پشت پرده بازگشت اسرائیل به طرح صلح عربی؟

ترجمه: مهدی شکیبایی
ناگهان و بدون مقدمه شیمون پرز رئیس رژیم اسراییل خواستار احیای طرح صلح عربی در چارچوب منطقه ای شده است و برخلاف گذشته از طرح صلح فلسطینی ـ اسراییلی و یا اسراییلی سوری ابراز ندامت می کند و اعلام می دارد که این گونه طرح ها هیچ گاه به کار تل آویو نمی آید. از دید پرز آنچه در شرایط کنونی مفید فایده برای اسراییل خواهد بود طرح صلح عربی ـ اسراییلی است که دستاوردهای زیادی را برای اسراییل بدنبال خواهد داشت .
همزمان ایهودباراک وزیر جنگ اسراییل نیز سخن از تعامل با طرح صلح عربی پیشنهادی عربستان در اجلاس سران عرب در 1381 بیروت به میان می آورد. از سوی دیگر براساس گزارشات وارده محور گفتگوهای حسنی مبارک رئیس جمهوری مصر و شیمون پرز در شرم الشیخ نیز پیرامون طرح صلح منطقه ای بوده است . پرسش اینجاست چرا اسراییل به یکباره سخن از طرح صلح عربی می کند حال آنکه در شش یا هفت سال گذشته همواره نسبت به آن بی اعتنا بود
براساس طرح صلحی که در بیروت توسط عربستان سعودی پیشنهاد شد چنانچه اسراییل تا مرزهای اشغالی سال 1346 عقب نشینی نماید آنگاه کشورهای عربی برای عادی سازی روابط با اسراییل آمادگی خواهند داشت . همچنین براساس این طرح موضوع بازگشت آوارگان فلسطینی نیز باید براساس قطعنامه 194 سازمان ملل حل و فصل شود . اما اسراییل بلافاصله این طرح را رد کرد و اقدام به تجاوز گسترده ای به کرانه باختری و نوار غزه و محاصره یاسر عرفات رئیس فقید تشکیلات خودگردان فلسطین نمود تا از این طریق مخالفت قاطع خود را با طرح سران عرب اعلام نماید.
در مقاطعی نیز اسراییل با گزینش مواد مطروحه در طرح صلح عربی بیروت از بخش دوم یعنی موضوع عادی سازی روابط با کشورهای عربی استقبال نمود اما هرگز با بخش اول این طرح یعنی عقب نشینی کامل از سرزمین های اشغالی و حل موضوع آوارگان فلسطینی موافقت نکرد. به رغم تاکید کشورهای عربی در اجلاس های مختلف گذشته از جمله اجلاس دمشق بر طرح صلح بیروت اما حکومت اسراییلی هرگز تغییری در مواضع قبلی خود نسبت به این طرح صورت ندادند و به عبارتی دیگر از این گوش گرفتند و از گوش دیگر به در کردند.
با این وصف می توان کلید تفسیر تغییر موضع اسراییل نسبت به طرح صلح عربی را در عوامل و عناصر زیر جستجو کرد :
اول : اسراییل خود را برای مرحله زیان نئو محافظه کاران از حکومت داری در آمریکا آماده می کنند به گونه ای که انتظار می رود « جان مک کین » نامزد جمهوریخواهان در انتخابات آینده نسبت به « باراک اوباما » نامزد دمکراتها متحمل شکست سنگینی شود و به این ترتیب همچنان به نوار ناکامی هایی که نئو محافظه کاران بر سیاست داخلی و خارجی خصوصا در جهان تحمیل کردند ادامه دهد. این موضوع خصوصا با بحران مالی و اقتصادی حاد آمریکا نیز همزمان شده است . امری که تحلیلگران را به این استنباط نزدیک کرده که عصر یکجانبه گرایی آمریکا به پایان رسیده و جهان در انتظار چند جانبه گرایی نشسته است . این در حالی است که دولت بوش دولتی بود که بیش از سایر دولتهای آمریکا از اسراییل حمایت کرده است . به گونه ای که بوش در دوران سیطره نئو محافظه کاران حتی از راستگراهای افراطی اسراییلی نیز در حمایت از سیاست های افراطی و نژادپرستانه اسراییل پیشی گرفت .
دوم : اسراییل خود را برای مرحله جدید آماده می کند. مرحله ای که ترجیحا دوره مقابله با افزایش نقش ایران در منطقه خاورمیانه نخواهد بود حتی اگر به پیروزی باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا منجر شود.بنابراین اسراییل برای مقابله با نقش صعودی ایران متوجه طرح ائتلاف عربی ـ اسراییلی شده است . شاید درخواست اخیر وزیرخارجه بحرین برای ایجاد سازمان منطقه ای عربی ـ اسراییلی در منطقه نیز در همین چارچوب ارزیابی شود. بنابراین اسراییل به خوبی می داند که بدون پرداخت هزینه و بهایی نمی تواند چنین ائتلافی را ایجاد نماید تا نظام های رسمی عربی برای ائتلاف با اسراییل علیه تهران توجیه ای داشته باشند.
سوم : مذاکرات اسراییلی ـ فلسطینی همچنان معلق مانده است و یا شاید بهتر است بگوییم به رغم تدابیر طرفین به بن بست رسیده است . طرف اسراییلی به این درک رسیده که طرف فلسطینی به ریاست ابومازن نمی تواند با طرح پیشنهادی تل اویو برای صلح موافقت نماید. طرحی که می گوید بازگشت آوارگان ممکن نیست قضیه بیت المقدس باید تقسیم شود اسراییل با تخلیه شهرک ها و برچیدن دیوار حایل مخالف است و یا اینکه برخی از زمین های فلسطینی در اجاره بلند مدت 99 ساله اسراییل درآید .
براساس آنچه گفته شد اسراییل از طریق احیای طرح صلح عربی بیروت قصد دارد بدون دادن امتیازی به طرف فلسطینی عربی چند هدف را با یک تیر نشانه گیرد : تلاش برای ایجاد ائتلاف با اعراب برضد تهران تلاش برای ترمیم آثار منفی کاهش نقش آمریکا در منطقه و جهان ممانعت از وقوع هرگونه رویدادی که می تواند در پی خلا وجودی امریکا در منطقه و جهان رخ دهد و در نهایت ایفای نقش محوری در تحولات خاورمیانه از جمله برنامه های اسراییل برای احیای این طرح است . ضمن آنکه اسراییل از اعراب به عنوان عامل فشاری بر فلسطینی ها و اقناع آنها برای پذیرش طرح های اسراییلی استفاده خواهد کرد.
به نظر میرسد اسراییل باردیگر اشتباه می کند اگر تصورش براین است که نظام های رسمی عربی از ترس از دست دادن تخت و تاجشان خواهند توانست به طرف فلسطینی فشار وارد نمایند . اعراب متاسفانه تا به امروز اشتباهات زیادی در مورد بازگشت آوارگان فلسطینی و همچنین موضوع بیت المقدس مرتکب شده اند و اینک این خود فلسطینی ها هستند که عامل تاثیر گذار در تعیین سرنوشت قضایای نهایی هستند. بی شک اعراب در مرحله جدید نمی توانند فلسطینی ها را قانع به آنچیزی کنند که آن را رد کرده اند. زیرا در دورانی که آمریکا و اسراییل بصورت مطلق برجهان رهبری می کردند فلسطینیان از آرمان خود یعنی بازگشت آوارگان و موضوع قدس عقب نشینی نکردند آنوقت چگونه خواهد بود در مرحله جدیدی که سیطره آمریکا بیش از هرزمان دیگری بر سیاست های جهانی کم رنگ شده است تن به این عقب نشینی دهند امروزه ما در جهان شاهد قطب های جدیدی هستیم و نقش طرفها و قدرت های منطقه ای نیز به نسبت قدرت های جهانی افزایش یافته است.