لابی ایرانیان در آمریکا

یکی از مباحث اساسی جامعه شناسی سیاسی بررسی گروه های نفوذ و تفاوت های آن با احزاب سیاسی است. بر مبنای این بحث به شناخت و بررسی مختصات گروه های نفوذ و تفاوت های آن با احزاب سیاسی پرداخته می شود. براساس تعاریف جامعه شناسی سیاسی بین حزب و گروه فشار سیاسی از نظر نوع نگاه به قدرت سیاسی یک تفاوت ماهوی وجود دارد. یعنی در حالی که یک حزب درصدد دستیابی به قدرت سیاسی است اما یک گروه فشار سیاسی بیشتر درصدد تاثیر بر سیاستمداران و نوع تصمیم گیری آنان است. به عبارت دیگر گروه های نفوذ یا همان گروه های فشار نمی خواهند مستقیماً به قدرت سیاسی دست پیدا کنند اما در عین حال به شدت به دنبال تاثیرگذاری بر قدرتمندان هستند تا مطابق خواسته گروه های نفوذ عمل کرده یا دست کم در تعارض با خواسته گروه فشار اقدامی نکنند.
اما خاستگاه گروه های فشار به سیاست مدرن برمی گردد و این پدیده خاص جهان متمدن و مترقی است. یعنی اگرچه می توان نمونه هایی از حضور و نفوذ گروه های فشار حتی در سیاست قدیم هم پیدا کرد و مثلاً زنان در دستگاه های سلطنتی نفوذ زیادی را بر پادشاهان و تصمیم گیران داشته اند اما با این وجود به چنین لابی ها و لابی گرانی نمی توان عنوان واقعی گروه های فشار نهاد. چرا که ویژگی اصلی هر گروه فشاری سازمان یافته بودن آنان، داشتن برنامه و هدف مشخص و پیگیری برنامه ها و اهداف براساس یک روش خاص است.
بر این اساس می توان نمودی از حضور و گسترش گروه های فشار را در جهان کنونی و در تمام کشورهای موجود مشاهده کرد. اما در برخی کشورها مانند امریکا حضور و نفوذ گروه های فشار بسیار بیشتر از سایر مناطق جهان است. امریکا به عنوان بزرگ ترین کشور اقتصادی، سیاسی و نظامی جهان به صورت رسمی فعالیت گروه های فشار و گروه های ذی نفوذ را پذیرفته است. در این کشور گروه های فشار متعددی وجود دارند که اهداف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، خارجی، هنری و... را دنبال می کنند. حتی در این کشور می شود فعالیت گروه های فشاری که انگیزه های همجنس بازی دارند را هم مشاهده کرد.
این گروه ها به صورت آزادانه خواسته های گروهی خود را به سیاستمداران منتقل کرده و خواستار لحاظ شدن آن در تصمیم گیری های رسمی سیاسی هستند. حتی کاندیداهای ریاست جمهوری امریکا پیش از برگزاری انتخابات به دیدار چنین گروه هایی می روند و سعی می کنند با دادن وعده هایی مبنی بر تحقق خواسته هایشان نظر مساعد آنان را برای گرفتن رای جلب کنند. در پاره یی موارد بحث هایی میان محافل سیاسی مطرح شده که آیا دیدار کاندیداهای ریاست جمهوری با هر نوع گروه فشاری مجاز است یا خیر؟ به عنوان مثال در دوره یی که بیل کلینتون رئیس جمهور سابق امریکا در جریان رقابت های انتخاباتی با گروه های همجنس گرا ملاقات کرد و به آنان وعده داد در راستای آزادسازی و قانونی کردن همجنس گرایی در ایالات متحده امریکا فعالیت خواهد کرد. وعده کلینتون به همجنس گرایان اعتراض جامعه مذهبی امریکا و کلیسا را موجب شد و این غائله تا مدت ها ادامه داشت. البته این نمونه یی از فعالیت گروه های فشار در موضوعات غیرسیاسی است چرا که در امریکا گروه های فشار سیاسی وجود دارند که به شدت پیگیر اهداف سیاسی و اقتصادی خود هستند. معمولاً گروه های فشار سیاسی در امریکا با صبغه سیاسی همزمان در حوزه های رسانه یی و اقتصادی هم فعالیت می کنند و اغلب مجاری مهم اقتصادی و رسانه یی را در اختیار خود می گیرند و مالک آن به شمار می روند. تاریخچه تشکیل چنین لابی های قدرتمندی به اوایل تشکیل دولت اسرائیل در سال 1948 برمی گردد. یعنی به محض اینکه بن گورین موجودیت اسرائیل را اعلام کرد و کشورهای عربی به اسرائیل حمله کردند، همزمان یهودیان ساکن در امریکا فعال شدند تا نظر مساعد کاخ سفید را برای حمایت از تداوم موجودیت اسرائیل در برابر اعراب جلب کنند. یهودیان ساکن امریکا که از قدرتمندان اقتصادی و رسانه یی ایالات متحده به شمار می روند از همان زمان با تشکیل گروه های متعدد به فکر افتادند از قدرت اقتصادی و رسانه یی خود برای تاثیرگذاری بر تصمیمات کاخ سفید نهایت استفاده را ببرند.
هدف یهودیان دو چیز بود.
1- ممانعت از راهیابی یک رئیس جمهور مخالف اسرائیل به کاخ سفید 2- جلوگیری از اتخاذ تصمیمات علیه اسرائیل در کاخ سفید.
چنین اندیشه هایی باعث شد تا یهودیان امریکا کمیته یی را موسوم به کمیته امور عمومی اسرائیل و امریکا که اختصاراً AIPAC (ایپاک) نامیده می شود، تشکیل دهند. این کمیته به حدی گسترش یافته است که امروزه در ایالات متحده امریکا به عنوان نماد لابی گری و گروه فشار شناخته می شود. تمام فعالان قدرتمند یهودی که سرشاخه های مهم اقتصادی و رسانه یی امریکا را در اختیار دارند عضو این کمیته هستند. از آن مهم تر بیشتر جمعیت یهودیان ساکن در امریکا در ایالت نیویورک و مشخصاً شهر نیویورک اقامت دارند از همین رو هم تاثیر مهمی برسرنوشت انتخابات امریکا در این ایالت دارند. در ایالات متحده رقابت های انتخاباتی ریاست جمهوری به صورت الکترال کارت برگزار می شود و هر ایالتی به تناسب جمعیت و قدرتش از تعدادی کارت انتخاباتی برخوردار است. هر نامزد ریاست جمهوری که بیشترین رای را در هر ایالت به خود اختصاص دهد تمام کارت های انتخاباتی آن ایالت را هم می برد. در پایان کارت های انتخاباتی کاندیداهای ریاست جمهوری شمارش می شود و هر کس بیشترین کارت را داشته باشد، پیروز انتخابات ریاست جمهوری به شمار می رود.
نکته مهم این است که تعداد کارت های انتخاباتی هر ایالت با ایالت دیگر فرق دارد و در این میان ایالت نیویورک یکی از بیشترین کارت های انتخاباتی را در اختیار دارد و معمولاً هر کاندیدایی که در این ایالت پیروز شود شانس زیادی برای ریاست جمهوری دارد. از این رو همیشه دموکرات ها و جمهوریخواهان توجه ویژه یی به این ایالت دارند و سعی می کنند نظر مساعد افکار عمومی ایالت نیویورک را جلب کنند. از آنجا که یهودیان در این ایالت حضور زیادی دارند و درصد قابل توجهی از ترکیب جمعیت را به خود اختصاص داده اند فلذا همیشه مورد توجه کاندیداها قرار دارند. به عبارت دیگر یهودیان توانسته اند با تشکیل لابی قدرتمند ایپاک و در اختیار داشتن سهم مهمی از آرای ایالت نیویورک به یکی از بازیگردانان مهم نظام سیاسی امریکا تبدیل شوند. هم از این رو بوده که تاکنون ایالات متحده هر نوع قطعنامه پیشنهادی در شورای امنیت را که به نوعی علیه اسرائیل بوده وتو کرده است و سطح رابطه خود را هم با آن دسته از شورای عربی که موافق رابطه با اسرائیل نیستند کاهش داده است. این داستان درباره روابط ایران و امریکا پس از پیروزی انقلاب تکرار شده است.
اکنون 30 سال است که لابی یهود در ایالات متحده به یکی از مخالفان اصلی روابط تهران - واشنگتن تبدیل شده است. شرط آنان برای انصراف از مخالفت هم به شناسایی رسمی اسرائیل از سوی نظام جمهوری اسلامی منوط شده است. امری که شدنی به نظر نمی رسد. البته با این وجود برخی گروه های ایرانی و غیرایرانی ساکن در ایالات متحده هم وجود دارند که نظری غیر از لابی های یهود دارند و موافق رابطه تهران- واشنگتن هستند به عنوان مثال بسیاری از شرکت های نفتی و تجاری امریکا تمایل خود را به بهبود رابطه دو کشور اعلام کرده اند اما با این وجود به علت مخالفان قدرتمندی چون لابی یهود به جایی نرسیده اند. نتیجه آن شده است که اخیراً تعدادی از ایرانیان به فکر افتاده اند لابی ایرانیان در امریکا را به صورت رسمی تشکیل دهند. هدف از راه اندازی این لابی بهبود وجهه ایران نزد افکار عمومی امریکاییان و تلاش برای برقراری رابطه رسمی میان تهران- واشنگتن اعلام شده است. لابی که مقدمات کار خود را آغاز کرده و در نخستین گام موفق شده از دولت امریکا برای تاسیس دفتری در تهران مجوز لازم را بگیرد. هرچند این تنها 50 درصد کار است و 50 درصد به موافقت دولت ایران با تاسیس چنین دفتری بستگی دارد.