ورشکستگی در اوپک

گروه اقتصاد: کاهش بیش از حد بهای نفت در بازار جهانی نشان داد که حتی وعده های اوپکی درخصوص کاهش بیش از میزان کنونی تولید این سازمان نیز برای توقف کاهش بهای نفت تاثیرگذار نبود. چراکه با وجود اینکه اوپکی ها نشست نوامبر را زمان کاهش تولید خود تا یک میلیون بشکه در روز عنوان کرده بودند باز هم بهای نفت اوپک تا 68 دلار در هر بشکه کاهش یافت و در واقع اضطراب تولیدکنندگان در زمینه کاهش بهای نفت تا کمتر از 70 دلار در هر بشکه به حقیقت پیوست و همین امر سبب شد تا اوپکی ها نشست ماه نوامبر خود را به 25 روز زودتر از زمان مقرر موکول کنند. بر این اساس دبیرخانه اوپک از کاهش ناگهانی 5 دلاری بهای نفت در هر بشکه خبر داد و بهای سبد نفتی این سازمان را 68 دلار و 58 سنت عنوان کرد که این رقم در مقایسه با دوره گذشته 4 دلار و 91 سنت کاهش داشته است. این درحالی است که در هفته های گذشته قیمت سبد نفتی اوپک تا مرز 97 دلار نیز افزایش یافته بود، ولی بار دیگر این شاخص در مسیر سقوط قرار گرفت و اکنون در پایین ترین سطح خود در بیش از یک سال اخیر قرار دارد. به این ترتیب سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) برای جلوگیری از سقوط بیشتر قیمت نفت در بازارهای جهانی، زمان برگزاری نشست فوق العاده خود را نزدیک به یک ماه جلو انداخت. نشست فوق العاده سازمان اوپک که قرار بود 28 آبان ماه در وین برگزار شود، با تغییر برنامه در روز جمعه 24 اکتبر (سوم آبان ماه) برگزار می شود.
هشدار به اوپکی‌ها
هر چند گزارش ها تصمیم اوپک برای زودتر برگزار شدن نشست فوق العاده این سازمان را عاملی برای جلوگیری از کاهش بیشتر بهای نفت عنوان می کردند اما سقوط دوباره بهای نفت نشان داد که بازار جهانی دیگر به وعده و وعید اوپکی ها نیز توجهی نشان نمی دهد و به این ترتیب نفت به صورت خودمختار وبا توجه به عواملی بیش از آنچه اوپک در آن دخیل است به روند نزولی خود ادامه می دهد و حتی افزایش اندک بهای نفت در بازار جهانی پس از تصمیم اوپک نیز نتوانست مانع سقوط بهای نفت تا کمتر از 70 دلار در هر بشکه شود. افت بیش از حد بهای نفت در بازار جهانی سبب شد بسیاری از کارشناسان به اوپکی ها هشدار دهند که در صورتی که راهی برای جلوگیری از کاهش بیش از حد بهای نفت در بازار جهانی در نظر نگیرند بهای نفت به سرعت به رقم هایی خواهد رسید که شاید طی سالیان گذشته بازگشت به آنها را غیرممکن عنوان کرده بودند. به این ترتیب نشریه اقتصادی اکونومیست با اشاره به کاهش 60 درصدی قیمت نفت در اثر بحران مالی جهان تاکید کرد که اوپک برای جلوگیری از تکرار وقایع تلخ بحران سال 1998 باید سقف تولید خود را کاهش دهد. نشریه پترولیوم اکونومیست ضمن اشاره به روند نزولی قیمت نفت طی هفته های اخیر نوشت، کاهش قیمت نفت موجب متحد شدن اعضای اوپک خواهد شد. سازمان بین المللی انرژی در گزارش جولای 2007 پیش بینی کرد، تقاضای جهانی نفت طی سه ماه پایانی 2008 به بیش از 8/89 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. این سازمان 15 ماه بعد در گزارش دیگری پیش بینی کرد که میزان مصرف جهانی نفت طی سه ماه پایانی 2008 با 2/2 میلیون بشکه کاهش به کمتر از 6/87 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. تقاضای نفت آمریکای شمالی در این مدت بیش از 6/1 میلیون بشکه در روز کاهش خواهد یافت. بر این اساس اوپکی ها که طی شهریورماه گذشته بیش از 308 هزار بشکه در روز از میزان تولیدات خود کاسته بودند بازهم تصمیم به کاهش بیش از یک میلیون بشکه ای تولید خود گرفتند تا هرچه زودتر جلوی کاهش بیش از حد بهای نفت در بازار جهانی را بگیرند.
چالش تنظیم بودجه برای اوپکی‌ها
کاهش بهای نفت در بازار جهانی بیش از هرچیز اقتصاد کشورها را مورد تهدید قرار داده است چراکه بر اساس آمار ارائه شده بحران مالی در بازار جهانی کسری بودجه ایالات متحده به عنوان بزرگ ترین مصرف کننده نفت در جهان به 500 میلیارد دلار برسد و به این ترتیب کارشناسان پیش بینی کرده اند که بهای نفت در بازار جهانی بازهم کاهش یابد و حتی به پایین تر از 50 دلار در هر بشکه نیز برسد. به این ترتیب کاهش بهای نفت در بازار جهانی می تواند تهدیدی برای چگونگی تنظیم بودجه کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت در جهان باشد. نشریه اقتصادی میس طی تحلیلی با اشاره به بی ثباتی شدید بازار نفت در اثر بحران مالی جهان نوشت: کشورهای نفت خیز در تنظیم بودجه سال 2009 خود با احتیاط و محافظه کاری کامل عمل می کنند. بر اساس این گزارش بحران مالی جهان و تاثیر منفی آن بر قیمت نفت، محاسبات مربوط به بودجه سال 2009 میلادی کشورهای نفت خیز را با مشکلات و پیچیدگی های زیادی روبه رو کرده است. به همین علت، کشورهای نفت خیز باید برای تنظیم بودجه سال 2009 خود کاملامحافظه کار و محتاط باشند. کشورهایی مثل ونزوئلاو ایران برای برقراری تعادل در بودجه سال 2009 خود از افزایش قیمت نفت حمایت می کنند. دولت سودان مجبور شد به علت کاهش قیمت نفت، متمم بودجه این کشور را طی ماه اوت پیشنهاد کند. حتی مکزیک و نروژ نیز برای تنظیم بودجه سال 2009 خود با مشکلات زیادی روبه رو هستند و به درستی نمی دانند قیمت نفت طی سال 2009 چه تحولاتی خواهد داشت. اندونزی که در حال خروج از اوپک است، قصد دارد قیمت نفت در بودجه سال 2009 را بیش از 95 دلار در نظر بگیرد.
58 دلار بهترین رقم برای ایران
اما در این میان کارشناسان جهانی، نفت 58 دلاری در بودجه سال آینده ایران را بهترین رقم برای رسیدن به تعادل در بودجه کشور عنوان کرده اند. دوچ بانک آلمان طی گزارشی با معرفی ونزوئلابه عنوان آسیب پذیرترین کشور نفت خیز جهان در برابر افت قیمت نفت اعلام کرد بودجه ایران با نفت 58 دلاری به تعادل می رسد. بر این اساس دوچ بانک آلمان طی گزارشی اعلام کرد ونزوئلابرای برقراری تعادل در بودجه خود نیازمند نفت 90 دلاری است و به همین علت از کاهش سقف تولید اوپک حمایت می کند. این کشور در سال 2000 قادر بود بودجه خود را با نفت 34 دلاری در حالت تعادل نگه دارد. به اعتقاد دوچ بانک، ونزوئلاآسیب پذیرترین کشور نفت خیز جهان در برابر افت قیمت نفت است. ونزوئلااکنون به نفت 97 دلاری نیاز دارد تا بودجه خود را تعدیل کند. نیجریه قادر است با نفت 71 دلاری بودجه خود را در تعادل نگه دارد و این رقم برای ایران 58 دلار، عربستان 62 دلار، کویت 48 دلار، امارات 51 و الجزایر 35 دلار است. خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی به نقل از 3 نفر از مقامات نفتی ایران بدون ذکر نام آنها اظهار کرد که ایران قصد دارد در بودجه سال آینده خود بهای نفت را رقمی بین 55 تا 60 دلار در نظر بگیرد. این درحالی است که هم اکنون رقم درنظر گرفته شده برای نفت در بودجه کشور با بهای نفت در بازار جهانی فاصله دارد و به این ترتیب پیش بینی می شود که ارقامی در حدود معین شده برای نفت در بودجه سال آینده ایران بهترین حالت برای کاهش کسری بودجه کشور باشد. رویترز در گزارشی با اشاره به این نکته که ایران قصد دارد بودجه سال مالی 1388 خود را بر اساس نفت 55 تا 60 دلاری تنظیم کند نوشت که این رقم نسبت به قیمت نفت در بودجه سال جاری رشد چشمگیری نشان می دهد. هرچند همزمان با کاهش بهای نفت اوپک در گزارشی از کاهش 15 دلاری بهای نفت ایران در این دوره خبر داد. بر اساس این گزارش سبد نفتی اوپک در ماه سپتامبر 2008 مطابق با شهریور 1387 با 56/15 دلار در هر بشکه کاهش نسبت به ماه قبل از آن مواجه شد و به 85/96 دلار در هر بشکه رسید. قیمت نفت خام سنگین ایران در ماه شهریور نیز با 06/15 دلار در هر بشکه کاهش به 04/93 دلار در هر بشکه رسید.