لبخند بوش به مرکل

مریم جمشیدی
این روزها وزارتخانه های مختلف دولت آلمان رایزنی های گسترده یی با هم انجام می دهند تا تصمیمات جدیدی را که در سر دارند، بعد از سبک و سنگین کردن های مربوطه به اجرا بگذارند؛ تصمیمی که روابط تجاری آلمان و ایران را نشانه گرفته است و در صورت اجرایی شدن آن، یک هزار و هفتصد شرکت آلمانی مجبور خواهند بود در روابط اقتصادی خود با تهران تجدیدنظر کرده و در عین حال چاره یی دیگر برای بازارهای خود بیندیشند چرا که دوسوم شرکت های ایرانی نیز از تکنولوژی آلمانی استفاده می کنند. اما چه چیزی دولت آلمان را به این سمت سوق داده که بخواهد به رغم دارا بودن عنوان سومین شریک تجاری ایران، دست به چنین اقدامی بزند و حاضر شود منافع اقتصادی خود را در کشوری که فقط طی شش ماه اول سال جاری میلادی ۱۹۲۶ معامله بازرگانی را با آن ثبت کرده، این گونه تصمیم بگیرد؟
تصمیم اخیر آلمان که البته هنوز مراحل نهایی خود را طی می کند در واقع سازوکاری است که دولتیان آلمان برای کنترل فعالیت های هسته یی ایران و واداشتن تهران به تمکین از خواسته های قطعنامه های شورای امنیت در نظر گرفته اند. به عبارتی آلمان خواستار تشدید قابل توجه تحریم ها علیه ایران شده است لذا دولت این کشور می خواهد شرکت های انرژی، موسسات مالیاتی و همچنین بانک های این کشور را متقاعد به قطع رابطه با تهران کند. اتخاذ چنین راهکاری که به باور دولت آلمان می تواند راهگشای بن بست هسته یی ایران باشد، آنقدر پرهزینه خواهد بود که مسوولان وزارتخانه های دارایی و اقتصاد آلمان در نظر دارند قبل از آنکه دستورالعملی حکومتی در این باره صادر و اجرا شود، با نمایندگان و صاحبان شرکت ها و موسسات مالی آلمان در خصوص برنامه مذکور گفت وگو کنند.
طرحی که دولت آلمان در حال رایزنی درباره آن است، در واقع پیشنهادی است که دولت فرانسه آن را چندی قبل تر ارائه داد و از کشورهای اروپایی خواست تجارت خود را با ایران متوقف کنند. فرانسه بعد از آنکه سارکوزی رئیس جمهور فرانسه ساکن کاخ الیزه شد و از حدود دو سال قبل سکان هدایت دیپلماسی این کشور را بر عهده گرفت، سیاست خصمانه یی را علیه تهران اتخاذ کرد و نسبت به سایر شرکای اروپایی امریکا، در همراهی با رویکرد واشنگتن علیه تهران، پیشگام تر شد.
وی در کنار جرج بوش همتای امریکایی خود بر لزوم تشدید تحریم ها و حتی اعمال محدودیت هایی فراتر از قطعنامه تاکید داشته است و در عین حال دیگر اعضای اتحادیه اروپا را هم دعوت می کرد تا به ائتلاف آنان بپیوندند. تاکنون آلمان پاسخ مثبتی به این دعوت نداده بود جز آنکه با غرب در گروه ۱«۵ همراه شد تا سه قطعنامه تحریمی در مواجهه با پرونده هسته یی ایران در شورای امنیت سازمان ملل به تصویب برسد. این در حالی است که آلمان یکی از مهم ترین شرکای تجاری و همچنین مذاکراتی ایران بوده و نقش غیرقابل انکاری در تدوین ساختار نظرات اروپایی و بین المللی بازی کرده است. با این وجود تا پیش از این، آنگلا مرکل صدراعظم آلمان اگرچه با امریکا هم پیمان بوده و با واشنگتن در رابطه با اهمیت جلوگیری از دستیابی آنچه غرب تسلیحات هسته یی می خواند، هم عقیده است اما تاکنون به هر آنچه واشنگتن طلب می کرده، بدون آنکه متقاعد شود، پاسخ مثبت نداده است چرا که آلمان تلاش کرده به دلایل اقتصادی و استراتژیک روابطش با ایران به سطح قطع کامل نرسد.
به رغم این رویکرد، امروز دولت این کشور در اندیشه اقدامی متفاوت با آنچه از قبل در پیش گرفته بود، است و به راه حلی که امریکا و فرانسه آن را باور دارند، می اندیشد. البته چندی پیش نیز با افزایش تنش در پرونده هسته یی ایران، فشارهای امریکا بر موسسات مالی جهانی باعث شد بانک های بزرگی طی یکی، دو سال اخیر از بازار ایران خارج شده و دفاتر خود را در تهران تعطیل کنند. از میان این بانک ها می توان دو بانک «دویچه بانک» و «درسدنر بانک» را نام برد. آلمان پس از آن حاضر نشد به لحاظ اقتصادی روابطش را با ایران محدودتر کند. در چنین شرایطی تغییر استراتژی آلمان قابل تامل است چرا که حاکی از آن است که دولت این کشور قید منافع بیشتر را زده است و حتی نگران این نیست که با کنار کشیدن آنها از بازار ایران، سایر کشورها می توانند جایش را بگیرند.
به نظر می رسد نگرانی از هرگونه تاخیر در اجرای هر چه بیشتر تحریم های اقتصادی، آنان را به این سمت سوق داده است تا به گفته مقامات ارشد آلمان، بیشتر از این وقت را از دست ندهند. البته با توجه به اظهارات اخیر مسوولان آلمان و مواضعی که در رابطه با ایران اتخاذ کرده اند، می شد تشدید مواضع دولت این کشور را پیش بینی کرد. شاهد آن، سخنان فرانک والتراشتاین مایر وزیر خارجه آلمان است که حدود یک ماه پیش پس از اظهارات محمود احمدی نژاد در جلسه مجمع عمومی سازمان ملل، بیان کرد. وی تهران را متهم به استفاده از تاکتیک های تاخیری و وقت کشی در مذاکرات هسته یی و خاطرنشان کرد دولت ایران نباید کاسه صبر جامعه جهانی را لبریز کند. همزمان با وی وزیران خارجه دو کشور دیگر اروپایی یعنی انگلیس و فرانسه نیز گفتند آماده اند حتی اگر روسیه و چین مانع از اعمال تحریم های بیشتر علیه ایران در شورای امنیت شوند، به صورت یکجانبه محدودیت های بیشتری را اعمال کنند. اما در کنار سخنان این دو وزیر، اشتاین مایر هیچ گاه حاضر نشد تحریم های اروپا را در کنار تحریم های بین المللی (شورای امنیت) تایید کند.
به عقیده او نباید فشارها فراتر از دستور شورای امنیت باشد. با این حال ایتالیا کشور اروپایی دیگری بود که به خواسته انگلیس و فرانسه چراغ سبز نشان داد و تحریم های یکجانبه یی را علیه تهران در نظر گرفت. تحریم های در نظر گرفته شده از سوی نخست وزیر ایتالیا بخش گاز مایع ایران را نشانه رفته که البته با تشویق کاخ سفید مواجه شد. در راستای این تحرکات اما آلمان همچنان به مسیر خود ادامه می داد و حتی شرکت مهندسی آلمانی «استاینر پرما تکنیک گاستک» حدود ۹ ماه قبل قراردادی برای ساخت و ساز سه خط لوله گاز مایع در ایران امضا کرد بدون آنکه اخطاری از دولتش دریافت کند. در اثر چنین اقداماتی بود که رشد قراردادهای اقتصادی آلمان نسبت به سال ۲۰۰۷ به شکل چشمگیری ۶۳ درصد افزایش یافت. حال صدراعظم آلمان به این نتیجه رسیده که باید حساسیت شرکت های آلمانی در قبال معاملاتی که با تهران انجام می دهند، بالا رود و البته تنها به دلیل برنامه هسته یی ایران.
البته برخی بر این باورند اظهارات صدراعظم آلمان حاکی از آن است که دولت این کشور مایل نیست قوانینی در سطح ملی تصویب کند تا به موجب آن تجارت در بخش انرژی با ایران را ممنوع کند. از این رو آلمان تاکید دارد از طریق اقدامات داوطلبانه شرکت های عظیم خود مبنی بر خودداری از انجام معاملات اقتصادی با تهران، خواسته اش را پیگیری کند. گویی که قدرت اقتصادی آلمان با این ترفند آن گونه که نگرانش هستند، کاهش نمی یابد و در عین حال ضرب شستی که معتقدند باید به ایران نشان داد، لحاظ می شود. از سوی دیگر اگر آلمان تصمیم جدید خود را به عرصه عملیاتی بکشاند، موجبات خشنودی واشنگتن را فراهم آورده است چرا که امریکا هم به خوبی بر این امر واقف است که در گروه ۱«۵ بعد از چین هیچ کشوری به اندازه آلمان امکان و اهرم فشار بر ایران را ندارد.
کاخ سفید تا این لحظه اگرچه نتوانسته آنطور که دوست دارد، پکن را در اعمال سیاست های افزایش تحریم علیه ایران مجاب کند و با خود همراه سازد اما ملحق شدن آلمان به ائتلاف امریکا، انگلیس و آلمان دستاورد اندکی برایش محسوب نمی شود و خوشحالی امریکا از این ماجرا به حدی خواهد بود که نمی تواند آن را پنهان کند. به هر حال هنوز چند قدمی مانده تا واشنگتن این پیروزی و همراهی آلمان با مواضع اش را به جشن بنشیند زیرا هنوز مشخص نیست نتیجه رایزنی دولت آلمان با سرمایه داران و بازرگانان این کشور به چه می انجامد و آیا شرکت های آلمانی مجاب خواهند شد به تحریم های اروپا بپیوندند و دولت شان را در این مسیر همراهی کنند. به عبارتی آیا آنان از همان لنزی به بازار ایران نگاه می کنند که سیاستمداران شان از پشت آن به نظاره نشسته اند؟