتوان از انرژی و انگیزة همة محققان اعم از جوان و مسن و خانم و آقا و ... بهره برد. البته تاکید دیگر این طرح در توسعه منابع انسانی است. از اهداف این طرح این است که 30% مراکز تحقیقاتی معتبر جهان که 25% از محققان آن را خانمها تشکیل می دهند در ژاپن احداث شود، رقابت بین دانشگاهها افزایش یابد و از انجام تحقیقات بی هدف و دوباره کاری در تحقیقات اجتناب گردد. در این طرح همچنین بر توسعه فعالیتهای راهبردی بین المللی تاکید می شود و ذکر می نماید که ژاپن باید تلاشهای خود را برای ایجاد و توسعه روابط با کشورهای غربی و همچنین کشورهای پیشرفته آسیایی بکار گیرد. با توجه به اینکه علم و تکنولوژی یکی از مهمترین شاخصه های کشورها جهت مطرح بودن در عرصه بین المللی در قرن 21 می باشد، شورای علوم و فنون ژاپن موظف شده است که همچنان نقش سیاستگذاری خود را حفظ نموده و تمامی تلاش خود را برای توسعة علوم و فنون با بکارگیری این سه طرح در جهت گسترش و توسعه رشد اقتصادی و اجتماعی و همچنین رفاه عمومی بکار گیرد تا ژاپن همچنان در زمرة کشورهای پیشرفته و علمی جهان قرار داشته باشد.