توطئه دشمنان یا ضعف دیپلماسی ما؟

گروه سیاسی: اواخر مهر ماه سال جاری رای گیری در مجمع عمومی سازمان ملل برای انتخاب چند عضو غیردائم در شورای امنیت در حالی انجام شد که ایران در رقابت با ژاپن در حوزه آسیا تنها توانست در مقابل 158 رای ژاپن 32 رای را اخذ کند . این در حالی بود که نوع اظهارات مسئولا‌ن دیپلماسی کشور پیش از رای گیری با نتایج آن منطبق نبود.برهمین اساس برخی کارشناسان با تاکید بر ضعف عملکرد دستگاه دیپلماسی دولت در این خصوص به ابراز نگرانی پرداختند.از سوی دیگر برخی مسئولا‌ن دولت با اشاره به این میزان رای ایران، لا‌بی های قدرتهای غربی به ویژه آمریکا و دشمنی آن با ایران را از عوامل مهم این نتیجه دانستند.آفتاب یزد در گفتگو با یک نماینده مجلس و دو فعال سیاسی به بررسی این موضوع پرداخته است. مخبر کمیسیون امنیت درخصوص میزان رای ایران در رای‌گیری شورای امنیت، گفت: این موضوع را باید از اینجا شروع کرد که آیا روش ما روش درستی برای باقی‌ماندن درصحنه رقابت بود یا خیر؟
به نظر می‌رسد این استراتژی که به هر قیمتی ما در برنامه رای‌گیری شرکت کنیم غلط بوده و اطلاعاتی هم اگر در این خصوص رسیده باشد باید مسئولان چک کنند و بدانند که چه کسانی در این خصوص آدرس غلط دادند تا این استراتژی که ما بایستی در رای‌گیری شرکت کنیم به قوت خود باقی بماند. کاظم جلالی که با آفتاب یزد گفتگو می کرد در خصوص دلایل رای پایین ایران در رای‌گیری گفت: دلایل رای پایین ایران متعدد و متنوع است و به هر حال نوع عملکردی که ژاپنی‌ها داشتند و نوع نگاهی که متاسفانه از جمهوری اسلامی ایران وجود داشت و برخی تلاش‌هایی که قدرت‌های دنیا انجام دادند می‌تواند از جمله دلایلی باشد که ما این مقدار رای را بیاوریم.
نـماینده شاهرود در مجلس درخصوص میزان انطباق اظهارات مسئولان پیش از رای‌گیری با نتایج حاصل از رای‌گیری، گفت: فکر می‌کنم در این خصوص خلط مبحث شده است. یعنی برخی از دوستان ما و حتی در سطوح مسئولا‌ن بحث انرژی هسته‌ای با عضویت درشورای امنیت سازمان ملل متحد را از یک مقوله دانستند. لذا احساس کردند در جاهایی که از پرونده هسته‌ای ایران پشتیبانی می‌شود لا‌بد همین وضعیت در بحث عضویت در شورای امنیت وجود دارد. در حالی که به نظر من این دو موضوع از هم جدا هستند. در نتیجه همین تحلیل اشتباه متاسفانه برخی را به این جا رسانده بود که بیش از حد برروی پشتیبانی برخی کشورها از جمله عدم تعهد و یا کشورهای اسلا‌می و در حال توسعه تاکید بسیار کنند.اگر ما می‌خواهیم بفهمیم که در نظام چه کسانی تحلیل غلط می‌کنند این ماجرا ماجرای خوبی است که در این خصوص بررسی جامع و کاملی البته خود مسئولا‌ن در سطح رسانه‌ها انجام می‌دهند. باید مشخص شود که برخی چقدر سطح تحلیل‌شان ضعیف است و چقدر اطلا‌عات آنها نادرست و شناخت‌شان از روابط بین‌الملل ضعیف می‌باشد.
وی در خصوص میزان ارتباط سیاست <نگاه به شرق> با این ناکامی، گفت: به هرحال بایستی نگاه متوازن به تمام دنیا داشت. من در گذشته هم که مصاحبه کردم گفتم که امروز در جهان چیزی به نام شرق ماهیت وجودی ندارد که ما بخواهیم نگاه به شرق داشته یا نداشته باشیم. باید یک نگاه متوازن به تمام نقاط جغرافیایی دنیا داشت. همچنین باید از روابط بین الملل شناخت و اطلاعات خوب داشت. نباید براساس ذهنیت‌ها حرکت کرد، زیرا ذهنیت‌های غلط یک روزی و در جایی مثل همین رای‌گیری شورای امنیت به بوته نقد گذاشته خواهد شد. امروز کسانی که ذهنیت‌های غلط را در تحلیل‌هایشان داشتند باید پاسخگوی چنین مسئله‌ای باشند. کاظم جلالی در پاسخ به این سوال که <آیا ایران پتانسیل گرفتن رای بیشتر در رای‌گیری شورای امنیت را داشته است یا خیر؟> گفت: البته این سوال را باید مسئولان جواب بدهند اما زمانی که آقای متکی به کمیسیون امنیت ملی تشریف آوردند ما این سوال را از ایشان پرسیدیم و گفتیم نگاه شما به این موضوع چه بود؟یعنی ما هر میزان که رای میآوردیم باید در رای‌گیری شرکت می‌کردیم؟
و یا نگاهتان این بود که آرای بالاتری میآوردیم که ناکام بودیم؟ البته معتقدم پتانسیل جمهوری اسلامی ایران بالاتر است. اینکه چه کارهایی می‌شد انجام داد و چه کارهایی نه، زیرا من در جریان کارهای انجام شده نیستم و نمی‌توانم کارهای انجام نشده را ارزیابی کنم. وی در پاسخ به این سوال که <چه میزان کمک‌های اقتصادی و سیاسی ایران به کشورهای مختلف در این نوع موقعیت‌ها موثر بوده است؟> تصریح کرد: اینکه ایران باید در دنیا یارگیری کند پدیده بدی نیست اما اینکه یارگیری ما چه مقدار موثر است و این یاران چه مقدار برای ایران ایستادگی می‌کنند، موضوعاتی است که باید تحلیل‌های دقیق‌تری داشته باشیم. برخی تحلیل‌هایمان نسبت به یاران ایران غلط می‌باشد. جلا‌لی در پاسخ به این سوال که <آیا کمیسیون امنیت ملی در این خصوص اقدامی را انجام خواهد داد یا خیر؟> با بیان اینکه نباید زیاد به این مسائل پرداخت، گفت: پرداختن زیاد به این موضوع در راستای منافع ملی نیست و باید به ماهیت موضوع پرداخت.
یک نماینده اصلا‌ح طلب مجلس هفتم، نیز دراین خصوص با بیان اینکه معمولا‌ در مجامع و سازمان‌های بین المللی، کشورها قبل از اینکه کاندیدا شوند خودشان یک رای گیری به عمل میآورند، گفت : آن‌ها پس از آنکه مطمئن شدند رقابت فشرده خواهد بود و یا رای بالا‌یی خواهند آورد کاندیدا می شوند. این موضوع در زمینه‌های مختلف مثل شورای امنیت، شورای کار وفائو وجود دارد. حتی در بعضی از فدراسیون های ورزشی جهان این مطلب مطرح است، یعنی زمانی یک کشور کاندیدا می شود که حتماً یک مقبولیتی باشد.هادی حق شناس که با آفتاب یزد گفتگو می‌کرد، ادامه داد: در این مجامع معمولا رای ها به اشخاص داده نمی شود زیرا وضعیت حقیقی افراد مهم نیست بلکه وضعیت حقوقی مهم می باشد. در واقع نام و اعتبار کشوردر معرض رای گذاشته می‌شود.
وی با بیان اینکه متاسفانه مسئولا‌ن ما این نکات را لحاظ نکردند، گفت: البته در برخی اوقات بحث‌هایی مطرح شد، مثل اینکه ایران به نفع سوریه کنار رود که اصلا‌ این کشور کاندیدا نشد. به هر حال در این خصوص خبرهای ضد و نقیضی در داخل کشور داشتیم که در نهایت دیدیم که تقریباً ژاپن بیش از 5 برابر ایران رای آورد. طبیعی است که این موضوع نشان از آن دارد که مسئولان دیپلماسی کشور قدرت تحلیل واطلا‌عات کافی را نداشته و متوجه نبودند که فاصله ما با ژاپن بیش از 5 برابر است. عضو کمیسیون برنامه بودجه مجلس هفتم در همین راستا افزود: اگر مسئولین دیپلماسی کشور در این خصوص خبر نداشتند که اطلا‌عاتشان بسیار ضعیف است و نشان از ناکارآمدی آنها دارد، همچنین اگر بااطلا‌ع به این اختلا‌ف دست به چنین اقدامی زدند که عذر بدتراز گناه است، یعنی قابل پذیرش نیست که کسی با وجود آنکه می‌داند در یک رقابت بین‌المللی رای نمی‌آورد اما بازهم کاندیدا شود. به هر حال این ضعفی برای دستگاه دیپلماسی خارجی بود.
نماینده بندرانزلی در مجلس هفتم در خصوص اظهارات مقامات مسئول دیپلماسی کشور پیش از رای‌گیری شورای امنیت اظهار کرد: در عرصه بین‌الملل ممکن است در یک موضوع خاص - مثلا‌ حمایت از ریشه‌کنی مالا‌ریا - یک کشور نظری دهد و تمامی کشورهای دیگر از آن حمایت کنند، مثلا‌ زمانی که ایران در مورد پرونده هسته‌ای از کشورهای جنبش عدم تعهد بیانیه‌ای بگیرد که آن کشورها از آن حمایت کنند ولی این موضوعات دلیل بر این نمی شود که کل عملکرد و یا در موضوع دیگر هم آن کشورها نظراتشان با ما منطبق باشد . در واقع به فرض اینکه در یک یا دو موضوع خاص چند کشور از ما حمایت کنند دلیل بر این نمی شود که در موضوع دیگر هم که با موضوع قبلی سنخیتی ندارد از ما حمایت کنند . برای عضویت غیر دائم شورای امنیت معمولا‌ً کشورهای کم چالش تر میان سایر اعضای سازمان ملل که با کشورهای دیگر دارای منافع مشترک هستند مورد توجه می باشند . مثلا‌ً کشور ژاپن، جزء 8 کشور صنعتی جهان است که بسیاری از کشورهای جهان با آن منافع مشترک دارند . در واقع در حال حاضر ژاپن سازمانی دارد به نام جائیکا که در آن بسیاری از کارشناسان کشورهای در حال توسعه از جمله خاورمیانه را آموزش می دهد . بنابراین زمانی که بسیاری از کشورهای آسیایی از ژاپن کمک‌های مالی مستقیم و خدمات آموزشی می گیرند طبیعی است که این جریان رای بیاورد . حق شناس افزود : با توجه به این موارد طبیعی است که باید دستگاه دیپلماسی کشور این تشخیص را می داد که میان ایران و ژاپن کشورها موردی را انتخاب می کنند که بیشتر به نفعشان است .
امروز در جهان آن چیزی که مبنای تصمیم‌گیری است فقط منافع می‌باشد. مثلا‌ کشوری دریک مقطع خاص رای‌گیری به کشوری رای می‌دهد زیرا درآن زمان از آن کشور سود می برد اما در مقطع دیگر به دلیل اینکه از آن کشور سودی حاصل نمی‌کند رای نمی‌دهد، یعنی کشورها در جهان هیچ زمانی دوستان دائمی ودشمنان دائمی با هم نیستند. در واقع دوستی و دشمنی کشورها براساس منافع است. اگر کشوری از هر کشوری بیشتر نفع ببرد دوستی با آن کشور را گسترش می‌دهد و اگر زمانی احساس کند نفعی حاصل نمی‌شود با آن کشور روابط آن چنانی نخواهد داشت. لذا انتخاب از اعضای شورای امنیت سازمان ملل براساس منافع کشورها بوده است. حق شناس در خصوص میزان نقش سیاست <نگاه به شرق> در دولت نهم در مورد تعداد رای ایران، گفت: سیاست نگاه شرق خصوصا کشور هایی مثل پاکستان، ‌هند،‌اندونزی و ژاپن به این معنی نیست که به دلیل نگاه ما آنها هم همان نگاه را به ما دارند. بلکه این ما هستیم که نگاه به شرق داریم یعنی در برخی موارد این اشتیاق از جانب ما صورت می‌گیرد. مثلا‌ در دولت نهم نگاه به کشور های آمریکای لا‌تین زیاد شده است که این دلیل نمی شود آنها هم نگاهشان معطوف به ما باشد یعنی آنها در اجلا‌س‌ها و صحنه‌های مختلف از ما حمایت کنند. در واقع در مواقع مختلف ما بسیاری از این کشورها را امتحان کرده‌ایم.
مثلا‌ قطر که به نظر می‌رسد روابط خوبی با ما دارد در بعضی از قطعنامه‌هایی که علیه ما صادر شد این کشور رای مثبت داد. در نتیجه در تعاملا‌ت بین‌المللی یک چیز مبناست که آن منافع اقتصادی می‌باشد، اما ما تنها منافع اقتصادی را در ارتباط با کشورهای دیگر لحاظ نمی‌کنیم بلکه برخی از مولفه‌های دیگر را هم در دستگاه سیاست خارجی برای ارتباط برقرار کردن لحاظ می‌کنیم. این موضوع عاملی است که در بعضی تحلیل‌ها ما را به اشتباه می‌اندازد و منجر به این می شود که در رای‌گیری شورای امنیت این تعداد رای را بیاوریم . وی درپاسخ به این سوال که <آیا ایران می‌توانست با استفاده از برخی ظرفیت‌ها بیش ازاین مقدار رای بیاورد؟> گفت: به هر حال ما در روابط خارجی در حوزه اقتصاد به خیلی از کشورها سود می‌رسانیم ولی این سودرسانی در بسیاری از موارد یکطرفه است. این موضوع در مورد کشورهای آسیای میانه، حوزه خلیج فارس وآمریکای لا‌تین که ارتباط ما با ‌آنها در دولت نهم بیشتر شده است، صدق می‌کند.
حق شناس در بخش دیگری از اظهاراتش گفت: ما هیچ زمان نتوانستیم از پیمان‌های منطقه‌ای استفاده کنیم. علت آن هم این است که مشکلا‌ت کلیدی با جهان داریم- منظورم از جهان قدرت‌های اقتصادی جهان می باشد - که این مشکلا‌ت نمی‌گذارد حمایت سایر کشورها راجلب کنیم. ما در حال حاضر چند مشکل با دنیا داریم که اینها غیرقابل کتمان می‌باشد. مثلا‌ دنیا با ما در خصوص مسئله حقوق بشر مشکل دارد که طبیعی است ما اظهارات آنها را قبول نداریم و قطعا هم این موضوعات ادعاست، اما همین دنیا که درخصوص مسئله حقوق بشر با ما مشکل دارد با کشور عربستان هم این مشکل را دارد و بیان می‌کند که مثلا‌ چرا در عربستان دست دزد بریده می‌شود که معتقدند این موضوع نقض حقوق بشر است. در واقع در بعضی از زمینه‌ها که ما با غرب در خصوص حقوق بشر مشکل داریم عربستان هم این مشکلا‌ت را دارد، ولی عربستان مشکلا‌تش با غرب همین یک موضوع است و اگر هم موضوع دیگری باشد سیاستمدارانشان آن مشکل را جهانی نکرده‌اند.
مثلا‌ بخشی از گروه القاعده عرب متعلق به عربستان است اما هیچ زمانی عربستان در افکارعمومی جهان به عنوان اینکه مشکل تروریست دارد، مطرح نیست، اما ایران درحالی که خودش قربانی موضوع تروریسم است- بسیاری از مسئولان و مردم ما ترور شده‌اند- غربی‌ها می‌گویند که ایران از تروریست‌ هاحمایت می‌کند. در نتیجه ما این سری از مشکلات را با دنیای غرب از جمله مسئله حقوق بشر، بحث تروریست، مسئله صلح خاورمیانه، رژیم صهیونیستی ودر نهایت مسئله هسته‌ای داریم که اینها منجر شده ما در برخی کشورها هرچقدر هم هزینه کنیم در نهایت نتوانیم در مجامع بین المللی در حد نام ایران بدرخشیم. منتهی برخی سیاست‌ها در دولت‌های گذشته، این اتهام‌هایی که غربی‌ها به ما روا داشتند کمرنگ‌تر بوده است. حداقل غربی‌ها از این حربه‌ها نتوانستند استفاده کنند. به عنوان مثال همین موضوع گفتگوی تمدن‌ها که در سال 2001 در سازمان ملل علیرغم فضاسازی‌هایی که علیه ایران صورت گرفته بود، تصویب شد یک اجماع جهانی موافق ایران صورت گرفت. در این موضوع شخص آقای خاتمی مطرح نیست بلکه مهم ایران است که به آن رای دادند. این در حالی بود که ما در آن زمان هم با غربی‌ها برخی مشکلات از جمله مسئله هسته‌ای را داشتیم. به هر حال مطمئنا رفتار دولتها خیلی می‌تواند در مجامع بین المللی برای اینکه ما منزوی نشویم موثر باشد.
دراین خصوص امیر محبیان با بیان اینکه میزان رای ایران در رای‌گیری شورای امنیت را می‌توان از دو منظر نگاه کرد، گفت: یکی اینکه علیرغم تبلیغات بسیار زیادی که علیه ایران صورت گرفته بود این میزان آرا ‌هم از نظر بسیاری حصول آن بسیار دشوار بوده است. این موضوع در عین حال نشان داد که ایران توانست در یک رقابت با ابرقدرت اقتصادی آسیا یعنی ژاپن تا این حد بتواند کشورها را به سوی خود جلب و آرا کسب کند. عضو موسس حزب نواندیشان که با آفتاب یزد گفتگو می‌کرد ، ادامه داد: اما موضوع دیگر این است که این رویداد نشان داد که اعمال فشار علیه ایران وجود دارد و آنها‌‌‌‌نمی‌خواهند ایران در صحنه بین‌المللی موقعیت ویژه‌ای کسب کند. زیرا این موقعیت ویژه یک حاشیه امنی برای او کسب خواهد کرد، لذا تمام کسانی که در این زمینه فعال بودند مثل ایالا‌ت متحده و دیگر کشورها کوشیدند ایران در موقعیتی قرار نگیرد که یک نوع مصونیتیداشته باشد. وی در خصوص دلا‌یل بالا‌ بودن میزان آرای ژاپن در رای ‌گیری گفت: تردیدی وجود ندارد که به هر صورت لا‌بی هایی در این خصوص صورت گرفته است . از سوی دیگر خط دهی هایی از طرف برخی کشور های اروپایی و آمریکا وجود داشت که ژاپن را در مقابل ایران تقویت کنند تا بتواند رای بیشتری کسب کند،اما عامل دیگری وجود داشت که آن ثبات و موفقیت اقتصادی ژاپن است . ژاپن با روابط گسترده ای که با کشورهای دیگر دارد ابزار تعاملی زیادی را برای او ایجاد می کند، در نتیجه آنها هم از این ابزار تعاملی استفاده کردند و این موضوع جواب داد و توانست رای خوبی کسب کند .
این فعال سیاسی اصولگرا در پاسخ به این سوال که <آیا میزان رای ایران به سیاست " نگاه به شرق" دولت نهم ارتباطی دارد یا خیر؟> گفت : به هر صورت موضوع جلب آرا تا حدودی به نوع سیاست خارجی ما بر می گردد اما در عین حال اینکه ما بخواهیم رابطه روشنی را بیان بکنیم تا حدودی دور از ذهن است. محبیان در پاسخ به این سوال که <آیا ایران پتانسیل کسب رای بیشتر را داشت؟> اظهار کرد : در مجموع علیرغم انتظاری که خود من داشتم وضعیت بهتر بود، یعنی من تصور نمی کردم ایران بتواند این میزان آرا را به سمت خودش جلب کند.
در عین حال ایران در این زمینه موفق عمل کرد چون ایران توانست یک پشتوانه چند رایی را برای خود اختصاص دهد. اما تردیدی نیست که فعالیت بیشتر وزارت امور خارجه و ایجاد لینک‌ها و رابطه‌های قدرتمند قادر خواهد بود که پشتوانه‌های حمایتی از ایران بیشتر شود. این نظریه‌پرداز جریان اصولگرا در خصوص اینکه کمک‌های ایران در زمینه‌های مختلف به کشورهای دیگر چه مقدار توانسته در مجامع بین‌المللی پشتیبان ایران باشد، با بیان اینکه مکانیزم رای گیری در نهادهای بین‌المللی مکانیزمی پیچیده است،گفت: مکانیزم رای گیری در شورای امنیت تعریف روشنی دارد یعنی هنگامی که دو کشور در مقابل هم قرار می‌گیرند و کشورهای دیگر باید در مورد آنان قضاوت کنند عمق روابط و در عین حال میزان همگرایی‌ها و منافع مشترک در رای گیری تاثیر دارد. به نظر می‌رسد میزان ارتباط اقتصادی وارتباط‌های دیگر ما با کشورهای مختلف به میزان ژاپن نیست و این موضوع در رای‌گیری تاثیر دارد.